Pastdargʻom tumani

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish
Pastdargʻom tumani
Пастдаргомский район
tuman
Tarkibida Samarqand viloyati
Maʼmuriy markazi Juma (shahar)
' Xudayberiyev Shunqor Farmonovich
Rasmiy tillar Oʻzbek
Aholi (2019) 325251
Zichligi 1km. kv.ga 374 kishi kishi./km²
Dinlar tarkibi musulmonlar
Maydoni 0,87 ming km. kv. km²
Uzunligi Samarqand shahrigacha 24 km
Pastdargʻom tumani xaritada
Soat mintaqasi UTC+5
Pochta indeksi 140500
Avtomobil raqami kodi 30
Rasmiy sayti https://pastdargom.uz/
Koordinatalari: 39°43′2″N 66°39′29″E / 39.71722°N 66.65806°E / 39.71722; 66.65806 G O

Pastdargʻom tumani - Oʻzbekiston Respublikasi Samarqand viloyatilagi tuman. 1926-yil 29-sentabrida tashkil etilgan. 1929—38 yillarda Akmal Ikromov tumani deb atalgan. 2001-yilda Pastdargʻom tumaniga Goʻzalkent tumani qoʻshildi. Shim.dan Oqdaryo va Ish-tixon, gʻarbdan Kattaqoʻrgʻon, Nurobod tumanlari, jan.dan Qashqadaryo viloya-ti va sharkdan Samarqand tumani bilan chegaradosh. Maydoni 0,87 ming km². Aholisi 325 251 kishi (2019). Pastdargʻom tumanida 1 shahar (Juma), 12 shaharcha, 107 mahalla fuqarolari yigʻini, 151 qishloq aholi punktlari bor. Markazi — Juma shahri.

"Pastdargʻom" nomining kelib chiqishi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Tuman nomining kelib chiqishini mahalliy tilshunos, toponimistlar daryo (dargʻom)ning quyisi (quyisidagi yer, hudud) deb izohlaydilar. Haqiqatan ham ZARAFSHON daryosining pastki qismida joylashgan DARGʻOM kanali tuman hududidan oqib oʻtadi. 1141-yilning 9-sentabrida KOTVON dashtida Saljuqiylar va Qoraxitoylar oʻrtasidagi jang DARGʻOM daryosi boʻyida boʻlib oʻtgan va tarixchilarning taʼkidlashicha "... jangda Saljuqiylardan 30 ming kishi halok boʻlgan, 10 ming kishini DARGʻOM daryosi oqizib ketgan". Daryo nomi "BOBURNOMA"da ham uchraydi.

Tabiati[tahrir | manbasini tahrirlash]

Tuman relyefi yassi tekislik boʻlib, sharqdan gʻarbga nishab. Yerining yuzasi uchlamchi davr choʻkindi jinslaridan tashkil topgan. Ustki qismini ZARAFSHON va uning irmoqlari oqizib kelgan allyuvial yotqiziqlar qoplagan. Tuman hududining janubiy-sharqi ZARAFSHON togʻ tizmalarining gʻarbiy uchi bilan band. Eng baland nuqtasi 2204 metrgacha yetadi. Janubiy-gʻarbiy qismi QARNOBCHOʻL dashtining sharqiy va QARSHI choʻlining shimoliy chekkalaridan iborat chala choʻllardir. Tuproqlari, asosan, boʻz tuproq. Choʻl hududida ozroq shoʻrxoklar bor. Togʻ etaklarida jigarrang va qoʻngʻir togʻ-oʻrmon tuproqlari tarqalgan. Yovvoyi oʻsimliklari: shuvoq, bugʻdoyiq va togʻchala choʻl oʻsimliklaridan iborat. Daryolarning qayirlarida roʻvak, qamish, shoʻrajriq, suvrang, kampirsoch, itgunafsha, yulgʻun va boshqalar oʻsadi. Yovvoyi hayvon va parrandalardan: boʻri, tulki, quyon, chiyaboʻri, jayron, jayra, qobon, kaltakesak, toshbaqa, sariq ilon, echkiemar, koʻrsichqon, kichik qoʻshoyoq, qumsichqon, tipratikan, kalamush, qirgʻovul, loyxoʻrak, oʻrdak, soʻfitoʻrgʻay, chugʻurchiq, zargʻaldoq va bboshqalar uchraydi. Tuman hududining shimolidan ZARAFSHON daryosining tarmogʻi — QORADARYO va boshqa soylar oqib utadi, gʻarbida yozda qurib qoladigan soylar bor. Tuman hududi orqali DARGʻOM kanali, ESKI ANHOR kanali oʻtadi. Iqlimi keskin kontinental. Lekin, shimol, shimoliy-sharq va sharq tomondan togʻlar bilan oʻralganligi uchun qishi iliqroq. Yanvar oyida oʻrtacha harorat — 1,9°, iyulda 27,2°, eng past harorat —26°, eng yuqori harorat 44°. Yillik yogʻin 328 mm boʻlib, asosan, qish va bahorda yogʻadi.

