Oʻzbeklar

Oʻzbeklar O‘zbeklar
Amir Temur Muhammad Shayboniy Hamza Hakimzoda Niyoziy Alisher Usmonov Zahiriddin Muhammad Bobur Mirzo Ulug'bek Islom Karimov Alisher Navoiy
Umumiy aholi soni
28-30 million
Katta aholiga ega mintaqalar
Oʻzbekiston 23 million  Tojikiston 1.164 million  Afgʻoniston 3.5 million  Qirg`iziston 900,000  Turkmaniston 480,000  Qozog`iston 511,000 (2013)  Rossiya 299,862  Pokiston 80,000  Xitoy 24,800  Ukraina 13,000 [3]  Avstraliya 5,000  AQSh 15,960  Turkiya 5,000  Belarus 1,593  Moʻgʻuliston 560
Tillar
O`zbek tili
Dinlar
Islom
Qarindosh etnik guruhlar
Uyg'urlar, Tatarlar

Oʻzbeklar — Oʻrta Osiyoda yashaydigan turkiy millat. Oʻzbeklarning asosiy qismi Oʻzbekiston hududida istiqomat qiladi, shuningdek Afgʻoniston (3.5 mln), Tojikiston (1.15 mln), Qirgʻiziston (711 ming), Qozogʻiston (371 ming), Rossiya (126 ming), Pokiston (80 ming), Xitoy'ga qarashliq Uygʻuriston (14800), Ukraina (13 ming) singari oʻlkalarda yashayotgan oʻzbeklarni uchratish mumkin. Oz miqdorda Eron, Turkiya, Shimoliy Amerika va Gʻarbiy Yevropada ham yashaydi.

Tarix

"Oʻzbek" soʻzini ikki qismga boʻlish mumkin: „oʻz“, yaʼni men, men oʻzim, oʻz maʼnosida va „bek“, yaʼni sardor, bek maʼnosida. Oʻzbeklar tarixi ming yillarga borib taqaladi. Miloddan avvalgi 2-asrlardan boshlab oʻzbek soʻzi, oʻzbek kimligi paydo boʻla boshlagan. Turli qabilalar va insonlar Oʻrta Osiyoga joylashib Oʻzbek xalqini rivojlanishida tamal toshi qoʻygan. Oʻrta Osiyoga joylashgan ilk qabila, millatlar orasida Soʻgʻdlar, Baqtriyaliklar, Fargʻonaliklar va Sak-Massagetlar bor edi. Demak oʻzbeklarning ajdodlarini yuqorida nomi keltirilgan qabilalar deyish mumkin. Milodiy asrlardan boshlab Oltoy tilida gapiruvchilar, yaʼni hozirdaga turkiy millatlar Amudaryo(yunonchada Oks) va Sirdaryo(yunonchda Yaksart) oraligʻidagi yerlarga kela boshlaydilar.3-asrda Xunnlar O'rta Osiyo yerlariga keldi. 5-6 asrlarda Oʻrta Osiyoda Turk Xoqonligi davlati hukm surdi. Keyinchalik Arablar Oʻrta Osiyoni qoʻlga olib oʻz Arab Xalifaligini qurdilar va ayni zamonda Islom dinini olib keldilar. Bungacha hududda Zardushtiylik,Buddizm va Nasroniylik(nasoro kabi dinlar bor edi. 13-asr, ya.ni Chingizxon boshchiligidagi Mo'g'ullarning kelguniga qadar Oʻrta Osiyoda arablardan keyin Somoniylar, Saljuqiylar, Ogʻuzlar,Qarluqlar, Qoraxoniylar kabi davlatlar bor edi. Moʻgullar kelgach hududdagi bir qancha turkiy qabilalar gʻarbga, Eroniy qabilalar yashaydigan hududlarga koʻcha boshlaydilar. Moʻgʻul saltanati tahminan 150 yil hukmronlik qildi. 14 asrda Markaziy Osiyoda Amir Temur(Temurlang,Tamerlan) markazi Samarqand boʻlgan Temuriylar Davlati yoki Movarounnahr davlatini qurdi. Keyinchalik Oʻrta Osiyoga shimoldan ko'chmanchi qabilalar yashaydigan hududlardan Qipchoqlar, Mang'itlar, Naymanlar, Qo'ng'irotlar Muhammad Shayboniyxon boshchiligida kirib keldi. Baʼzi manbalarda ana shu qabilalarning kelishi Oʻrta Osiyoda „Oʻzbek“ soʻzining, millatining paydo boʻlishida katta rol' oʻynagan deya taʼkidlanadi. Shayboniylar davlatidan keyin maʼlum vaqt davomida hududda Safaviylar hukmdorlikni oʻz qoʻllariga oladilar. Keyinchalik O'rta Osiyoda xonliklar davri boshlanadi. 19 asr, Chor Rossiyasi bosqinigacha hududda Buxoro Amirligi, Xiva Xonligi va Qo'qon Xonligi hukmdorlik qildi. Turkiston 1924-yilgacha Rus Imperiyasi qoʻli ostida edi. Shu yili Oʻzbek Shoʻro Sotsialistik Jumhuriyati tashkil etildi. 1991-yil 31-avgustda O'zbekiston mustaqillikka erishdi.

