Isfahon

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Isfahon viloyati[tahrir | manbasini tahrirlash]

Isfahon / اصفهان Mashhad shahrining tepadan koʻrinishi
shahar
Naghshe Jahan Square Isfahan modified2.jpg
32°38′00″N 51°29′00″E / 32.63333°N 51.48333°E / 32.63333; 51.48333 G OKoordinatalari: 32°38′00″N 51°29′00″E / 32.63333°N 51.48333°E / 32.63333; 51.48333 G O
Mamlakat Eron
Uston Isfahon ustoni
Hukumat
 • Shahrdor Rasul Zargar
Maydon 493 km2 (190 mi²)
Markazi balandligi 1574 m
Iqlim turi subtropik-ichkikontinental
Rasmiy til(lar)i forscha
Aholisi
 (2011)
1 756 126
Zichligi 6 000 kishi/km2
Milliy tarkib asosan forslar
Konfessiyaviy tarkib asosan musulmonlar (asosiy qismini shia mazhabi egallaydi)
Vaqt mintaqasi UTC+3:30
Telefon kodi +98 311
Isfahon / اصفهان xaritada
Isfahon / اصفهان
Isfahon / اصفهان Mashhad shahrining tepadan koʻrinishi

Isfahon — Eronning markaziy qismidagi shahar, Zoyanderud daryosi boʻyidagi xushmanzara joyda. Isfahon ostonining maʼmuriy markazi. Yiliga 128 mm yogʻin yogadi. Aholisi 1 583 609 ming kishi (2006).Eronda Tehron va Mashhaddan keyin uchinchi eng gavjum shahar boʻlgan (qadimgi nomi Sepahon yoki Espahon) Isfahon viloyati mamlakatning poytaxti boʻlib, Tehrondan 435 kilometr uzoqlikda, shaharning janubida joylashgan. Isfahon shahri XVI asrda ikkinchi marta Eron poytaxti boʻlganda gullab-yashnagan. Bugungi kunda bu shahar oʻzining oʻtmishdagi shon-shuhratini saqlab qolgan. Ushbu yodgorliklarning baʼzilari YUNESCOda tarixiy meros[1] sifatida roʻyhatga olingan.

I. qadimiy qoʻlyozmalarda (mas, Ptolemey asarlarida) Aspadana nomi bilan tilga olingan. Sosoniylar davri (III-VII asrlar)da Markaziy Eronning iqtisodiy va madaniy markazi boʻlgan. VII asrda shaharni arablar egallagan. VIII-XIII asrlarda Yaqin va Oʻrta Sharqdagi eng yirik hunarmandchilik va savdo markazlaridan biri boʻlgan. 1237-yilda Isfahonni moʻgʻul bosqinchilari vayron qilgan, keyinroq shahar qayta tiklangan. 1387-yilda uni Amir Temur egallagan. Shahar XVI-asr oxiri — XVII asr boshlarida, Safaviylar davlatining poytaxti boʻlgan davrda ayniqsa ravnaq topgan. Isfahon XVII-asr oʻrtalarida aholisi qariyb 600 ming kishilik katta shahar edi. 1722-yilda uni afgʻonlar bosib olib, talon-taroj qildilar. XVII asr oxirida poytaxt Isfahondan Tehronga koʻchirilgach, shahar avvalgi mavqeini yoʻqotdi.Isfahon juda chiroyli meʼmorchiligi, koʻpriklari, saroylar, masjidlar va noyob minoralari bilan mashhur. Bu esa Isfahonning Eron madaniyatida „dunyoning yarmi“ nomini olishga sabab boʻlgan.

Isfahon— mamlakatda Tehrondan keyin 2-oʻrindagi muhim savdo-sanoat markazi. Avtomobil va havo yoʻllari tuguni. Toʻqimachilik (ip va jun gazlamalar, trikotaj sanoati), yogʻochsozlik, ozik, ovqat (yogʻ, shakarqand), sement, poyabzal, kimyo korxonalari, oyna zavodi bor. Shahar yaqinida yirik metallurgiya zavodi qurilgan. Isfahon gilam toʻqish va oʻrta asr miniatyurachiligining qadimiy markazi.

Isfahonda Eron meʼmorchiligining buyuk yodgorliklari saqlanib kelmoqda. Jome masjidi (9—20-asrlar), Chehel Doʻxtaron (1107) va Sarebon minoralari (12-asr oxiri), Jaʼfar maqbarasi (14-asr), Horune Viloya maqbarasi, Shoh masjidi (1612—30), Lutfullo masjidi (1603—18), Ali Qopu saroyi (15-asr), Chehel Sutun saroyi (1590), Modari Shoh madrasasi (1706—14), minoralari tebranuvchi Jonbe masjidi, bir necha koʻprik-binolar, universitet bor.[2]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. {{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda sarlavha= parametrini belgilashingiz kerak. {{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda url= parametrini belgilashingiz kerak. , arxivsana= parametri ham koʻrsatilishi zarur. . ۲ اردیبهشت ۱۳۹۴ - ۱۰:۴۰da asl nusxadan [ arxivlandi].
  2. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil