Albert Einstein

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Albert Einstein
Oren J. Turner olgan surat (1947)
Oren J. Turner olgan surat (1947)
Tavalludi14-mart, 1879-yil(1879-03-14)
Ulm, Wyurttemberg, Germaniya
Vafoti18-aprel, 1955-yil(1955-04-18)
(76 yoshda)
Prinston, Nyu Jersi, AQSH
Istiqomat joylariGermaniya, Italiya, Shveytsariya, AQSH
FuqaroligiNemis (1879–96, 1914–33)
Shveytsariya (1901–55)
Amerika (1940–55)
MillatiYahudiy
SohasiFizika
InstitutlarShveytsariya Patentlar idorasi (Bern)
Syurix Universiteti
Charles Universiteti, Praga
Prussiya Fanlar Akademiyasi
Kaiser Wilhelm Instituti
Leiden Universiteti
Ilgʻor Tadqiqotlar Instituti
Alma materETH Zürich
Akademik rahbarlari  Alfred Kleiner
Mashhur ishlariUmumiy nisbiylik nazariyasi
Xususiy nisbiylik nazariyasi
Brow harakati
Fotoelektrik effekt
Massa-energiya ayniyati
Einstein maydon ayniyatlari
Bose–Einstein statistikasi
Mashhur sovrinlariNobel prize medal.svg Fizikadan Nobel mukofoti (1921)
Copley medali (1925)
Max Planck medali (1929)

Albert Einstein (Albert Eynshteyn; talaffuz etilishi ) (14-mart, 187918-aprel, 1955) nemis va yahudi fizik-nazariyotchisi boʻlgan. Albert Einstein yahudiy.

Einsteinning maktabda matematikadan imtihonlardan yiqilgani va ikkichi boʻlgani haqidagi asotirlar rost emas. Aslida u 12 yoshgacha matematika maktab kursini oʻrganib olgan, keyin ota-onasi unga boshqa, murakkabroq kitoblar berishgan.[1] 15 yoshida Einstein differensial va integral algebrani yaxshi bilar edi.[2] Uning matematikadan goʻyoki oqsaganini Robert Ripley 1935-yilgi gazeta maqolasi uchun toʻqib chiqargan.[1]

Eynshteyn Albert (1879.14.3, Ulm, Germaniya — 1955. 18.4, Prinston, AQSH) — yahudi, nazariyotchi fizik olim, nisbiylik nazariyasi asoschisi, maydon kvansh nazariyasi va statistik fizika asoschilaridan biri. Syurix politexnikumini tugatgan. Syurix universiteti (1909) va Berlin universiteti Bavariya FA fizika instituti direk tori (1914-33). 1933 yildan to umrining oxirigacha Prinston institutida (AQSH) ishlagan.

Ilmiy ishlari asosan nisbiylik nazariyasiga doir. E. massa va energiyaning oʻzaro bogʻliqligi qonunini kashf qilgan (1905). Maydon kvant nazariyasining yaratilishida E.ning hissasi juda katta. Yorugʻlik nurlanishini yorugʻlik kvantlari yoki fotonlar oqimidan iborat, deb hisoblab, yorugʻlik nurlanishining diskretligi, kvant strukturaga ega ekanligi haqidagi tasavvurni fanga kiritgan, Broun harakatining molekulyarstatistik nazariyasini rivojlantirgan (1905), fotonni nazariy jihatdan kashf qilgan. Kvant nazariya asosida temperatura pasayishi bilan qattiq jism issiqlik sigʻimining kamayishini (1907), muvozanatli nurlanish energiyasining fluktuatsiyasini birinchi marta koʻrib chiqqan (1909); fotoeffektiv, flyuoressensiya uchun Stoks qoidasini, fitoionlanish va boshqalarni tushuntirib bergan (1912), fotokimyoning asosiy qonuni (Eynshteyn qonuni) ni ochgan (1912), nurlanish uchun korpuskulyar-toʻlqin dualizm, induksiyalangan (majburiy) nurlanish hodisasini oldindan aytib bergan (1916). E. jismlar magnitlanganda mexanik momenti oʻzgarishi hodisasini bashorat qilgan va tajribada koʻrsatgan (niderland fizigi V. de Xaaz bilan hamkorlikda, 1915). E. gravitatsion toʻlqinlar haqida postulat qabul qilib (1916), gravitatsion nurlanish quvvati formulasini keltirib chiqargan (1918). Butoʻn spinli zarralarning kvant statistikasi (Boze — Eynshteyn statistikasi)ni yaratgan (1924—25). 1933 yildan kosmologiya va maydonning yagona nazariyasi bilan shugʻullangan. E. ijtimoiysiyosiy voqealarni ham kuzatib borgan. U urush va fashizmga qarshi chiqqan. E. 1940 yilda fashistlar Germaniyasida yadro quroli borligi toʻgʻrisida AQSH prezidenti F. Ruzveltga xat yozdi. U yadro qurolining qoʻllanilishiga qarshi boʻlgan. E.ning ilmiy ishlari hozirgi zamon fizikasining rivojlanishida muhim ahamiyatga ega boʻldi. Nobel mukofoti laureati (1921).

Manbalar[tahrir]

VikiIqtibos
Vikiiqtibosda
Albert Einstein haqida sahifa mavjud.