Navoiy (shahar)

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Shahar
Navoiy
Gerb
Gerb
Mamlakat Oʻzbekiston Respublikasi
Viloyat Navoiy viloyati
Koordinatalari 40°05′04″N 65°22′45″E / 40.08444°N 65.37917°E / 40.08444; 65.37917Koordinatalari: 40°05′04″N 65°22′45″E / 40.08444°N 65.37917°E / 40.08444; 65.37917
Hokim Axatov Ne'matillo Asatovich
Asos solingan 1958 yil
Iqlim tipi keskin kontinental
Rasmiy tili o‘zbek tili
Aholisi 134 100[1] nafar (2014)
Milliy tarkibi o‘zbeklar, ruslar, qozoqlar, koreyslar, tojiklar va b.
Vaqt mintaqasi UTC+5
Telefon kodi +99879, 05436
Pochta indeksi 210100, 210109
Avtomobil kodi 21 (eskisi, 1989-2008)
85-89 (yangisi 2008.01.10)
Rasmiy sayti http://navoi.uz/uz
Navoiy (shahar) (Yer)
Navoiy

Navoiy — Navoiy viloyatidagi shahar (1958 yildan). Viloyatning maʼmuriy, iqtisodiy va madaniy markazi. Oʻzbekistonning janubi-gʻarbida, Zarafshon daryosi vodiysida, viloyatning sharqiy chekkasida, 347 m balandlikda joylashgan. Temir yoʻl stansiyasi. Avtotransport yoʻllarining muhim tuguni, Toshkentdan 509 km. Iqlimi kontinental, yillik oʻrtacha temperatura 15,G, iyulniki 28,3°, yanv. niki 0,4°. Maydoni 60 km². N. tarkibida Karmana tumani bor. Aholisi 145,5 ming kishi (2003; 1995 yil—112,7 ming; 1974 yil—80 ming; 1960 yil—20 ming kishi).

Asosiy ma'lumotlar[tahrir]

Alisher Navoiy haykali. Navoiy shahri.

N. Zarafshon vodiysidagi tez oʻsayotgan, yosh industrial shahar, buyuk oʻzbek shoiri Alisher Navoiy nomiga qoʻyilgan. Zarafshon daryosining yaqinligi, yirik qishloq xoʻjaligi hududning markazida joylashganligi, transport bilan yaxshi taʼminlanganligi shaharning tez oʻsish omili boʻldi. Navoiy Oʻrta Osiyoda yirik elektr energiya va kimyo sanoati markazi hisoblanadi. Navoiyda 21 yirik sanoat korxonasi mavjud. Viloyat sanoat korxonalari yalpi mahsulotining koʻp qismi Navoiyda ishlab chiqariladi. Shahar sanoat tarmoqlarida elektr quvvati, mineral oʻgʻitlar, ip hamda ipak gazlamalar ishlab chiqariladi. "Navoiyazot" ishlab chiqarish birlashmasi, Elektr-kimyo zavodi, Navoiy Kon-metallurgiya kombinati (NKMK), Un kombinati, Non konbinatlari, Navoiy Issiqlik elektr stansiyasi (Navoiy GRES), "Qizilqumsement" korxonasi, Paxta tozalash zavodi, Mashinasozlik zavodi, (NMZ) sut, pak qurti zavodlari, "Sintepon" korxonasi, oziq-ovqat va mahalliy sanoat muassasalari bor. Shaharda xorijiy mamlakatlar bilan hamkorlikda qurilgan 18 dan ortiq qoʻshma korxonalar faoliyat koʻrsatmoqda. Shulardan "Agama", "Zerispark" korxonalari samarali ishlamoqda. Shahar orqali Uchquduq, Buxoro, Nukus shaharlariga boruvchi temir yoʻl oʻtgan. Navoiyda 20 ga yaqin yoʻnalishda avtomobil transporti qatnaydi. Navoiy Xalqaro aeroporti shaharni Toshkent orqali Respublika viloyatlari va 20 dan ortiq xorijiy davlatlar bilan oʻzaro aloqalar oʻrnatishda xizmat qiladi. Shaharning shimoliy qismi bilan birlashib ketgan Karmanada Mir Sayyid Bahrom maqbarasi (11-asr), Qosim Shayx xonaqosi (16-asr) va boshqa meʼmoriy yodgorliklar mavjud.

