Pirmuhammad

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
nothumb
Buxoro hukmdorlari
1428 — 1468 Abdulxayr
1501 — 1510 Muhammad Shayboniy
1510 — 1530 Koʻchkunchi
1530 — 1533 Abu Said
1533 — 1539 Ubaydulla I
1539 — 1540 Abdulla I
1540 — 1552 Abdullatif
1552 — 1556 Navroʻz Ahmad
1556 — 1583 Pirmuhammad
1583 — 1598 Abdulla II
1598 — 1599 Abdulmoʻmin
1599 — 1601 Pirmuhammad II
1601 — 1605 Boqimuhammad
1605 — 1608 Valimuhammad
1608 — 1650 Imomquli
1640 — 1647 Nodirmuhammad
1645 — 1680 Abdulaziz
1680 — 1702 Subhonquli
1702 — 1711 Ubaydulla II
1711 — 1747 Abulfayz
1756 — 1758 Muhammad Rahim
1758 — 1785 Doniyolbiy Otaliq
1785 — 1800 Shohmurod
1800 — 1826 Haydar
1826 — 1826 Husayn
1826 — 1827 Umar
1827 — 1861 Nasrulla
1861 — 1885 Muzaffaruddin
1885 — 1911 Said Abdulahad
1911 — 1919 Said Olim

Pirmuhammadxon (? - 1567.12.3) - Balx hokimi (1546-67). Shayboniylarryan. Jonibek Sultonnint oʻgli. P. davrida Balx hokimligi kuchayib, toʻliq mustaqil xonlikka aylangan. Buxoro xoni Abdulaziz (1540—50) Balxning mustaqilligiga barham berish maqsadida katta harbiy yurishga otlangan, biroq bu safar uning vafoti tufayli qoldirilgan. Buxoro taxtiga Muhammadyor Sulton oʻtqazilgan. P. taʼziya izhor etish uchun Buxoroga kelib, turli nayranglar bilan taxtni egallab olgan (1550 yil 18 avg .). Biroq amaldorlar va ulamolarning aksariyati P.ni qoʻllab-quvvatlamagan. Joʻybor xojalaridan Xoja Muhammad Islom ham uni tan olmagan. P. shundan soʻng Buxoro taxtiga oʻz kishisi — shaybo-niylardan Umargʻozi Sulton (Oʻzbekxon nomi bilan koʻproq mashhur)ni oʻtqazishga uringan. U Buxoroda oliy hukmdor sifatida bir yilcha turgan, lekin amirlar va eshon Xoja Muhammad Islomdan koʻmak ololmagach, Buxoroni tark etishga, taxtni yana Muhammadyor Sultonga qaytarishga majbur boʻlgan. Movarounnahrdagi ichki nizolar kuchaygan davrda (1551—56) P. jiyani Abdullaxonni (q. Abdullaxon IF) NavroʻzAhmad-xoma qarshi kurashini quvvatlab turgan. Navroʻz Ahmadxon vafotidan foy-dalangan Abdullaxon Buxoroni egallagan. P. nomiga xutba oʻqilgan. P. 1561 yil 18 aprelgacha shayboniylarning oliy xoni boʻlib qolgan, garchi uning nomiga xutba oʻqilib, tanga zarb etilsada, u faqat nomigagina xon edi. Ba-daxshon va Balxdagi notinchliklar sa-babli P. Balxni tark etib, Buxoroga kela olmasdi. Shuning uchun bu yerda 1557 yildan amalda Abdullaxon hukmronlik qilgan. Badaxshon hokimi temuriy Sulaymonshoh 1560 yil iyul—avg .da Balxga yurish qilganda P. Abdullaxondan yordam soʻragan. Chashmai koziron degan joydagi jangda shayboniy sultonlar gʻalaba qilishgan. Bundan ruhdangan P. Toharistondagi Qunduz va Toliqon shaharlarini egallash maqsadida 1560 yil 5 sentabr da yurish qilgan. 1561 yil P. bilan Abdullaxon oʻrtasida ixtilof yuzaga kelgan, bunga sabab P.ning Buxoroni Abdullaxondan tortib olib, evaziga unga Balxni bermoqchi ekanligi boʻlgan. Biroq, bunga P.ning oʻgʻli Dinmuhammad sulton norozi boʻlib, otasiga qarshi isyon koʻtargan. Xoja Muhammad Islom ham bunga qarshi chiqkan. Abdullaxon Karmanadan otasi Iskandarxonni keltirib taxtga oʻtqazgan (1561 yil may) va P. nomini xut-badan chiqarib tashlagan. P. faol ichki va tashqi siyosat yurgizgan. Uning davrida Balx xonligi Abivard, Marv viloyati va Termiz hisobiga kengaygan. Jan.dagi Gurzuvon va Garchiston viloyatlari chegaralari mustahkamlangan.

Adabiyot[tahrir]

  • Axmedov B. A., Istoriya Balxa, T., 1982.

Faxriddin Hasanov.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil