Makroiqtisodiyot

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Makroiqtisodiyot — mamlakat (yoki uning bir qismi, tarmoqlar) iqtisodiyotini, inflatsiya, ishsizlik, budjet taqchilligi (defisiti), iqtisodiy o'sish, iqtisodiyotning davlat tomonidan boshqarilishi va shu kabfhjncddi umumiy jarayonlarni oʻrganuvchi fan. Makroiqtisodiyot YaIM, YaMM, yalpi talab, yalpi taklif, to'lov balansi, pul bozori, tovar bozori va mehnat bozori kabi tushunchalar bilan ishlaydi.


Makroiqtisodiyot (makro... va iqtisodiyot) — bozor xoʻjaligi umumiy nazariyasining boʻlimi, mamlakat iqtisodiyoti, umuman milliy xoʻjalikka oid katta miqyosdagi iqtisodiy hodisalar va jarayonlarni oʻrganadi.

Mamlakatning iqtisodiyoti holati va rivojlanishini ifolalovchi umumlashgan koʻrsatkichlar tizimi — milliy boylik, yalpi ichki mahsulot, yalpi milliy mahsulot, sof milliy mahsulot, milliy daromad, aholi daromadlari, davlat va xususiy investiniyalar yigindisi, muomaladagi jami pul miqdori va sh k. jami xoʻjalik boʻyicha jamlanma, umumlashtiruvchi koʻrsatkichlar M. oʻrganadigan obʼyektlar hisoblanadi. Ayni paytda M. mamlakat miqyosida oʻrtacha daromadlar, oʻrtacha ish haqi, inflyasiya darajasi, ishsizlik, bandlik, mehnat unumdorligi singari oʻrtacha iqtisodiy koʻrsatkichlarni hamda ularga davlatning iqtisodiy siyosati koʻrsatadigan taʼsirini oʻrganadi va tadqiq etadi. Makroiqtisodiy koʻrsatkichlar, bir tomondan, maʼlum vaqt oraligʻida ishlab chiqarish hajmini hisoblash va milliy iqtisodiyotning faoliyat yuritishiga bevosita taʼsir qiluvchi omillarni aniqlash imkonini bersa, ikkinchi tomondan, ular yalpi milliy mahsulot harakatining barcha bosqichlarida, yaʼni ishlab chiqarish, taqsimlash, qayta taqsimlash va foydalanish bosqichlarida uni koʻrgazmali shaklda aks ettirishga imkon beradi. Shuningdek, oʻsishning umumlashtiruvchi koʻrsatkichlari, mamlakat iqtisodiyotini tavsiflaydigan koʻrsatkichlarning pasayishi hamda ortishi surʼatlari va unda yuz berayotgan iktisodiy jarayonlar, tuzilmaviy proporsiyalar ham M. predmeti hisoblanadi. Makroiktisodiy koʻrsatkichlar moddiy ishlab chiqarish va nomoddiy xizmat koʻrsatish sohalaridagi barcha xoʻjalik yurituvchi subʼyektlar iqtisodiy faoliyatining umumiy va pirovard natijalarini qamrab oladi. M.ning asoslari ingliz olimi J.M.Keynsiint 1936 yilda nashr etilgan "Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida bayon etilgan. Hozirgi zamon M. nazariyasida 3 oqim (neokeynschilik, monetarizm va yangi klassik yoʻnalish) mavjud, ular oʻrtasidagi asosiy farq makroiktisodiy siyosatga nisbatan berilgan tavsiyalarning har xilligida (yana q. Mikroiktisodiyot).

Adabiyot[tahrir]

  • Bunkina M.K., Semenov V.A., Makroekonomika, M., 1996; Hakimova M., Makroiqtisodiyot, T., 1997.

Shonazar Ermamatov.[1]

Mikroiqtisodiyot bilan bir qatorda Makroiqtisodiyot Iqtisodiyotning ikki eng asosiy boʻlimini tashkil qiladi.

Makroiqtisodiyotda tadqiqotlarning fanning timsoliga aylanib ulgurgan ikki yoʻnalishi mavjud: birinchisi milliy daromaddagi qisqa muddatli ogʻish (iqtisodi sikl)larning sabab va oqibatlarini oʻrganishga harakat boʻlsa, ikkinchisi uzoq muddatli iqtisodiy oʻsish (milliy daromadning oʻsishi) omillarini tadqiq qilishga harakatdir.

Makroiqtisodiy modellar va prognozlardan davlat va yirik korporatsiyalar rivojlanish hamda iqtisodiy siyosat va iqtisodiy strategiyani aniqlab olishda foydalaniladi.

Makroiqtisodiy nazariyaning rivojlanishi[tahrir]

«Makroiqtisodiyot» atamasini birinchi boʻlib ishlatgan inson — Norvegiyalik iqtisodchi olim Ragner Frish hisoblanadi.

Klassik iqtisodiyot va pulning miqdor nazariyasi[tahrir]

XX asr boshlarigacha pulning miqdor nazariyasi klassik iqtisodchi olimlar orasida eng koʻp eʼtirof etiladigan makroiqtisodiy model edi. Bu nazariya almashinuv tenglamasini beradi: M•V=P•T bu yerda M — pul massasi hajmi, V — pul aylanish tezligi, P — narxlar darajasi, T — xoʻjalikdagi barcha bitimlarning natural hajmi; P•T — xoʻjalikdagi barcha bitimlar qiymati)


Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil