David Julius

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish
David Julius
Tavalludi 4-noyabr 1955-yil (1955-11-04) (66 yosh)
Brooklyn, New York, U.S.
Fuqaroligi AQSh
Sohasi Fiziologiya
Biokimyo
Neyrologiya
Ish joylari Kaliforniya universiteti, San-Fransisko
Tezis sarlavhasi Achitqi zamburugʻlaridagi oqsillar qayta ishlanishi va sekretsiyasi: a-faktor juftlashtiruvchi feromonning biosintezi
Akademik rahbarlari Jeremy Thorner
Randy Schekman
Mashhur sovrinlari Nobel Prize for Medicine (2021)
Turmush oʻrtogʻi Holly Ingraham

Devid Jey Julius (1955-yil 4-noyabrda tugʻilgan) — amerikalik fiziolog va Nobel mukofoti laureati, ogʻriq hissi va issiqlikning molekulyar mexanizmlari, shu jumladan kapsaitsin, mentol va haroratni aniqlaydigan TRPV1 va TRPM8 retseptorlarining tavsifi boʻyicha ishi bilan mashhur. U San-Frantsiskodagi Kaliforniya universiteti professori,.

Julius 2010-yilda Hayot haqida fanlar va tibbiyot boʻyicha Shou mukofotini va 2020-yilgi hayot fanlari boʻyicha yutuq mukofotini qoʻlga kiritdi.[1][2] U Ardem Patapoutyan bilan birgalikda fiziologiya yoki tibbiyot boʻyicha 2021-yilgi Nobel mukofotiga sazovor boʻlgan.[3]

Erta hayot va taʼlim[tahrir | manbasini tahrirlash]

Yuliy Ashkenazilar oilasida (Rossiyadan) Brighton Beach, Bruklin, Nyu-York shahrida tugʻilgan[4] u erda Avraam Linkoln oʻrta maktabida oʻqigan.[5] 1977-yilda Massachusets texnologiya institutida bakalavr darajasini oldi. U 1984-yilda Berkli Kaliforniya universitetida Jeremi Torner va Rendi Shekmanning birgalikdagi rahbarligi ostida doktorlik darajasini oldi, u yerda Kex2 ni furinga oʻxshash proprotein konvertazalarining asosi ekanligini aniqladi. 1989-yilda u Kolumbiya universitetida Richard Axel bilan doktorlikdan keyingi taʼlimni tugatdi va u yerda serotonin 1c retseptorini klonlash va tavsiflash imkoniga ega boʻldi.[6]

Berkli va Kolumbiyada boʻlganida, Yuliy silosibin qoʻziqorinlari va lisergik kislota dietilamidining qanday ishlashi bilan qiziqdi, bu esa uni tabiatdagi narsalarning inson retseptorlari bilan oʻzaro taʼsirini kengroq oʻrganishga olib keldi.[5]

Tadqiqotlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Nobel mukofoti ishi

U oʻz faoliyatini 1989-yilda San-Fransiskodagi Kaliforniya universitetida oʻqituvchi sifatida boshlagan[7][8] 1997-yilda Yuliyning laboratoriyasi TRPV1 ni klonladi va tavsifladi, bu orqali u chili qalampirini „achchiq“ qiladi kapsaitsinni aniqlaydigan retseptorni kashf etdi,.[9] Ular TRPV1 zararli issiqlikni ham aniqlashini aniqladilar (termotseptsiya).[9][10] TRPV1 tizimli ravishda bogʻliq boʻlgan TRP (oʻtkinchi retseptor potentsiali) kation kanallarining katta oilasining bir qismidir. TRPV1 (oqsilning genetik nokautlari yordamida) yoʻq hayvonlar zararli issiqlik va kapsaitsinga sezgirligini yoʻqotadi.[11]

Yuliyning laboratoriyasi, shuningdek, TRP super oilasining aʼzolari boʻlgan TRPM8 (CMR1) va TRPA1 ni klonladi va tavsifladi. Ular TRPM8 mentol va sovuqroq haroratni aniqlashini[12][13] va TRPA1 xantal moyini (allil izotiosiyanat) aniqlashini koʻrsatdi.[14] Ushbu kuzatishlar TRP kanallari harorat va kimyoviy moddalar oraligʻini aniqlashini koʻrsatdi. Devid Yuliyning laboratoriyasi, shuningdek, ushbu kanallarni modulyatsiya qiluvchi toksinlarni topish, turli turlardagi kanallarning noyob moslashuvini [[15][16] tasvirlab, koʻplab kanallarning kriyo-EM tuzilmalarini echish orqali nositseptsiyani oʻrganishga oʻz hissasini qoʻshdi.[17][18]

2007-2020-yillarda Yuliy "Fiziologiyaning yillik sharhi" jurnalining muharriri boʻlib ishlagan.[19][20]

Mukofotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

2000-yilda Yuliy kapsaitsin retseptorlarini klonlash boʻyicha ishi uchun Neyrologiya boʻyicha Perl-UNC mukofotiga sazovor boʻldi. 2010-yilda u nositseptsiyaning turli jihatlarida ishtirok etgan ion kanallarini aniqlagan ishi uchun Shou mukofotiga sazovor boʻldi. 2014-yilda ogʻriq va termosensatsiyaning molekulyar asoslarini kashf etgani uchun u Jonson & Jonson tomonidan biotibbiyot tadqiqotlari uchun doktor Pol Yanssen mukofoti bilan taqdirlangan. 2017-yilda u Gairdner Foundation xalqaro mukofoti[21] va HFSP Nakasone mukofotini qoʻlga kiritdi.[22] Shuningdek, u texnik va ilmiy tadqiqotlar uchun 2010-yil Asturiya shahzodasi mukofoti, hayot fanlari boʻyicha 2020-yilgi yutuqlar mukofoti[23] va 2020-yil Neyrologiya boʻyicha Kavli mukofoti (Ardem Patapoutian bilan birgalikda)[24] va VA BB Jamgʻarmasi tomonidan 2020-yilgi mukofotlarga sazovor boʻlgan.[25]

2021-yilda u harorat va bosim retseptorlarini kashf etgani uchun Ardem Patapoutian bilan birgalikda fiziologiya yoki tibbiyot boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor boʻldi.[26]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. „Julius Named to Receive the Shaw Prize“. ucsf.edu. 29-aprel 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-dekabr 2016-yil.
  2. „David Julius, PhD 49th Faculty Research Lecture Award“. senate.ucsf.edu. 1-avgust 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 5-dekabr 2016-yil.
  3. „The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2021“. NobelPrize.org. 4-oktabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2021-yil.
  4. Hanau. „Scientist David Julius, whose grandparents fled antisemitism in Czarist Russia, wins Nobel Prize in medicine“. Jewish Telegraphic Agency (4-oktabr 2021-yil). Qaraldi: 4-oktabr 2021-yil.
  5. 5,0 5,1 Mueller, Benjamin. „Nobel Prize Awarded for Research About Temperature and Touch“, New York Times (4-oktabr 2021-yil). Qaraldi: 5-oktabr 2021-yil. Manba xatosi: Invalid <ref> tag; name "nyta" defined multiple times with different content
  6. Julius Molecular characterization of a functional cDNA encoding the serotonin 1c receptor, 29-iyul 1988-yil. — s. 558–564. DOI:10.1126/science.3399891. 
  7. „David Julius '77 shares the Nobel Prize in physiology or medicine“ (en). MIT News | Massachusetts Institute of Technology. Qaraldi: 7-oktabr 2021-yil.
  8. „The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2021“ (en-US). NobelPrize.org. Qaraldi: 7-oktabr 2021-yil.
  9. 9,0 9,1 Caterina The capsaicin receptor: a heat-activated ion channel in the pain pathway, 23-oktabr 1997-yil. — s. 816–824. DOI:10.1038/39807. 
  10. Tominaga The cloned capsaicin receptor integrates multiple pain-producing stimuli, sentabr 1998. — s. 531–543. DOI:10.1016/S0896-6273(00)80564-4. 
  11. Caterina Impaired nociception and pain sensation in mice lacking the capsaicin receptor, 14-aprel 2000-yil. — s. 306–313. DOI:10.1126/science.288.5464.306. 
  12. McKemy Identification of a cold receptor reveals a general role for TRP channels in thermosensation, 7-mart 2002-yil. — s. 52–58. DOI:10.1038/nature719. 
  13. Bautista The menthol receptor TRPM8 is the principal detector of environmental cold, 12-iyul 2007-yil. — s. 204–208. DOI:10.1038/nature05910. 
  14. Jordt Mustard oils and cannabinoids excite sensory nerve fibres through the TRP channel ANKTM1, 15-yanvar 2004-yil. — s. 260–265. DOI:10.1038/nature02282. 
  15. Gracheva Molecular basis of infrared detection by snakes, 15-aprel 2010-yil. — s. 1006–1011. DOI:10.1038/nature08943. 
  16. Bohlen A heteromeric Texas coral snake toxin targets acid-sensing ion channels to produce pain, 16-noyabr 2011-yil. — s. 410–414. DOI:10.1038/nature10607. 
  17. Liao Structure of the TRPV1 ion channel determined by electron cryo-microscopy, 5-dekabr 2013-yil. — s. 107–112. DOI:10.1038/nature12822. 
  18. Cao TRPV1 structures in distinct conformations reveal activation mechanisms, 5-dekabr 2013-yil. — s. 113–118. DOI:10.1038/nature12823. 
  19. Julius David Julius for the ARP Editorial Committee, 2007.. DOI:10.1146/annurev.ph.69.013107.100001. 
  20. „Editor of the Annual Review of Physiology - Volume 82, 2020“. Annual Reviews. Qaraldi: 26-iyul 2021-yil.
  21. „David Julius – Gairdner Foundation“(amerika ingl.), Gairdner Foundation. Qaraldi: 1-noyabr 2018-yil.
  22. Human Frontier Science Program“ (en). www.hfsp.org. 9-noyabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 9-noyabr 2018-yil.
  23. „Breakthrough Prize – Winners Of The 2020 Breakthrough Prize In Life Sciences, Fundamental Physics And Mathematics Announced“. breakthroughprize.org. 14-dekabr 2019-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2021-yil.
  24. „2020 Kavli Prize in Neuroscience“. www.kavliprize.org. 15-iyun 2020-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-may 2020-yil.
  25. „homepage“. Premios Fronteras. 21-sentabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2021-yil.
  26. „The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2021“ (en-US). NobelPrize.org. 4-oktabr 2021-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 4-oktabr 2021-yil.

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]