Navoiy shahridagi Yoshlik ko‘li

Navoiy yirik ilm-maʼnaviyat va maʼrifat markazlaridan. Bu yerda 2 oliy oʻquv yurti (Navoiy Davlat pedagogika instituti, Navoiy Davlat konchilik instituti), 3 akademik litsey, 18 umumiy taʼlim maktabi, 1 muzey (Navoiy viloyat oʻlkashunoslik muzeyi, 3 madaniyat saroyi (Farhod madaniyat saroyi, Shirin madaniyat saroyi, Navro‘z madaniyat saroyi), madaniyat va istirohat bogʻlari, kutubxonalar, 3 stadion (So‘g‘diyona markaziy stadioni, Kimyogar markaziy stadioni, Yoshlar sport majmuasi markaziy stadioni), 3 suzish havzasi (Delfin, Suv sporti saroyi, Akvapark), kasalxonalar, poliklinikalar, shoshilinch tibbiy yordam koʻrsatish markazi, tibbiy dispanserlar faoliyat koʻrsatadi. 1958—60 yillarda shahar yagona bosh plan asosida issiq iqlim, milliy anʼanalarni hisobga olgan holda qurilgan. Meʼmor va quruvchilardan bir guruhi davlat mukofotlariga sazovor boʻlishgan. Shahar koʻkalamzorlashtirilgan, favvora va suzish havzalari koʻp. Alisher Navoiy tavalludining 560-yilligi munosabati bilan Navoiyda Alisher Navoiy istirohat bog‘i ochilib, u yerda Alisher Navoiy haykali oʻrnatildi (2001).[2]

Bu maqola Navoiy shahri haqida. "Navoiy" soʻzining boshqa maʼnolari uchun ushbu sahifaga qarang.
Navoiy shahrining markaziy ko‘chalaridan biri, Xalqlar do‘stligi va Amir Temur ko‘chalari tutashgan chorraha.

Navoiy shahri Navoiy viloyatining maʼmuriy markazi hisoblanadi. Shahar 40°5’4 shimoliy uzunlikda va 65°22’45 sharqiy kenglikda joylashgan. Shahar aholisi 125.5 ming kishini tashkil qiladi. (2005-yil 1-yanvar maʼlumoti boʻyicha)

Tarixi[tahrir]

Navoiy shahri ulugʻ oʻzbek mutafakkiri va shoiri Alisher Navoiy sharafiga atab shunday nomlangan. Shaharning hozirgi hududi oldin cho‘l bo‘lgan. Shimolda qadimiy Karmana shahri joylashgan boʻlib, o‘tmishda Buxoro amirligining bekligi hisoblangan. Janubda Temir yo‘l stansiyasi va bir qishloq bo‘lgan, hozirda bu joy Navoiy shahrining Vokzaloldi hududi deb ataladi. 1958-yilning sentabr oyida Navoiy shahri sanoatlashgan shahar sifatida tashkil topdi. Shu vaqtdan Navoiy viloyati tashkil topganga qadar Navoiy shahri Buxoro oblasti tarkibida boʻlib keldi.

Iqtisodiyoti[tahrir]

Navoiy shahri Oʻzbekistonning eng sanoatlashgan shaharlaridan biridir. Shaharda Navoiy kon-metallurgiya kombinati, Navoiyazot AJ, Qizilqumsement AJ va boshqa sanoat ishlab chiqarish korxonalari faoliyat yuritadi.

Havolalar[tahrir]

Manbalar[tahrir]

  1. http://www.populstat.info
  2. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil