Turkmanlar

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Turkman
A Turkman qizi turkmanlarning milliy kiyimida.
Umumiy aholi soni
6.84 million (est.)
Katta aholiga ega mintaqalar
Turkmaniston Turkmenistan:    3,631,000[1]  Eron Iran: 1,100,000[2][3]  Afgʻoniston Afghanistan:    932,000[4]  Pokiston Pakistan:    60,000 [5]  Rossiya Russia:    33,000[6]  Turkiya Turkey:    2,034[7]  Birlashgan Qirollik United Kingdom:    300[8]
Tillar
Turkmancha
Dinlar
Sunniy Islom.
Qarindosh etnik guruhlar
Turkiy xalqlar

Turkmanlar (Andoza:Lang-tm) — Turkiy millat. Turkman tilida gapirishadi. Asosiy xalqi Islom diniga e'tiqod qiladi. Turkmanlarning bir qismi Eron, Afgʻoniston va Rossiyada istiqomat qilishadi. Boshqa turkiy xalqlar qardosh xalqlar hisoblanishadi. Eng yaqinlari turklar va ozarbayjonlar. Asosiy mashg'uloti ko'chmanchi chorvachilikdir. Turkmanlar dunyoga o'zlarining otlari bilan juda mashhurdirlar, ayniqsa axaltekin otlari.

Mundarija 1 Tarix 2 Tili 3 Din 4 Manbalar

[tahrir] Tarix

• Eramizdan oldinga 2000-yillarda hozirga Turkmaniston hududida Margʻiyona davlati tashkil topgan.
• VI—IV asrlarda bu hudud Ahamoniylar keyin esa, Iskandar Zulqarnayn qo'li ostida bo'lgan.
• Eramizdan oldingi III-asrda Parfiya qirolligi tarkibida (poytaxti - Nisa), keyinchalik Sosoniylar imperiyasi tarkibida. 
• V-VIII asrlarda eftaliylarga qaram bo'lgan, keyin Turk xoqonligi tarkibiga kirgan, keyin esa arablar tomonidan bosib olingan. 776—783-yillarda xalq Muqanna boshchiligida arablarga qarshi qo'zg'alon lo'targan (Muqanna qoʻzgʻaloni).
• IX-Xasrlarda Toxiriylar va Somoniylar tarkibiga kirgan.
• XIda Turkmaniston hududini oʻgʻuzlar ishgʻol qilishadi va mahalliy eroniy xalqlar bilan aralshgan holda turkman etnosini vijudga keltirishadi.XI asrda birinchi turkman davlati tashkil topadi va bu davlatni nomi Saljuqiylar imperiyasi deb atalgan poytaxti Marv shahri bo'lgan.
• XII asr boshlarida moʻgʻullar tomonidan bosib olinadi va Ilxonlar davlati tarkibiga kiradi. Keyin esa Temuriylar davlati tarkibiga kiradi.
• XVI-XVII asrlarda Xiva va Buxoro xonliklari tarkibida bo'lgan.
• 1869—1885 yillarda Rossiya tomonidan bosib olinadi (Kaspiyorti viloyati).
• 1917-yilning noyabr-dekabr oylarida sovet tuzumi o'rnatilgan.1921-yilning 7-avgustida Turkmaniston hududi Turkiston ASSR tarkibiga kiritiladi.1924-yilning 27-oktabrida milliy chegaralanish tufayli Turkmaniston SSRga aylantiriladi.
• 1991-yilda Turkmaniston erkinlika erishadi.

[tahrir] Tili

Turkman tili (turkmancha) Oltoy tillar oilasining Turkiy tillar bo'limi Oʻgʻuz guruxiga mansubdir. Turkmanchaning Arab imlosidagi, Lotin imlosidagi va Kirill imlosidagi yozuvlarini uchratish mumkin. Mustaqillikdan so'ng hukumat Kirill alifbosidan Lotin alifbosiga o'tishga qaror berdi va ayni paytda bu davom etmoqda.

[tahrir] Din

Arablar kelguniga qadar turkmanlar Tangritanlik, Zardushtiylik, Buddizm dinlariga sig'inar edi. Milodiy 8-asrlardan boshlab turkmanlar Islom dinini qabul qila boshladilar. Ayni paytda turkmanlar musulmonlikning Sunniylik mazhabidadir.

[tahrir] Manbalar