Oʻzbek xalqining shakllanishi

Bilge Tonyukuk Yazmaları

Xalqlarning kelib chiqish tarixini (etnogenezini) va shakllanish jarayonini o‘rganishda ijtimoiy fanda „etnos“ (yunoncha „xalq“) va „etnik birlik“ ishlatiladi. Masalan, Amerika xalqi, Rossiya xalqi, O‘zbekiston xalqi, viloyat xalqi yoki boshqa kichik bir guruh kishilariga nisbatan ham „xalq“ iborasi qo‘llanilgan. Shuning uchun ham maʼlum bir ijtimoiy tuzumda vujudga kelgan etnik uyushmaga „Etnik birlik“ iborasi ishlatiladi. „Etnik birlik“ maʼno jihatidan „xalq“ atamasiga nisbatan aniq tushunchadir. Etnik birlik - aniq sharoitda, tabiiy-tarixiy taraqqiyot jarayonida vujudga kelgan ijtimoiy uyushma. Fanda etnik birlik bosqichining uch turi mavjud: qabila, elat va millat. O‘zbek xalqining kelib chiqishi to‘g‘risida tarixchi va qadimshunos olimlar o‘rtasida hozirgi kunga qadar turli fikrlar mavjud. Baʼzi olimlar o‘zbek xalqi kelib chiqishining tarixini XVI asrda O‘rta Osiyoga Shayboniyxon boshchiligidagi ko‘chmanchi o‘zbeklarning bostirib kirishi bilan bog‘laydilar. Ko‘chmanchi o‘zbeklar turkiy tilda so‘zlashuvchi aholi tarkibiga keyinroq kelib qo‘shilib, ularga o‘z nomlarini berganlar. Bundan o‘zbek degan nomning o‘zi ham XVI asrda paydo bo‘lgan ekan-da, degan fikr yuzaga kelishi mumkin. Albatta, yo‘q. „O‘zbek“ so‘zi XIII—XIV asrlarda yashagan Juvayniy va Rashididdinlarning asarlaridan ham bizga maʼlum. Jumladan, Eron tarixchisi va geografi Hamidulloh Qazviniy „Tarixi Guzida“ nomli tarixiy asarida 1335 yilda Ozarbayjonga yurish qilgan askarlarni „o‘zbeklar“ degan etnik nom bilan ataydi. Oltin O‘rdaning sharqiy qismida yashagan va Oltin O‘rda xoni (1312—1342 yy.) O‘zbekxon qo‘shini tarkibiga kirgan ko‘chmanchi xalq ham „o‘zbek“ etnik termini bilan atalgan. Tarixchi Hamidulloh Qazviniy yuqoridagi tarixiy asarida Oltin O‘rdani „Mamlakati o‘zbekiy“ deb ataydi. Nizomiddin Shomiy bilan Sharafiddin Ali Yazdiy ham Temurning Oltin O‘rdaga qilgan yurishini tasvirlaganlarida, o‘zbek atamasini shu maʼnoda qo‘llaydilar. Biz yuqorida keltirilgan manbalarga tayanib, „o‘zbek“ degan atama XVI asrda emas, balki undan ham avval paydo bo‘lgan, deb ayta olamiz. Birinchidan, bu masalalar yuzasidan mulohaza yuritayotganda xalqning kelib chiqishi bilan nomning kelib chiqishini ajrata bilishimiz kerak. Albatta, avval xalq kelib chiqadi, so‘ng o‘z nomiga ega bo‘ladi. Shuning uchun ham, biz, bu fikrlarni davom ettirib, O‘zbekiston hududida yashagan ajdodlarimiz kimlar bo‘lgan va qaysi qabilalarning taʼsirida o‘zbek xalqi shakllangan, degan savollarga javob berishga harakat qilamiz. O‘zbek xalqining kelib chiqishi chuqur qadimiy tarixga ega bo‘lib, uning dastlabki ko‘rinishlari asosan ikki guruhda, birinchisi — Amudaryoning quyi oqimi havzasi, Xorazm, Qashqadaryo, Surxondaryo, Zarafshon va Sirdaryo havzalarida, ikkinchisi esa — Toshkent vohasining keng hududlarini o‘z ichiga qamrab olgan, Sirdaryoning qirg‘oqlaridan to Talas, Chu daryolari havzalarigacha, Farg‘ona vodiysidan Oʻsh, Oʻzgan, Sig‘noqqacha bo‘lgan viloyatlarda ko‘p asrlar mobaynida yuzaga kelgan. Markaziy Osiyo xalqlari kabi o‘zbek xalqi ajdodlarining ham etnik guruhlari paydo bo‘lishi miloddan avvalgi uchinchi va ikkinchi ming yilliklarga to‘g‘ri keladi. Ibtidoiy jamoa tuzumi, ko‘chmanchi chorvadorlik bilan shug‘ullanuvchi aholi, Amudaryoning quyi oqimi havzalaridagi xorazmkanguy va massaget qabilalari, So‘g‘diyonaning so‘g‘d va sak qabilalari aholisi, shu jumladan Surxondaryo, Qashqadaryo, Zarafshon havzalaridagi, Sirdaryoning o‘rta oqimi Chirchiq, Norin, Qoradaryo, Talas, Chu, Toshkent vohasi va Farg‘ona vodiylarida yashagan qang‘a, day va sak qabilalari o‘zbek xalqi etnik guruhlarining dastlabki namoyandalari hisoblanadi. Turkiston tarixiga oid o‘nlab tadqiqotlari bilan jahon ilm-fanida eʼtirof etilgan mashhur Ahmad Zaki Validiyning „Umumturk tarixiga kirish“ (Istanbul, 1881, 3-nashr) kitobidan ayrim dalillar keltiramiz. Tarix ilmining asoschilaridan biri bo‘lgan mashhur Gerodot miloddan avvalgi VII asrda hozirgi O‘rta Osiyo deb ataladigan mintaqamizda „Arg‘ippay“ nomi bilan qudratli bir davlat qurilganini maʼlum qiladi. Uni saqalar qurganlar. Saqa Ovrupoda „skif“ nomi bilan mashhur bo‘lgan. Hech kim bularga daxl qila olmaydi, chunki ular ilohiy sanaladilar, — deb yozadi arg‘ippaylar haqida Gerodot, — ular qurol taqmaydilar, lekin insonlar orasidagi ixtiloflarni hal qilib beradilar. Bularga sig‘ingan insonlarga hech kim tega olmaydi. Gerodot ularning raislari hamisha sochini oldirib yurishini, ko‘p tillarni bilishini, madaniyatda boshqalardan ilgarilab ketganini yozadi. „Arg‘ippay“ yoki boshqa bir manbaga ko‘ra „Arg‘imbay“ yangi zamon tarixchisi V. Tomachekning fikriga ko‘ra, „Arg‘inbay“ so‘zidan olingan. Arg‘in esa bugungi kunda o‘zbek, qozoq, qirg‘iz millati tarkibiga singib ketgan „arg‘in“ urug‘ining nomidir. Darhaqiqat bugungi Toshkent va Farg‘ona vodiysini aylansangiz yoxud Qarshi — Buxoro vohasiga o‘tsangiz, „Arg‘in“ nomli jug‘rofiy atamalarga, mahalla-qishloq nomlariga duch kelishingizga shubha yo‘q Ammo, yuqorida keltirilgan vohalarda va dashtlarda yashagan aholi haqida ilk maʼlumot bergan yunon tarixchilari (avvalo, Gerodot) bu xalqlarni kelib chiqishi jihatdan yunonlarga mansub bo‘lmasa-da, skiflar deb ataganlar. Haqiqatan ham, o‘zbek xalqining ajdodlari bo‘lmish turkiy xalqlarning Oltoy davridan keyingi rivojlanish jarayoni aynan skiflar faoliyati bilan uzviy bog‘langan. Shuni aytib o‘tish joizki, skiflar murakkab qabilalar birikmasidan iborat bo‘lib, ularga oid maʼlumotlar yo‘q, faqat skiflar davlatiga asos solgan podshoh — Targ‘itoy nomigina saqlanib qolgan. Uning o‘g‘illari nomi, jumladan Yorg‘itoy ismi maʼno jihatidan turkiy atamalarga mos keladi. Dashti Qipchoq, O‘rta Osiyo, Oltoy, Markaziy Osiyoda yashagan va bundan uch ming yil avval skif deb atalgan xalqlar — hunnlar nomi bilan mashhur bo‘lganlar. Skiflarning etnografik, antropologik xususiyatlari. Xalqlarning kelib chiqish tarixini (etnogenezini) va shakllanish jarayonini o‘rganishda ijtimoiy fanda „etnos“ (yunoncha „xalq“) va „etnik birlik“ ishlatiladi. Masalan, Amerika xalqi, Rossiya xalqi, O‘zbekiston xalqi, viloyat xalqi yoki boshqa kichik bir guruh kishilariga nisbatan ham „xalq“ iborasi qo‘llanilgan. Shuning uchun ham maʼlum bir ijtimoiy tuzumda vujudga kelgan etnik uyushmaga „Etnik birlik“ iborasi ishlatiladi. „Etnik birlik“ maʼno jihatidan „xalq“ atamasiga nisbatan aniq tushunchadir. Etnik birlik - aniq sharoitda, tabiiy-tarixiy taraqqiyot jarayonida vujudga kelgan ijtimoiy uyushma. Fanda etnik birlik bosqichining uch turi mavjud: qabila, elat va millat. O‘zbek xalqining kelib chiqishi to‘g‘risida tarixchi va qadimshunos olimlar o‘rtasida hozirgi kunga qadar turli fikrlar mavjud. Baʼzi olimlar o‘zbek xalqi kelib chiqishining tarixini XVI asrda O‘rta Osiyoga Shayboniyxon boshchiligidagi ko‘chmanchi o‘zbeklarning bostirib kirishi bilan bog‘laydilar. Ko‘chmanchi o‘zbeklar turkiy tilda so‘zlashuvchi aholi tarkibiga keyinroq kelib qo‘shilib, ularga o‘z nomlarini berganlar. Bundan o‘zbek degan nomning o‘zi ham XVI asrda paydo bo‘lgan ekan-da, degan fikr yuzaga kelishi mumkin. Albatta, yo‘q. „O‘zbek“ so‘zi XIII—XIV asrlarda yashagan Juvayniy va Rashididdinlarning asarlaridan ham bizga maʼlum. Jumladan, Eron tarixchisi va geografi Hamidulloh Qazviniy „Tarixi Guzida“ nomli tarixiy asarida 1335 yilda Ozarbayjonga yurish qilgan askarlarni „o‘zbeklar“ degan etnik nom bilan ataydi. Oltin O‘rdaning sharqiy qismida yashagan va Oltin O‘rda xoni (1312—1342 yy.) O‘zbekxon qo‘shini tarkibiga kirgan ko‘chmanchi xalq ham „o‘zbek“ etnik termini bilan atalgan. Tarixchi Hamidulloh Qazviniy yuqoridagi tarixiy asarida Oltin O‘rdani „Mamlakati o‘zbekiy“ deb ataydi. Nizomiddin Shomiy bilan Sharafiddin Ali Yazdiy ham Temurning Oltin O‘rdaga qilgan yurishini tasvirlaganlarida, o‘zbek atamasini shu maʼnoda qo‘llaydilar. Biz yuqorida keltirilgan manbalarga tayanib, „o‘zbek“ degan atama XVI asrda emas, balki undan ham avval paydo bo‘lgan, deb ayta olamiz. Birinchidan, bu masalalar yuzasidan mulohaza yuritayotganda xalqning kelib chiqishi bilan nomning kelib chiqishini ajrata bilishimiz kerak. Albatta, avval xalq kelib chiqadi, so‘ng o‘z nomiga ega bo‘ladi. Shuning uchun ham, biz, bu fikrlarni davom ettirib, O‘zbekiston hududida yashagan ajdodlarimiz kimlar bo‘lgan va qaysi qabilalarning taʼsirida o‘zbek xalqi shakllangan, degan savollarga javob berishga harakat qilamiz. O‘zbek xalqining kelib chiqishi chuqur qadimiy tarixga ega bo‘lib, uning dastlabki ko‘rinishlari asosan ikki guruhda, birinchisi — Amudaryoning quyi oqimi havzasi, Xorazm, Qashqadaryo, Surxondaryo, Zarafshon va Sirdaryo havzalarida, ikkinchisi esa — Toshkent vohasining keng hududlarini o‘z ichiga qamrab olgan, Sirdaryoning qirg‘oqlaridan to Talas, Chu daryolari havzalarigacha, Farg‘ona vodiysidan O‘sh, O‘zgan, Sig‘noqqacha bo‘lgan viloyatlarda ko‘p asrlar mobaynida yuzaga kelgan. 15O‘rta Osiyo xalqlari kabi o‘zbek xalqi ajdodlarining ham etnik guruhlari paydo bo‘lishi miloddan avvalgi uchinchi va ikkinchi ming yilliklarga to‘g‘ri keladi. Ibtidoiy jamoa tuzumi, ko‘chmanchi chorvadorlik bilan shug‘ullanuvchi aholi, Amudaryoning quyi oqimi havzalaridagi xorazmkanguy va massaget qabilalari, So‘g‘diyonaning so‘g‘d va sak qabilalari aholisi, shu jumladan Surxondaryo, Qashqadaryo, Zarafshon havzalaridagi, Sirdaryoning o‘rta oqimi Chirchiq, Norin, Qoradaryo, Talas, Chu, Toshkent vohasi va Farg‘ona vodiylarida yashagan qang‘a, day va sak qabilalari o‘zbek xalqi etnik guruhlarining dastlabki namoyandalari hisoblanadi xunlarga yoki turkiy xalqlarga o‘xshashdir. Mahmud Qoshg‘ariyning taʼkidlashicha, Iskandar Zulqarnayn O‘rta Osiyoni bosib olayotganida turklar o‘q-yoyni old tomonga qanday otsa, orqa tarafga ham shunday mahorat bilan otganlar. Bu etnografik xususiyalar xunnlar yoki turkiy xalqlarning udumlari skiflarnikiga o‘xshash deb qarashga asos beradi. Qadimgi yunon olimlari ham skiflarning yetakchi qabilalari nomi - gunnlar (xunnlar) ekanligini taʼkidlashgan. Hatto IX asr allomasi Muhammad al Xorazmiy arab muarrixlari turkiy xalqlarni yoki VII—IX asrlarda siyosiy hayot maydonida ko‘ringan turkiy qavm to‘qqiz o‘g‘izlarni skif so‘zi oldiga „i“ tovushini qo‘shib „iskif“ deyishini aytgan. Skiflar tarkibidagi xalqlarga yunonlar, xitoyliklar, eroniylar o‘z tillariga moslab nom qo‘yganlar. Shuning uchun ham yuqorida aytganimizdek, yunonlar miloddan avvalgi V asrdan milodning boshlariga qadar O‘rta Osiyoda yashagan xalqlarni umumiy etnik nom bilan skif deb atashgan. Eron Behistun, Nahshi Rustam va Persopol degan joylardagi Ahamoniy Eroniy podsholarning qabr toshlarida va yodgorlik lavhalarida, qoyatoshlarga o‘yib yozilgan zafarnomalarda O‘rta Osiyoda yashagan xalqlar sanab ko‘rsatiladi va shu bilan bir qatorda saklarning uchta qabila guruhi eslatiladi Bulardan: 1)"saka-xaumavorka" — tekshiruvchilar bu guruhni Gerodotning „Skifamyurgiya“lari, Ktesiy Knidskiyning (Gerodotning kenja zamondoshi) „Shoh Omargning skiflari“ va keyingi davr mualliflarining sakaravalari bilan aynan bir deb hisoblaydilar; 2)"saka-tigraxauda" — bu nom, odatda „tepasi uchli telpak kiygan saklar“ deb tarjima qilinadi. Bu yunoncha matnlardagi „ortokoribantlar“ degan terminga to‘g‘ri keladi; 3) „saka-tiay-tara-darayya“ — „dengiz ortidagi“ yoki „daryo ortidagi saklar“. Mualliflar yaqin vaqtlarga qadar ularni Yevropa skiflari bilan aynan bir deb hisoblab kelganlar. Ammo so‘nggi yillarda, ayniqsa, Behistun yozuvlarining V ustuni tadqiq etilishi munosabati bilan olimlar (xususan, akademik V. V. Struve) bu o‘rinda gap O‘rta Osiyolik „daryo ortidagi saklar“ haqida bormoqda, degan fikrga kela boshladilar. Yozuvning V ustunidagi matnga qaraganda, saka-tigra-xaudalar" „daryo ortidagi saklar“ bilan qo‘shni bo‘lib yashaganlar. Baʼzi mualliflar sakaxaumovarkalar Murg‘obda, baʼzilar Pomirda (R. Gerrman, A. N. Bernshtam) yoki qisman Pomir va Farg‘onada (K. V. Trever) yashaganlar degan fikrni ilgari suradilar. Saka-xaumovarkalar Xorazm-massaget harbiy ittifoqining asosini tashkil etgan, degan nuqtai nazar ham bor. Bu ittifoq Qoraqumni, Xorazm vohasini va Sirdaryoning quyi oqimini egallagan (S. P. Tolstov, YA. G‘.G‘ulomov) Saka-tigra-xaudalar, saka-xaumovarkalarning sharq tomonida, yaʼni Toshkent viloyatida, Sirdaryoning o‘rta oqimida va janubiy Qozog‘istonda, „saka-tiay-tara-darayya“lar esa O‘rta Osiyoning janubida, Amudaryoning o‘ng sohilidagi tog‘li va dasht viloyatlarda so‘g‘dlar bilan yonma-yon yashaganlar deb hisoblashadi. Keyingi davrlardagi yunon-rim mualliflarining (Polibiy, Pliniy, Ptolemey va boshqalar) asarlarida ayrim sak va massaget qabilalarining juda ko‘p nomlari berilgan. Ular yashagan joylarning aniq chegarasini belgilash masalasi o‘nlab yillar davomida munozaralarga sabab bo‘ldi. Yaʼni keng hududlarda, Toshkent vohasi va Farg‘ona vodiysida yashagan va uning tub aholisi bo‘lgan saklar, bizningcha, turkiy tilda so‘zlashuvchilar bo‘lib, faqat maʼlum qismigina eroniy — so‘g‘d tillarida so‘zlashuvchilar bo‘lgan. Antik mualliflar forsiy yozuvlar, eron xalqining kelib chiqishini sharhlab, saklar madaniyatini, urf-odatlarini, tilini va turmush tarzlarini tasvirlaganlar. O‘zbekistonning hozirgi hududida yashagan saklar o‘zbek xalqining dastlabki ajdodlaridan biri bo‘lib hisoblanadi. Biz bu maʼlumotlardan o‘zbek xalqining va O‘rta Osiyodagi boshqa xalqlarning shakllanishida madaniy o‘troq vohalar — Xorazm, Surxondaryo, Qashqadaryo, Samarqand va Toshkent vohasida, shuningdek, Farg‘ona vodiysida yashagan mahalliy saklar muhim o‘rin tutganlar, degan xulosaga kelamiz. Yana shunday taxmin qilish mumkinki, cho‘ldagi ko‘chmanchi qabilalar massagetlar, daylar va boshqalar, hatto saklardan ham oldin paydo bo‘lganlar, ammo ularning kelib chiqishi bir bo‘lgan. Bu haqida qadimgi antik mualliflar xabar berib o‘tganlar.

Oʻzbek milliy taomlari

Oʻzbek milliy taomlari dunyo taomlari orasida eng shirin, xilma — xil taomlardandir. Sharq madaniyatida mehmonni dasturxonga turli shirinliklar, murabbolar qoʻyish, shirin taomlar tayyorlab olib kelish odatga aylangan. Oʻzbeklarning asosiy taomlari oʻsimlik, sut va sut mahsulotlaridan tayyorlanadi. Sevimli taomi — Palov. Chanqoqbosti ichimligi choy, asosan ko'k choy.

Chetdagi oʻzbeklar

• Qirgʻizistonlik oʻzbeklar
• Qozogʻistonlik oʻzbeklar