Qoʻshtepa tumani

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Qoʻshtepa tumani
Куштепинский район
tuman
Tarkibida Fargʻona viloyati
Maʼmuriy markazi Langar (qishloq)
Rasmiy tillar Oʻzbek
Soat mintaqasi UTC+5

Qoʻshtepa tumani (1943 yilgacha Margʻilon tumani) — Fargʻona viloyatidagi tuman. 1926 yilda tashkil etilgan. Keyinchalik tuman hududidan Toshloq, Yozyovon kabi yangi tumanlar ajralib chiqqan. Gʻarbdan Oltiariq, jan. dan Fargʻona, shim.dan Yozyovon, sharqdan Toshloq tumanlari va Margʻilon shahri bilan chegaradosh. Maydoni 0,39 ming km². Aholisi 137,3 ming kishi (2003). Qoʻshtepa tumanida 16 ta qishloq fuqarolari yigʻini (Boltalikoʻl, Doʻrmon, Yoʻldoshobod, Langar, Loyson, Oxunboboyev, Paxtakor, Sarimozor, Solijonobod, Surxtepa, Xalqobod, Shahartepa, Oʻqchi, Koraqushchi, Qumtepa, Gʻishtmon bor). Markazi — Langar qishlogʻi.

Tabiati. Tuman Fargʻona vodiysining markazida, Yozyovon choʻlida joylashgan. Relyefi keng tekislikdan ibo-rat, shim. tomon pasayib boradi; dare yoyilmalari va ularning oraligʻidagi pastliklar hamda Sirdaryoning qayir usti terrasasi, suvi qurib qolgan koʻl botiklari bilan birga kad. soylarning oʻzanlari, qum barxanlari va tepalari uchraydi. Iklimi keskin kontinental. Yozi issiqroq, qishi sovuqroq. Bahorda gʻarbdan shamol esib turadi. Yillik oʻrtacha temperatura 13,6°. Iyulda oʻrtacha temperatura 27°, eng yuqori temperatura 43°, yanvar

da oʻrtacha temperatura —2,2°, eng past temperatura —23°. Vegetatsiya davri 220 kun. Yillik yogʻin 110–130 mm. Tuman hududi orqali Katta Fargʻona kanali (27 km), Margʻilonsoy, Jan. Fargʻona kanali oqib oʻtadi.

Tuman hududi murakkab gidrogeologik oʻrinda joylashgan. Tevarak atrofdagi balandliklardan kelgan sizot suvlari va sugʻorishdan chiqqan oqova suvlar yer osti suvini koʻpaytiradi. Sizot suvi yuza (1—1,5 m). Yer ostidagi suvli qatlamlardan suv artezian qudugʻi orqali chiqarib olinmoqda.

Tuman x.ududining katta qismini qisman shoʻrlashgan oʻtloqi va oʻtloqibotqoq tuprokdar, baʼzan shoʻrxok tuproqlar ishgʻol qiladi. Oʻtloqi tuproqlarda butun vegetatsiya davrida namlik yetarli boʻladi. Jan. qismida och boʻz, sugʻoriladigan boʻz-oʻtloqi, botqoq oʻtloqi tuproqlar (chirindisi 2—4%) bor. Yovvoyi oʻsimliklardan cherkez, qandim, selin, yulgʻun, qum tepalari oraligʻidagi tekisliklarda shoʻra, lyossli-gilli yerlarda shuvoq, zovurlar ichida qamish oʻsadi. Yovvoyi hayvonlardan quyon, tulki, kemiruvchilar va sudraluvchilar bor.

Aholisi, asosan, oʻzbeklar (92,5%) shuningdek, qirgʻiz (6,5%), tatar, tojik, rus va boshqa (1%) yashaydi. 1 km²ga 352 kishi toʻgʻri keladi. Qishloq aholisi 137,3 ming kishi (2003).

Xoʻjaligi. Tuman xoʻjaligi, asosan, qishloq xoʻjaligiga ixtisoslashgan. Shirkat xoʻjaliklari paxtachilik, gʻallachilik, bogʻdorchilik, sabzavotchilik, polizchilik, ipakchilik, chorvachilik bilan shu-gʻullanadi. Qoʻshtepa tumanida 1000 dan ortiq xoʻjalik yurituvchi subʼyektlar roʻyxatga olingan. Shulardan 74 tasi yirik korxonalar, 942 tasi kichik va oʻrta biznes korxonalari, bundan tashqari, 649 ta fermer xoʻjaliklari, 379 ta dehqon, 218 ta bogʻdorchilik, 31 ta chorvachilikka yoʻnaltirilgan fermer xoʻjaliklari bor.

Tumanda Jan. Koreya bilan hamkorlikda tashkil etilgan "DEU tekstam kompani" korxonasi, "Fargʻona naslli parranda", "Matlubotnon", MTP, Qoraqushchi mexanika taʼmirlash, suvni qayta tozalash korxonalari, "Raskar-200", "Yogʻdu" singari kichik korxonalar faoliyat koʻrsatadi.

Qishloq xoʻjaligining yetakchi tarmogʻi — paxtachilik. Tumanda jami 24,6 ming ga yerda dehqonchilik qilinadi, shundan 11 ming ga yer maydo-niga don, 11,02 ming ga yer maydoniga paxta ekiladi, 2,6 ming ga dan ortiq maydon poliz, ozuka ekinlari, sabzavot, bogʻ va tokzorlar bilan band. 15 shirkat xoʻjaligi, yirik boʻrdoqichilik korxonasi mavjud. Oʻrmon xoʻjaligi bor. Tuman shirkat va shaxsiy xoʻjaliklarida 25,8 ming krramol (shundan 11 mingga yaqini sigir), 25,5 mingga yakin qoʻy, 311 ot, 176,7 mingga yaqin parranda boqiladi (2003).

Avtotransport yoʻllarining uz. 266 km. 2002/2003 oʻquv yilida 49 umumiy taʼlim maktabi, 2 litsey-internatda 36,9 mingga yaqin oʻquvchi taʼlim oldi, shuningdek, 2 kollej (570 talaba) faoliyat koʻrsatadi.

Markaziy madaniyat uyi, qishloklarda ularning 6 ta filiali, 25 kutubxo-na, 2 madaniyat saroyi, 2 stadion mavjud. 3 kasalxona (500 oʻrin), sanitariya nazorati, "Salomatlik" markazlari, 3 poliklinika, 15 qishloq vrachlik ambulatoriyasi, 10 dorixona, 4 xusu-siy kasalxona ishlab turibdi. Tumandagi barcha tibbiy muassasalarda 192 vrach (har 10 ming aholiga 15 vrach) ishlaydi.

"Istiqbol yoʻli" tuman gaz. 1943 yildan chiqadi (adadi 5 ming).[1]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil