Chukotka dengizi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Chukotka dengizi — Shimoliy Muz okeanining chekka dengizi; Osiyo bilan Shimoliy Amerika qirgʻoqlari yaqinida. Sharqda Bofort dengizi, janubida Bering boʻgʻozi orqali Sharqiy Sibir dengizi bilan tutashib turadi. Maydoni 595 ming km². Oʻrtacha suv hajmi 51 ming km3. Koʻp qismining chuq. 25–50 m dan 200 m gacha. Eng katta qoʻltikdari: Kolyuchi (Osiyo) va Kotsebu (Shimoliy Amerika). Yirik orollari: Vrangel, Gerald, Kolyuchi, Puffin. Iqlimi Arktikaga xos. Qishda shim.sharkiy shamollar esib, havo tempaturasi —20°, –30° ga, ayrim vaqtlarda esa –42°, –49° gacha pasayadi. Yezda koʻproq shim. shamollar esib, iyulning oʻrtacha tempaturasi dengiz ustida 7°, 13°, qirgʻogʻida 26° gacha koʻtariladi. Qishda suvning tempaturasi –1,7°, –1,8°, shoʻrligi 32,5–33,5‰, qirgʻoq yaqinida 24%s dan 27%s gacha. Yezda suv yuzasida (ochiq dengizda) shoʻrligi 28–32%", tempaturasi 3°dan 7° gacha koʻtariladi. Chukotka dengiziga Bering boʻgʻozi orqali Bering dengizidan iliq oqim (suv), aksincha, shim.sharqsan Sharqiy Sibir dengizidan sovuq oqim kirib keladi. Qishda Chukotka dengizi muz bilan qoplanadi. Dengizda suv qalkishi yarim sutkalik (0,9 m gacha). Sovuq suv sharoitiga moslashgan oʻtlar, ayniqsa, dengiz karami koʻp usadi. Hayvonlardan morj, tyulen, nerpa, muzlarda oq ayiq, baliqlardan xarius, navaga, golets, qutb treskasi bor. Yezda dengiz sohillarida oʻrdak, gʻoz, gaga, chagʻalay kabi qushlar yashaydi. Chukotka dengizi dan Shim. dengiz yoʻli oʻtadi, eng katta porti — Uelen (Chukotka yarim orolda). Dengiz sohillarida bir necha kichik portlar, qutb styalari joylashgan. Aholisi baliq va dengiz hayvonlarini ovlash, bugʻuchilik, morj suyagidan badiiy buyumlar yasash bilan shugʻullanadi.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. "Chukotka dengizi" OʻzME. Ch-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil