Asaka tumani

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Asaka tumani
Асакинский район
tuman
Tarkibida Andijon viloyati
Maʼmuriy markazi Asaka (shahar)
Hokim Yaqubov Erkinjon Abdullayevich [1]
Rasmiy tillar Oʻzbek
Asaka tumani xaritada
Soat mintaqasi UTC+5

Asaka tumani – Andijon viloyatidagi tuman. Viloyatning markaziy qismida joylashgan. 1926 yil 29 sentabrda tashkil etilgan (1962 yil 24 dekabrda Marhamat tumani bilan birlashtirilgan, 1970 yil 7 dekabrda qayta tuzilgan). Andijon viloyatining Shahrixon, Marhamat, Andijon, Xo‘jaobod tumanlari va Farg‘ona viloyatining Quva tumani bilan chegaradosh. Maydoni 0,26 ming km² (1995). Aholisi 174,9 ming kishi (2000). Asaka tumanida 1 shahar (Asaka) va 8 qishloq yig‘ini (Zarbdor, Ilg‘or, Kujgan, Mustahkam, Niyozbotir, O‘zbekiston, Qadim, Qoratepa) bor. Markazi – Asaka shahri

Tabiati[tahrir]

Relefi tekislik, jarliklar, qir va nisbatan baland adirlardan iborat. Shimoli-sharqida Andijon, Asaka adirlari va qirlari joylashgan. Iqlimi kontinental. Iyulning o‘rtacha temperaturasi 26, G, yanvarniki – 2,9°. Yiliga o‘rtacha 180 – 190 mm yog‘in tushadi. Vegetatsiya davri 220 kun. Tumanning shimoliy va shimoli-sharqidan Katta Farg‘ona kanali, Shahrixonsoy, janubidan Oqbo‘yra va Aravonsoylar oqib o‘tadi. Asaka tashlamasi va Obihayot sug‘orish mashi-na kanali bor. Tuproqlari, asosan, bo‘z tuproq, adirlari arziq tuproq bo‘lib, sug‘orib dehqonchilik qilinadi. Yovvoyi o‘simliklardan shuvoq, sho‘ra va boshqa o‘sadi. Yovvoyi hayvonlardan tulki, bo‘ri, chiyabo‘ri, quyon yashaydi.Aholisi, asosan, o‘zbeklardan ibo-rat. Tojik, rus, tatar, qirg‘iz, uyg‘ur va boshqa millat vakillari ham yashaydi. 1 km² o‘rtacha 679 kishi to‘g‘ri keladi (2000).

Xo‘jaligi[tahrir]

Asaka tumanida motor taʼmirlash zavodi, Asaka don mahsulotlari aksiyadorlik jamiyati, neft mahsulotlari taʼminoti korxonasi, paxta tozalash zavodi, meva va sabzavotlarni qayta ishlash, yog‘ochsozlik "Turon" xususiy korxonasi, 3 parrandachilik fabrikasi bor. Shuningdek, xususiy tadbirkorlik ham rivojlangan. Tumanda 431 kichik korxona faoliyat ko‘rsatadi (2000). Asaka tumani dagi jami ekin maydoni 11070 ga. Shundan 5995 ga yerga paxta, 3902 ga yerga bug‘doy, 47 ga yerga sabzavot ekiladi; yem-xashak ekinlari 1114 ga, meva va tokzorlar qariyb 2000 ga yerni ishg‘ol qiladi (2000). Tumanda 2 jamoa xo‘jaligi (Bobur nomidagi jamoa xo‘jaligi, "Sharq haqiqati"), 8 shirkat xo‘jaligi ("Yangi hayot", "Navbahor", "O‘zbekiston", "G‘alaba", "O‘zbekiston mustaqilligi", "Navro‘z", "Asaka", G‘ulom Yoqubov nomidagi shirkat xo‘jaligi) va "Sohibkor" meva-tokchilik shirkatlar uyushmasi bor. Asaka tumanida 2000 yilda 19,0 ming t paxta, 30,0 ming t g‘alla yetishtirildi.Asaka tumanida Andijonning eng fusunkor va so‘lim go‘shalaridan Asaka cho‘ntagi joylashgan. Cho‘ntak Toshkanboy Egamberdiyev nomidagi madaniyat istirohat bog‘ining tepa, chekka qismiga tutashgan. Shahrixonsoydan boshlangan Yov arig‘i 6 km masofada yuqorilab oqib, Cho‘ntakka yetganda adir yon bag‘rilari bo‘ylab choyxona so‘rilari ostidan oqib o‘tadi. Ariqda radiusi 6,5 m li, 110 ko‘rachasi bo‘lgan charxpalak aylanib turadi. Ushbu charxpalak bu yerdagi 3 ulkan charxpalakning eng kattasi bo‘lib, uning yordamida bog‘ning yuqori qismi sug‘oriladi. Asaka Cho‘ntagi atrofga nisbatan ancha baland. Shuning uchun bu joy yoz pallasida xushhavo, orombaxsh maskanga aylanadi.Tumanning barcha qishloqlarida obodonlashtirishga eʼtibor kuchaytirilgan. Qishloqlar va mahallalar markazida savdo va maishiy xizmat shoxobchalariga ega bo‘lgan guzarlar tashkil qilingan. 1999/2000 o‘quv yilida 51 umumiy taʼim maktabida 37,6 ming o‘quvchi, 1 gim-naziyada 205 o‘quvchi, 2 akademik litseyda 360 o‘quvchi taʼlim oldi. 1999 yilda Asaka qishloq xoʻjaligi kolleji (300 o‘quvchi), 2000 yilda Asaka ijitmoiy-iqtisodiyot va ped. kolleji (600 o‘quvchi) ishga tushirildi. 500 ommaviy kutubxona, 15 klub, 4 kinoqurilma, madaniyat uyi, muzey, 885 o‘rinli 4 kasal-xona va dispanser, 4 tibbiyot punkti bor (2000). 1930 yildan "Asaka hayoti" tuman 681gazetasi chiqadi (adadi 2900). Tilavoldi Yoqubov.[2]

Asaka tumani – Andijon viloyatidagi tuman. Viloyatning markaziy qismida joylashgan. Maʼmuriy markazi – Asaka shahri.

Tarixi[tahrir]

Asaka tumani 1926-yil 29-sentabr kuni tashkil qilingan. 1962-yil 24-dekabrdan 1970-yil 7-dekabrga qadar Marhamat tumani tarkibida boʻlgan. 1992-yilga qadar Lenin tumani deb atalgan.

Maʼmuriy boʻlinishi[tahrir]

Asaka tumani Andijon viloyatining Shahrixon, Marhamat, Andijon, Xoʻjaobod tumanlari va Fargʻona viloyatining Quva tumani bilan chegaradosh. Maydoni – 0,26 ming kilometr kvadrat.

Asaka tumanida 1ta shahar (Asaka) va oʻz ichiga 65ta qishloqni olgan 8ta qishloq fuqarolar yigʻini bor.

Aholisi[tahrir]

Tumani aholisi soni – 191,5 ming kishi. Aholi zichligi – 1 kvadrat kilometrga 533 kishi. Aholining asosiy qismini oʻzbeklar, shuningdek, ruslar, qirgʻizlar, tatarlar, uygʻurlar va boshqa millat vakillari tashkil etadi.

Manbalar[tahrir]

Manbalar[tahrir]

  1. АСАКА ТУМАНИ
  2. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil