Turkmanlar

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Turkmanlar
Turkman girl in national dress.jpg
A Turkman qizi turkmanlarning milliy kiyimida.
Umumiy aholi soni

7 million (est.)

Katta aholiga ega mintaqalar
 Turkmaniston 4,248,000 [1]
 Turkiya 895,000 [2]
 Eron 1,100,000 [3]
 Afgʻoniston 895,000 [4]
 Pokiston 60,000 (2001) [5]
 Rossiya 36,885 [6]
 Ukraina 3,709 [7]
Tillar
Turkmancha
Dinlar
Sunnat Islom.
Qarindosh etnik guruhlar
Turkiy xalqlar

Turkmanlar — xalq, TurkmanisGʻyaoyaning asosiy aholisi (2537 ming kishi, 1990-y.lar oʻrtalari). Shuningdek, Oʻzbekiston, Shim. Kavkaz, Astraxon viloyati va RFning bir nechta shaharlarida, Afgʻoniston, Eron va Turkiyada yashaydi. Umumiy soni 4,6 mln. kishi. Turkman Gʻpilila soʻzlashadi. Dindorlari — sunniy musulmonlar.

T.ning etnogenezida mahalliy daxmassagetlar, shuningdek, sarmatlar, alanlar qabilalari, qisman qad. Margʻiyona, Parfiya va Xorazm davlatlari aholisi qatnashgan. 1ming yillik oʻrtalarida Kaspiy boʻyi choʻllarida turkiy qabilalar, 9-a.da oʻgʻuzlar paydo boʻlgan. Ular T.ning etnogenezida muhim rol oʻynagan. Oʻgʻuzlarning asosiy guruhi 11-a.da shim.sharqdan kelib, mahalliy aholi bilan aralashib ketgan. 15-a.da turkman elati shakllangan. 20-a.gacha T.da qabilaurugʻlarga ajralish saqlangan. Ulardan eng yiriklari: takalar, yovmutlar, ersari, solurlar, sariklar, gyoklan va choudorlar boʻlgan.

Turkmanlar (turkm.Türkmenler) — Turkiy millat. Turkman tilida gapirishadi. Asosiy xalqi Islom diniga eʼtiqod qiladi. Turkmanlarning bir qismi Eron, Afgʻoniston va Rossiyada istiqomat qilishadi. Boshqa turkiy xalqlar qardosh xalqlar hisoblanishadi. Eng yaqinlari turklar va ozarbayjonlar. Asosiy mashgʻuloti koʻchmanchi chorvachilikdir. Turkmanlar dunyoga oʻzlarining otlari bilan juda mashhurdirlar, ayniqsa axaltekin otlari.

Tarix[tahrir]

Turkman kishisi milliy turkman kiyimida 1905—1915.

Tili[tahrir]

Turkmancha Oltoy tillar oilasining Turkiy tillar boʻlimi Oʻgʻuz guruxiga mansubdir. Turkmanchaning Arab alifbosidagi, Lotin alifbosidagi va Kirill alifbosidagi yozuvlarini uchratish mumkin. Mustaqillikdan soʻng hukumat Kirill alifbosidan Lotin alifbosiga oʻtishga qaror berdi va ayni paytda bu davom etmoqda.

Din[tahrir]

Turkman Ersari gilami Arablar kelguniga qadar turkmanlar Tangritanlik, Zardushtiylik, Buddizm dinlariga sigʻinar edi. Milodiy 8-asrlardan boshlab turkmanlar Islom dinini qabul qila boshladilar. Ayni paytda turkmanlar musulmonlikning Sunnat mazhabidadir.

Manbalar[tahrir]