Ishtixon tumani

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Ishtixon tumani
Иштыханский район
Mamlakat Oʻzbekiston
Maqomi tuman
Tarkibida Samarqand viloyati
Maʼmuriy markazi Ishtixon
Asos solingan sanasi 08.05.1943
Rasmiy tillar Oʻzbek
Aholi 218431 ming kishi
Dinlar tarkibi musulmonlar
Maydoni 0.72 ming km.kv km²
Soat mintaqasi UTC+5
Telefon kodi +9986662
Avtomobil raqami kodi 30...-40
[[1] Rasmiy sayti]

Ishtixon tumani— Samarkand viloyatidagi tuman. Samarqand shahridan 68 km. Viloyatning Qoʻshrabot, Payariq, Kattaqoʻrgʻon, Pastdargʻom tumanlari, b-n chegaradosh. Markazi - Ishtihon shahr.Umumiy yer maydoni 0,72 ming kv.km.

Aholisi: 218,431 ming kishi (2013.01.01.). Shundan shahar joylarda 64,447 kishi, qishloq joylarda 154,043 kishi yashaydi. Aholisi asosan oʻzbeklar shuningdek rus, tojik, koreys, ukrain, tatar, arman va boshqa millatlar yashaydi. Aholining oʻrtacha zichligi 1 km.kv ga 303.3 kishi.

Mamuriy tuzilishi: Tumanda 1ta shahar (Ishtihon), bir shaharcha (Mitan), 9 ta qishloq fuqarolari yigʻini (Azamat, Zarband, Ravot, Fayziobod, Xalqobod, Chordara, Oʻrtaqishloq, Qurli, Haqiqat), 12 ta shahar tipidagi pasyolkalar (Mitan, Azamat, Damariq, K.Bekanova, Qirqyigit, Odil, Sugʻot, Halqobod, Shayxislom, Shayxlar, Yangirobot, Yangikent).62 ta mahalla fuqoralar yigʻini , shundan 11 tasi shahar mahallalar, 169 ta qishloq aholi punktlaridan iborat.

Tarixi : Ishtihon Zarafshon vodiysidagi qadimgi shahar boʻlib, Oqdaryo va Qoradaryo oraligʻidagi Miyonkal orolida joylashgan. Barpo boʻlgan yili nomaʼlum, ilk feodalizm davrida mustaqil hokimlik markazi boʻlgan. Keyinchalik Soʻgʻdiyona tarkibiga kirgan. Samarqand arablar tomonidan bosib olingach, soʻgʻd ishxitlari Ishtihonga kelib poytaxt qilgan. Aynan "Ishtihon" nomi ham "ishxit hon " soʻzidan kelib chiqqan. X asrda Ishtihon qaʼla, shahriston va rabotdan iborat katta shahar boʻlgan. Tarixda savdo -sotiq rivojlangan, atrofi bogʻlar, qishloqlar, dalalar bilan oʻralgan. Ishtihonga Zarafshon daryosidan kanal orqali suv kelgan. Keyinchalik Ishtihon shahri xarobaga aylanib, uning oʻrnida Ishtihon qishlogʻi paydo boʻlgan, Ishtihon tumani 1943 yil 18 mayda Oqdaryo tumanining Boday, Shayxlar, Oʻrtaqishloq, Qatagʻon, Qoradaryo tumaninning Tallizigʻir, Sarbozor, Oqtepa, Sugʻot, Tarvuztavoq, Gadoytopmas qishloq kengashlaridan tashkil etilgan.Tuman tarkibiga oʻsha paytda jami 11 ta qishloq kengashi, 42 ta j/x kiritildi. Ishtihon tumanida tarixiy oʻlkashunoslik muzey 1979 yil 18 mayda ochilgan. Muzey 4 ta zaldan iborat ; oʻlkashunoslik zali, tarix zali, etnografik zali va mustaqillik zali boʻlib, muzeyda 1315 ta eksponat saqlanmoqda.

Tabiati: I.t. qadimiy Miyonqol vohasida, Zarafshon daryosining ikki tarmogʻi — Oqdaryo va Qoradaryo oraligʻida joylashgan. Shim. qismi adir va qirlardan iborat. Nurota togʻlarining jan. yon bagʻridagi tekislik b-n tutashgan. Tuman hududidan Miyonqol, Qora-suv, Xatirchi, Yangikent, Xonming kabi kanallar oʻtadi. Ekin maydonlari Yangikent va Xoʻjaariq kanallaridan sugʻoriladi.

Iqlimi kontinental. Vegetatsiya davri 120—150 kun. Yillik yogʻin 350 mm. Oʻrtacha t-ra iyulda 27°, yanv. da —1,9°. (1969 y.da eng past t-ra — 27° qayd etilgan). Tuproqlari tipik boʻz, allyuvial oʻtloq, oʻtloqi va oʻtloqi-bot-qoq tuproqlar. Yovvoyi oʻsimliklardan yantoq, oqquray, jiyda, doʻlana, chakanda, zira, chuchukmiya va b. oʻsadi. Hayvonlardan boʻrsiq, boʻri chiyaboʻri, tulki, quyon, qushlardan tustovuq, bedana, qorabovur, turna, laylak uchraydi.

Sanoati: Tumandagi korxonalar mahalliy xom ashyoni qayta ishlashga ixtisoslashtirilgan. Paxta tozalash z-di (Mitan), gʻisht, konserva z-dlari, "Alnosir" qoʻshma korxonasi mavjud, 138 kichik va xususiy korxona, firma va aksiyadorlik ja-miyatlari faoliyat koʻrsatadi. Tuman hududidan Toshkent — Buxoro avtomobil yoʻli (40 km) oʻtadi. Ishtixon — Kattaqoʻrgʻon, Ishtixon — Mitan — Oqtepa va b. yoʻnalishlarda avtobus qatnovi yoʻlga qoʻyilgan.

Xoʻjaligi: Tuman q.x.da paxtachilik asosiy oʻrin egallaydi. Tuman shirkat, dehqon-fer-mer xoʻjaliklari gʻallachilik, pillachilik, chorvachilik, bogʻdorchilik, polizchilik, sabzavotchilik b-n ham shu-gʻullanadi. Paxta 11,7 ming ga, gʻalla 7,0 ming ga maydonga ekiladi, qariyb 1,5 ming ga tokzorlar b-n band. Tumanda 21 shirkat va ijara xoʻjaligi, fer-merlar uyushmasi bor. Tuman shirkat va shaxsiy xoʻjaliklarida qoramol, qoʻy va echki boqiladi. I.t.da 100 ga yaqin umumiy taʼlim maktabi, 60 dan ziyod jamoat kutubxonasi, 30 ga yaqin klub, bir necha madaniyat uylari, muzey, madaniyat va istirohat bogʻi bor. Ishtixonda tuman markaziy kasalxonasi (570 oʻrin, 305 vrach, Mitan shaharchasida filiali bor), 24 qishloq vrachlik punkti, qishloq vrachlik ambulatoriyalari, poliklinikalar xizmat koʻrsatmoqda. "Mingyongʻoq" sanatoriysi mavjud. 1934 y. dan "Ishtixon ovozi" tuman gaz. chiqadi (adadi 2300). <ref>OʻzME.

Manbalar[tahrir]

  1. ishtihon.samarqand.uz

[1]

  1. ishtiho.samarqand.uz