Shayboniylar

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish
Muhammad Shayboniy

Shayboniylar — Buxoro xonligida hukmronlik qilgan oʻzbek sulola (1500—1599/1601).

Shayboniyxon XV asr oxiri va XVI asr boshlarida toju taxt uchun oʻzaro kurashayotgan temuriy shahzodalar oʻzaro nizolari oqibatida Movarounnahrning asosiy shaharlari: Samarqand va Buxoroni osonlik bilan egallab, yangi davlatga asos solgan. Keyinchalik Movarounnahrning qolgan hududi va Xuroson ham bu davlat tarkibiga kiritildi. Ismoil I Safaviy bilan boʻlgan jangda Shayboniyxon oʻldirilgach 1510-yil, Koʻchkunchixon xon qilib koʻtarilgan. Uning vafotidan soʻng oʻgʻli Abu Saidxon qisqa muddat 1531—1533-yillarda hukmronlik qildi. Shayboniyxonning jiyani Ubaydullaxon davrida poytaxt Samarqanddan Buxoroga koʻchirilgan va davlatning rasmiy nomi Buxoro xonligi deb ataladigan boʻlgan. Xususan, Ubaydullaxon Shayboniylar sulolasini saqlab qolish va uni mustahkamlashda muhim rol oʻynadi. Ubaydullaxon vafot etgach (1540), xonlik qisqa muddat 3 qismga boʻlinib, Buxoroda Abdulazizxon; Samarqandda Abdullatifxon; Balxda Pirmuhammadxon hukmronlik qilishgan. Abdullaxon II bu tarqoqlikka barham berib, xonlik hududini birlashtirgan va uni yanada kengaytirgan. Abdullaxon II vafot etgach, uning oʻgʻli Abdulmoʻminxon va amakivachchasi Pirmuhammadxon II qisqa muddat xon boʻlishgan. XVI asr oxiri XVII asr boshlaridagi murakkab qaramaqarshiliklar natijasida Shayboniylar hokimiyatdan ayrilishdi. Soʻnggi shayboniy Pirmuhammadxon II oʻziga qarshi chiqqan Samarqand hokimi Boqi Muhammad bilan 1601-yil iyunda Samarqand yaqinidagi Bogʻi Shamolda boʻlgan jangda magʻlubiyatga uchragach, taxtni topshirishga majbur boʻldi. Shunday qilib, 1601-yildan Buxoro xonligini yangi turkiy sulola — Ashtarxoniylar (Joniylar) boshqarishga kirishgan.

Sulola[tahrir | manbasini tahrirlash]

Joʻchi
 
 
 
 
Shaybon (sulola asoschisi)
 
 
 
 
Bahodir sulton
 
 
 
 
Joʻchi Buqa
 
 
 
 
Badaqul
 
 
 
 
Munka Temur
 
 
 
 
Ilpon sulton
 
 
 
 
Qoonboy
 
 
 
 
Mahmudxoʻja
 
 
 
 
Suronich sulton
 
 
 
 
Poʻlod sulton
 
 
 
 
Ibrohim — Arabshoh
 
 
 
 
Davlatshayx
 
 
 
 
Abulxayrxon*
 
 
 
 
Shohbudogʻ sulton
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Shayboniyxon
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Mahmud sulton
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Temur sulton
 
Sevinch Muhammad
 
Xurramshoh
 
Ubaydullaxon
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Foʻlod sulton
 
Muhammadiyor sulton
 
Muhammad Rahim sulton
 
Abdulazizxon
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Koʻkboʻri sulton
 
 
 
 
 
Burxon sulton
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Abulxayrxon*
 
 
 
 
Koʻchkunchixon
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Abu Saidxon
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Abdullaxon
 
 
 
 
 
Abdullatifxon
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Sulton Said sulton
 
Javonmardali
 
Xudoyberdi
 
Sulton Muhammad
 
Oʻgʻlon sulton
 
Gadoy sulton
 
Abdol sulton
 
 
 
Abulxayrxon*
 
 
 
 
Suyunchxoʻjaxon
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Keldi Muhammad sulton
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Navroʻz Ahmadxon
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Hasan sulton
 
Darveshxon
 
Bobo sulton
 
Doʻstmuhammad sulton
 
Amin sulton
 
Jalol sulton
 
Xorazmshoh sulton
 
 
 
Abulxayrxon*
 
 
 
 
Xoja Muhammad (Xojagʻum) sulton
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Jonibek sulton
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Pirmuhammadxon
 
Doʻstmuhammad
 
Rustam sulton
 
Iskandarxon
 
Sulaymon sulton
 
Yor Muhammad sulton
 
Kiston qora sulton
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Din Muhammadxon
 
 
 
 
 
Oʻzbek sulton
 
Abdullaxon II
 
Zuhrabegim
 
 
 
 
 
Qilich qora sulton
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Pirmuhammadxon II
 
Abdulmoʻminxon
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Adabiyotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Materiali po istorii Sredney i Sentralnoy Azii XXIX vv., T., 1988;
  • Istoriya Uzbekistana (XVI—Pervaya polovina XIX veka), t. 3, T., 1993;
  • Oʻzbekiston tarixi: davlat va jamiyat taraqqiyoti, 1qism, T., 2000;
  • Oʻzbekiston davlatchiligi tarixi ocherklari, T., 2001.
  • Muhammad Solih, Shayboniynoma, T., 1989;
  • Hofiz Tanish alBuxoriy, Abdullanoma (1—2kitoblar), T., 1999— 2000;
  • Mirzo Muxammad Haydar, Tarixi Rashidi, T., 1996.