Pastdargʻom tumani

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Pastdargʻom tumani
Пастдаргомский район
Mamlakat Oʻzbekiston
Maqomi tuman
Tarkibida Samarqand viloyati
Maʼmuriy markazi Juma (shahar)
Rasmiy tillar Oʻzbek
Soat mintaqasi UTC+5

Pastdargʻom tumani - Samarqand viloyatilagi tuman. 1926-yil 29-sentyabrida tashkil etilgan. 1929—38 yillarda Akmal Ikromov tumani deb atalgan. 2001 yilda Pastdargʻom tumaniga Goʻzalkent tumani qoʻshildi. Shim.dan Oqdaryo va Ish-tixon, gʻarbdan Kattaqoʻrgʻon, Nurobod tumanlari, jan.dan Qashqadaryo viloya-ti va sharkdan Samarqand tumani bilan chegaradosh. Maydoni 0,53 ming km². Aholisi 299 562 kishi (2012). Pastdargʻom tumanida 1 sha-har (Juma), 1 shaharcha (Charxin), 9 qishloq fuqarolari yigʻini (Arabxona, Bolatosh, Dimishqibolo, Namuna, Sanchiqoʻl, Saribosh, Torariq, Turon, Xalqaobod) bor. Markazi — Juma shahri.

"Pastdargʻom" nomining kelib chiqishi[tahrir]

Tuman nomining kelib chiqishini mahalliy tilshunos, toponimistlar daryo (dargʻom)ning quyisi (quyisidagi yer, hudud) deb izohlaydilar. Haqiqatan ham ZARAFSHON daryosining pastki qismida joylashgan DARGʻOM kanali tuman hududidan oqib oʻtadi. 1141 yilning 9 sentyabrida KOTVON dashtida Saljuqiylar va Qoraxitoylar oʻrtasidagi jang DARGʻOM daryosi boʻyida boʻlib oʻtgan va tarixchilarning taʼkidlashicha "... jangda Saljuqiylardan 30 ming kishi halok boʻlgan, 10 ming kishini DARGʻOM daryosi oqizib ketgan". Daryo nomi "BOBURNOMA"da ham uchraydi.

Tabiati[tahrir]

Tuman relyefi yassi tekislik boʻlib, sharqdan gʻarbga nishab. Yerining yuzasi uchlamchi davr choʻkindi jinslaridan tashkil topgan. Ustki qismini ZARAFSHON va uning irmoqlari oqizib kelgan allyuvial yotqiziqlar qoplagan. Tuman hududining janubiy-sharqi ZARAFSHON togʻ tizmalarining gʻarbiy uchi bilan band. Eng baland nuqtasi 2204 metrgacha yetadi. Janubiy-gʻarbiy qismi QARNOBCHOʻL dashtining sharqiy va QARSHI choʻlining shimoliy chekkalaridan iborat chala choʻllardir. Tuproqlari, asosan, boʻz tuproq. Choʻl hududida ozroq shoʻrxoklar bor. Togʻ etaklarida jigarrang va qoʻngʻir togʻ-oʻrmon tuproqlari tarqalgan. Yovvoyi oʻsimliklari: shuvoq, bugʻdoyiq va togʻchala choʻl oʻsimliklaridan iborat. Daryolarning qayirlarida roʻvak, qamish, shoʻrajriq, suvrang, kampirsoch, itgunafsha, yulgʻun va boshqalar oʻsadi. Yovvoyi hayvon va parrandalardan: boʻri, tulki, quyon, chiyaboʻri, jayron, jayra, qobon, kaltakesak, toshbaqa, sariq ilon, echkiemar, koʻrsichqon, kichik qoʻshoyoq, qumsichqon, tipratikan, kalamush, qirgʻovul, loyxoʻrak, oʻrdak, soʻfitoʻrgʻay, chugʻurchiq, zargʻaldoq va bboshqalar uchraydi. Tuman hududining shimolidan ZARAFSHON daryosining tarmogʻi — QORADARYO va boshqa soylar oqib utadi, gʻarbida yozda qurib qoladigan soylar bor. Tuman hududi orqali DARGʻOM kanali, ESKI ANHOR kanali oʻtadi. Iqlimi keskin kontinental. Lekin, shimol, shimoliy-sharq va sharq tomondan togʻlar bilan oʻralganligi uchun qishi iliqroq. Yanvar oyida oʻrtacha harorat — 1,9°, iyulda 27,2°, eng past harorat —26°, eng yuqori harorat 44°. Yillik yogʻin 328 mm boʻlib, asosan, qish va bahorda yogʻadi.

Aholisi[tahrir]

Aholisi, asosan, oʻzbeklar, shuningdek, tojik, rus, tatar, koreys va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Axrlining oʻrtacha zichligi 1 km² ga 504 kishi.

Xoʻjaligi[tahrir]

Tuman xoʻjaligida yetakchi tarmoq qishloq xoʻjaligi Pastdargʻom tumanida paxta tozalash zavodlari (Juma va Charxin), "Oʻzbiokom-binat" korxonasi, "Agrokimyotaʼminot" aksiyadorlik birlashmasi, "Agromashservis" aksiyadorlik jamiyati,’ qurilish tashkilotlari, gʻisht zavodi, "Paxtabank", "Tadbirkorbank", Milliy bank boʻlimlari, Mebellar uyi, supermarket, 346 savdo doʻkonlari, bozorlar, 99 umumiy ovqatlanish, 239 maishiy xizmat koʻrsatish korxonalari mavjud. Qoʻshma, kichik va xususiy korxonalar faoliyat koʻrsatadi.

Pastdargʻom tumanida 10 ga yaqin shirkat xoʻjaligi, Pastdargʻom ijara xoʻjaligi va boshqa bor.

Qishloq xoʻjaligida foydalaniladigan yerlarning 16,8 ming ga yeriga paxta, 14,7 ming ga yeriga don va boshqa ekinlar ekiladi (2003).

Tuman jamoa va shaxsiy xoʻjaliklarida qoramol, qoʻy va echki, ot, par-randa boqiladi.

Maorifi[tahrir]

Pastdargʻom tumanidagi 116 umumiy taʼlim makta-bida 59287 oʻquvchi taʼlim oladi, 3 kasb-hunar kolleji, respublika badiiy aka-demiyasi tasarrufidagi 1 sanʼat litseyi, Oʻzbekiston — Koreya hamkorligida ochilgan sanʼat kolleji, 2 musiqa maktabi mavjud, 59 kutubxona, 22 klub, madaniyat uylari va saroylari, mada-niyat va istirohat bogʻlari, 22 xalq te-atri, 6 xalq ansambli faoliyat koʻrsa-tadi. Tumanda 12 stadion, 890 sport maydonchalari, sportning milliy ku-rash, karate, real-aykido turlari va boshqa boʻyicha sport klublari ishlab turibdi.

Tibbiy muassasalari[tahrir]

Pastdargʻom tumanidagi tuman birlashgan kasalxo-nasi, unga qarashli 4 kasalxona, 5 shifoxona, 76 feldsher-akusherlik punktlari, 200 qishloq-davolash am-bulatoriyalari, 16 qishloq vrachlik punktlari, 21 dorixona mavjud.

Transporti[tahrir]

Tuman hududi orqali Toshkent — Dushanba, Toshkent — Qarshi poyezdlari oʻtadi. Kattaqoʻrgʻon—Juma—Samarqand, Samarqand—Sazagʻon—Jom, Juma—Xoncharvoq va boshqa yoʻnalishlarda avtobuslar qatnaydi. Toshkent—Urganch, Toshkent—Navoiy yoʻnalishlari boʻylab qatnaydigan avtobuslar ham tuman hududi orqali oʻtadi. Juma—Saza-gʻon oʻrtasida qattiq qoplamali avtomobil yoʻli oʻtkazilgan. 1931 yildan "Pastdargom haqiqati" tumani gaz.si chiqadi.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar[tahrir]