Aholisi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Aholisi, asosan, oʻzbeklar, shuningdek, tojik, rus, tatar, koreys va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Aholining oʻrtacha zichligi 1 km² ga 374 kishi.

Xoʻjaligi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Tuman xoʻjaligida yetakchi tarmoq qishloq xoʻjaligi Pastdargʻom tumanida paxta tozalash zavodlari (Juma va Charxin), "Oʻzbiokom-binat" korxonasi, "Agrokimyotaʼminot" aksiyadorlik birlashmasi, "Agromashservis" aksiyadorlik jamiyati,’ qurilish tashkilotlari, gʻisht zavodi, "Paxtabank", "Tadbirkorbank", Milliy bank boʻlimlari, Mebellar uyi, supermarket, 346 savdo doʻkonlari, bozorlar, 99 umumiy ovqatlanish, 239 maishiy xizmat koʻrsatish korxonalari mavjud. Qoʻshma, kichik va xususiy korxonalar faoliyat koʻrsatadi.

Pastdargʻom tumanida 10 ga yaqin shirkat xoʻjaligi, Pastdargʻom ijara xoʻjaligi va boshqa bor.

Qishloq xoʻjaligida foydalaniladigan yerlarning 16,8 ming ga yeriga paxta, 14,7 ming ga yeriga don va boshqa ekinlar ekiladi (2003).

Tuman jamoa va shaxsiy xoʻjaliklarida qoramol, qoʻy va echki, ot, par-randa boqiladi.

Maorifi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Pastdargʻom tumanida 128 umumiy taʼlim maktabi (2022), 3 kasb-hunar kolleji, respublika badiiy akademiyasi tasarrufidagi 1 sanʼat litseyi, Oʻzbekiston — Koreya hamkorligida ochilgan sanʼat kolleji, 2 musiqa maktabi mavjud, 59 kutubxona, 22 klub, madaniyat uylari va saroylari, mada-niyat va istirohat bogʻlari, 22 xalq te-atri, 6 xalq ansambli faoliyat koʻrsa-tadi. Tumanda 12 stadion, 890 sport maydonchalari, sportning milliy ku-rash, karate, real-aykido turlari va boshqa boʻyicha sport klublari ishlab turibdi.

Tibbiy muassasalari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Pastdargʻom tumanidagi tuman tibbiyot birlashmasiga qarashli 4 kasalxona, 5 shifoxona, 76 feldsher-akusherlik punktlari, 200 qishloq-davolash ambulatoriyalari, 16 qishloq vrachlik punktlari, 21 dorixona mavjud.

Transporti[tahrir | manbasini tahrirlash]

Tuman hududi orqali Toshkent — Dushanba, Toshkent — Qarshi poyezdlari oʻtadi. Kattaqoʻrgʻon—Juma—Samarqand, Samarqand—Sazagʻon—Jom, Juma—Xoncharvoq va boshqa yoʻnalishlarda avtobuslar qatnaydi. Toshkent—Urganch, Toshkent—Navoiy yoʻnalishlari boʻylab qatnaydigan avtobuslar ham tuman hududi orqali oʻtadi. Juma—Saza-gʻon oʻrtasida qattiq qoplamali avtomobil yoʻli oʻtkazilgan. 1931-yildan "Pastdargom haqiqati" tumani gaz.si chiqadi.[1]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]