Valyuta kursi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Valyuta kursi — bir mamlakat pul birligining boshqa mamlakat pul birligida ifodalangan narxi. V.k.ning qatʼiy qayd etilgan va oʻzgarib turadigan (valyuta bozorida u yoki bu valyutaga talab yoki taklifga qarab) turlari mavjud. V.k. mamlakatlar valyutasining harid kobiliyati, shuningdek xalqaro toʻlov vositalari (mas. SDR, yevro) bilan oʻzaro munosabat va b. omillar (tovarlar narxini milliy valyutada taqqoslash) asosida belgilanadi. Ularning harid qobiliyatining oʻzgarishi bilan (inflyatsiya darajasi, toʻlov balanslari holati, turli mamlakatlarda turlicha foiz stavkalarining oʻrnatilishi, jahon valyuta bozoriaya mazkur valyutaga ishonch darajasi, shuningdek boshka siyosiy sabablar taʼsirida) V.k. ham oʻzgarib turadi. Markaziy emissiya banki belgilaydigan rasmiy V.k.ni hukumat belgilaydigan yoki valyuta bozorida vujudga keladigan erkin V.k.dan farqlamoq kerak. Bundam tashqari V.k. milliy pul birligining boshqa davlat valyutasi yoki xalqaro hamda mintaqaviy valyutalar bilan oʻzaro rasmiy oʻrnatilgan munosabatlar boʻyicha ("suzib yuruvchi", "sirgʻaluvchan" kurs) belgilanishi ham mumkin (Yevropa valyuta ittifoqida kurslarning tebranishi + 2,25% doirasida chegaralangan).

Valyuta savdosi amaliyotida valyuta yuqoriroq kurs boʻyicha sotiladi (sotuvchi kursi), harid qilishda esa pastroq (haridor kursi) kursdan foydalaniladi. V.k. ikki darajasi oʻrtasidagi farqdan (marja) bankning valyuta savdosidan oladigan daromadi kelib chiqadi. V.k.ni rasmiy koʻtarish (revalvatsiya) mamlakatni kapitalni chetga chikarishdan manfaatdor qiladi, importni qulaylashtiradi, chunki chet el valyutasini arzonroq harid qilishga imkoniyat tugʻiladi. V.k.ni rasmiy pasaytirish (devalvatsiya) mamlakat savdo va toʻlov balansining keskin yomonlashuvi, valyuta rezervining holdan toyishi bilan bogʻliq holda yuzaga keladi. Chet el valyutasi kursining birjadagi maxsus idora tomonidan belgilanishi va maxsus byulletenlarda nashr etilishi valyuta kotirovkasi deyiladi. Bunday byulleten maʼlumotlari matbuotda ham chop etib boriladi. Oʻzbekistan Respublikasi Markaziy banki davriy ravishda har haftada buxgalteriya hisobi va bojxona toʻlovlari uchun pul massasi va inflyatsiya dinamikasini hisobga olgan holda xorijiy valyutalarning soʻmga nisbatan kurslarini matbuotda eʼlon qilib boradi. 1 AQSH dollarining soʻmta nisbatan rasmiy ayirboshlash kursi 2001 y. 16 yanvar da 326 soʻm 63 tiyinni tashkil qildi. Erkin Shodmonov.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil