Qirgʻiziston

Qirgʻiz Respublikasi
Кыргыз Республикасы
Kyrgyz Respublikasy
Кыргызская республика
Kyrgyzskaya respublika

Bayroq Gerb
Shior: Y'oʻq
Madhiya: {{{davlat_madhiyasi}}}
Poytaxt	Bishkek
Rasmiy til(lar)	rus va qirg'iz
Hukumat	Prezidentlik Respublika
•  Prezident   Almazbek Atambayev  •  Bosh Vazir   Jantoʻra Sotiboldiyev
Mustaqillik   Sovet Ittifogʻidan  •  Sana   31 avgust 1991
Maydon
• Butun	198,500 km² (86-)
• Suv (%)	3,6
Aholi
• 2012 roʻyxat	5,543,300 (110- oʻrin)
• Zichlik	{{{aholi_zichlik}}}/km²
YaIM (XQT)	2011- yil roʻyxati
• Butun	AQSh$ 13,125 mil. (141-)
• Jon boshiga	AQSh$ 2,372
Pul birligi	So'm (KGS)
Vaqt Mintaqasi	(UTC)
• Yoz (DST)
Qisqartma	KG
Internet domeyn	.kg
Telefon prefiksi	+996

Qirgʻiziston, rasmiy nomi Qirgʻiz Respublikasi (qirgʻ. Кыргыз Республикасы, rus. Кыргызская Республика,Кыргызстан) — Oʻrta Osiyoning shimoli-sharqida joylashgan davlat. Poytaxti — Bishkek shahri. Qirgʻiziston BMTning aʼzosidir. Mamlakat shimolida Qozogʻiston, gʻarbida Oʻzbekiston, janubi-gʻarbida Tojikiston va janubi-sharqida Xitoy Xalq Respublikasi joylashgan. Qirgʻiziston aholisi bugungi kunda 5 milliondan kishidan ortiq. Uning 66,9% qirgʻizlar, 14,14% oʻzbeklar, 10,65% ruslar va 8,31% boshqa turli millat vakillari tashkil qiladi. Umuman mamlakatda 80 dan millat va elat vakillari istiqomat qiladilar.

Nomini kelib chiqishi

SSSR davlati inqirozga uchragandan soʻng, deyarli barcha ittifoqdosh mamlakatlar oʻz mustaqilligini qoʻlga kiritdi ular orasida Qirgʻiz SSR (rus. Киргизская ССР, qirgʻ. Кыргыз ССР) xam bor edi. Sovet davrida Qirgʻiziston nomi faqat rus tilida (rus. Киргизия) nomlanar edi, keyinchalik milliy tilda nomlana boshlandi. (qirgʻ. «Кыргызстан» yoki Кыргыз Республикасы) .

Geografiyasi

Qirgʻiziston okean dengizdan juda olisda joylashgan . Qirgʻiziston hududining toʻrtdan uch qismini togʻlar tashkil qiladi. Eng baland nuqtasi Gʻalaba choʻqqisi - 7439 metr hisoblanadi.

Qirgʻiziston hududi ikki togʻ tizmasining atrofida joylashgan. Shimoli-sharqda Tyan-Shan togʻ tizmasi va janubi-gʻarbiy tomonida Pomir-Oloy tizmalari egallaydi. Qirgʻizistonning davlat chegaralari asosan togʻ-tizmalari orqali oʻtadi.

Respublikaning barcha qismi dengiz sathidan 401 metr balandlikda; uning yarimidan koʻprogʻi esa 1000 metrdan 3000 metrgacha va 3000 metrdan 4000 metrgacha balandlikda joylashgan.

Koʻllari

Qirgizistonning asosiy koʻllari Issiqkoʻl Chatirkoʻl, Soʻnkoʻl va Sarichelek koʻllaridir.

Tarixi

Asosiy maqola: Qirgʻiziston tarixi.

VI asrdan XII asrgacha hozirgi Qirgʻiziston hududlari Turk hoqonligi tarkibiga kirgan. XIII asrda moʻgʻullar tomonidan bosib olingan Qirgʻiziston XVI asrda Oyrat honligi, XIX asr boshlarida Qoʻqon xonligi tarkibiga kiritildi. 1870 yili Rossiya imperiyasining Turkiston general-guberniyasi tarkibiga kiritildi. 1918 yilda Turkiston Respublikasining bir qismi, 1924 yildan Qora-Qirgiz Avtonom viloyati, 1936 yilda Ittifoq Respublikasi maqomini oldi. Sovet Ittifoqi parchalanib ketgandan soʻng, 1991 yil 31 avgustda Qirgiziston mustaqilligini eʼlon qildi.

Davlat tuzulishi

Davlat tuzulish — Parlament respublikasi. Mamlakat 7 ta viloyatga boʻlinadi. Viloyatlarni Gubernatorlar boshqaradi. Qirgʻgiziston 1991 yilda SSSRning parchalanishidan keyin mustaqillikka erishgan. Milliy bayrami 31 avgust — Mustaqillik kuni. Ijro etuvchi hokimiyat-prezident.

Hududiy boʻlinishi

Asosiy maqola: Qirgʻizistonning hududiy boʻlinishi.

Qirgiziston Respublikasi 7 viloyatga boʻlinadi viloyatlar esa tumanlarga boʻlinadi.

1- Jalolobod viloyati

2- Oʻsh viloyati

3- Botken viloyati

4- Talas viloyati

5- Norin viloyati

6- Issiq-Koʻl

7- Chuy viloyati

Qirgʻizistonda din

Asosiy maqola: Qirg`izstonda din.

Qirgʻizston halqining koʻpshiligi musulmonlar. Nasroniy diniga eʼtiqod qiluvchilar ham bor. Ular asosan: provoslav, katolik, va protestantlar (lyuteranlar, baptistlar, adventistlar)

Ommaviy axborot vositalari

TV

• QTR
• 5 qanal
• OʻshTV
• MezonTV
• ElTR

Qirgʻizistondagi bayramlar

Asosiy maqola: Qirg'izistondagi bayramlar.

Manba; Qirgiziston Respublikasining Mehnat kodeksi 113 modda

Sanasi	Nomi	Qirgʻiz tilidagi nomi	Eslatma
1 yanvar	Yangi yil	Jaңi jil	~
7 yanvar	Rojdestvo	Isa paygambardin tuulgan kүnү	Nasroniylar bayrami
23 fevral	Vatanni himoya qilish kuni	Ata-Jurttu korgoonun kүnү	~
8 mart	Halqaro hotin qizlar kuni	El aralik ayaldar kүnү	~
21 mart	Navroʻz	Nooruz	Yasharish va uygʻonish bayrami
24 mart	Revolutsiya kuni	Eldik revolyutsiya kүnү	2005 yil
1 may	Mehnat kuni	Emgek kүnү	~
5 may	Konsititutsiya kuni	Konstitutsiya kүnү	~
7 aprel	Ikkinchi revolyutsiya kuni	Ekinchi revolyutsiya kүnү	2010 yil
9 may	Gʻalaba kuni	Jeңish kүnү	~
31 avgust	Mustaqillik kuni	Egemendүlүүk kүnү	~
2011 yilning 31 avgustida (Hijriy taqvim)	Ramazon Hayiti	Orozo ayt
Ramazon Hayitidan soʻng (yaʼni 70 kundan soʻng hijriy taqvim asosida)	Qurbon Hayiti	Kurman ayt
7 noyabr	Ulug Oktyabr Sotsialistik revolyutsiyasining kuni	Uluu oktabr Sotsialisttik revolyutsiyasinin kүnү

Qirgʻzistonda tavallud topgan taniqli oʻzbeklar

• Alihontoʻra Sogʻuniy — Sharqiy Turkistonning birinchi Prezidenti.
• Alisher Soipov (1981-2007) — taniqli jurnalist, Ozodlik, BBC radiolarining muhbiri. Amerika Ovozi radiosining Markaziy Osiya boʻyicha yetakchi muxbiri. "Siyosat" gazetasi hamda "Fargʻona" informatsion saytining oʻzbek ximati bosh redaktori.
• Alouddin Mansur — Qurʻonni oʻzbek tiliga izoh berib tarjima qilgan islomshunos.
• Solijon Sharipov — birinchi oʻzbek fazogiri.
• Orzubek Nazarov — bokser, 7 karra jahon chempioni.
• Azimjon Asqarov — inson xuquqlari himoyachisi.
• Mavluda Asalxoʻjayeva — Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼatkor
• Shavkat Rahmon - Oʻshlik Oʻzbek shoiri
• Tursunboy Adashboyev - Ozbek shoiri va tarjimon

Manbalar

Кыргызстанда Туризм

Shuningdek qarang

• Qirgʻiziston Portali