Oʻzbekiston — Qirgʻiziston munosabatlari

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

OʻzbekistonQirgʻiziston munosabatlari — Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach, 1993 y. ikkala davlat oʻrtasida diplomatiya munosabatlari oʻrnatildi. 1992 y. iyuldan Toshkentda Q. elchixonasi, 1998 y. okt.dan Bishkekda Oʻzbekiston elchixonasi faoliyat yuritmokda. 2000 y. sent.da OʻzR Prezidenti I.Karimovning Bishkekka, 1996 y. dek. va 1998 y. noyabr

da Q. Prezidentining Oʻzbekistonga tashrifi boʻlib oʻtdi. 1996 y. 24 dek.da ikki davlat oʻrtasida imzolangan "Abadiy doʻstlik toʻgʻrisida"gi shartnoma davlatlar oʻrtasidagi munosabatlarning shartnomaviy-huquqiy asosi hisoblanadi. Davlatlar oʻrtasida gumanitar sohadagi hamkorlik mana shu shartnoma, 1994 y. 16 yanvarda imzolangan Madaniyat, sogʻliqni saqlash, fan, taʼlim, turizm va sport boʻyicha hamkorlikni chuqurlashtirish toʻgʻrisidagi hukumatlararo bitim, 1996 y. 24 dek.da imzolangan Madaniy hamkorlik toʻgʻrisidagi muassasalararo bitimga muvofiq amalga oshiriladi. 2005 y.gacha ikki davlat oʻrtasida ikki tomon uchun ahamiyatli boʻlgan 181 hujjat imzolangan. 2004 y. Oʻzbekiston Respublikasi bilan Q. oʻrtasidagi tovar aylanmasi 68,1 mln. AQSH dollarini, jumladan, eksport 43,6 mln. AQSH dollarini, import 24,5 mln. AQSH dollarini tashkil etdi.


2021-yil mart oyida Qirgʻiziston prezidentining Oʻzbekistonga tashrifi chogʻida qirgʻiz xalqiga oʻzbek xalqi nomidan 10 dan ortiq tez yordam mashinalari topshirildi[1]. Ikki davlat rahbarlari va delegatsiyalari ishtirokidagi muzokaralarda kapitali 200 million AQSH dollari bo‘lgan O‘zbekiston–Qirg‘iziston investisiya jamg‘armasi tashkil etilishi belgilangan hamda ikki mamlakat hukumatlariga uning faoliyatini yo‘lga qo‘yish bo‘yicha topshiriqlar berilgan[2]. O‘zbekiston–Qirg‘iziston sherikligining deyarli barcha yo‘nalishlarini qamrab olgan 22 ta hujjat imzolandi[3].

Ikki mamlakat o‘rtasida 2020-yil yakuni boʻyicha savdo aylanmasi 903,1 million dollarni tashkil etgan. Shundan eksport hajmi 756,6 million dollar, import hajmi 146,5 million dollarni tashkil etgan. 2021-yil 1-yanvar holatiga ko‘ra, Oʻzbekistonda qirg‘iz kapitali ishtirokida 183 korxona faoliyat yuritadi: 104 tasi qo‘shma korxona, 79 tasi 100 foiz xorijiy kapital ishtirokidagi korxonalar hisoblanadi[4].

Harbiy hamkorlik[tahrir]

Sadir Japarovning O‘zbekistonga davlat tashrifi hisobotlarida O‘zbekiston Qirg‘iziston Mudofaa vazirligiga bitta vertolyot sovg‘a qilishi keltirib oʻtiligan. Mudofaa vazirligi orqali o‘zbek tomoni Qirg‘izistonga bitta vertolyotni bepul taqdim etadi va yana bittasini tiklab berishga tayyor. Biroq aynan qaysi vertolyot ekani aniq emas. Shuningdek, harbiy yo‘nalishda xodimlar tayyorlash masalasi, xususan, qurol-yarog‘ yo‘nalishi, uchuvchilar va aloqachilar tayyorlash masalalari ham ko‘rib chiqilgan[5].

Chegaralarni delimitatsiya va demarkatsiya qilish[tahrir]

Qirg‘iziston O‘zbekistonda joylashgan anklav hudud — So‘x bilan aviaqatnovlar va transport qatnovlarini yo‘lga qo‘yishga, O‘zbekiston esa shu paytgacha „chegara hududlar aholisi o‘rtasida tortishuvlar va siyosiy ziddiyatlarga sabab bo‘lib kelgan“ Unkar-Too hududini berish tayyor ekanligini maʼlum qilgan.

O‘zbekiston–Qirg‘iziston davlat chegarasini delimitatsiya va demarkatsiya qilish masalalari bo‘yicha har ikki tomon ham ushbu ishlarni keyingi uch oy ichida yakunlash kerakligi to‘g‘risida kelishib olgan[6].

2021-yil 26-mart kuni Toshkentda O‘zbekiston va Qirg‘iziston delegasiyalari o‘rtasida uchrashuv bo‘lib o‘tdi. Uchrashuv natijalarini Qirg‘iziston hukumati delegasiyasining rahbari Qamchibek Tashiyev ma’lum qildi. Milliy xavfsizlik davlat qo‘mitasi raisi Qamchibek Tashiyevning ta’kidlashicha, qirg‘iz-o‘zbek chegaralarida bundan so‘ng bahsli hududlar bo‘lmaydi. Chegara masalalarini hal qilishda tomonlarning hech biri «yutmagan va yutqazmagan». tomonlar loyiha chizig‘ining Kampir-Obod (Andijon) suv ombori hududida 900 gorizontal ostidan 312-raqamli chegara nuqtasidan 312/3-raqamli chegara nuqtasigacha o‘tishi to‘g‘risida kelishib olgan. Kelishuv natijalariga ko‘ra, ayrim shartlar bajarilsa, to‘g‘on O‘zbekiston hududida qolishi belgilangan. Demarkasiya jarayonida O‘zbekiston Andijon viloyatining O‘sh viloyati Uzgen tumani va Jalol-Obod viloyatining So‘zak tumanlari bilan chegaradosh hududdagi 304- va 312-raqamli chegara nuqtalari oralig‘idagi 1000 gektar yerni tovon sifatida Qirg‘izistonga topshiradi. Shu munosabat bilan tomonlar O‘zbekiston va Qirg‘iziston suv xo‘jaligi tashkilotlariga Kampir-Obod suv omborining suv resurslaridan birgalikda foydalanish va boshqarish bo‘yicha hukumatlararo kelishuv loyihasini ishlab chiqish topshirig‘ini bergan. Shuningdek, tomonlar Shahrixonsoy kanalining hududlarini (chap tomoni), 312 va 312/3 chegara nuqtalari hududidagi Andijon suv ombori to‘g‘onini, kanaldan to‘g‘on o‘rtasigacha, O‘zbekistonga 50 gektar yerni qoldirib, xatlovdan o‘tkazishga kelishib olgan[7].

Elelktr energiyasi yetkazib berish bo‘yicha kelishuv[tahrir]

O‘zbekiston va Qirg‘iziston o‘zaro elektr energiyasini yetkazib berish to‘g‘risida kelishib oldi. O‘zbekiston Qirg‘izistonga 2021-yil mart oyidan oktyabr oyigacha va 2022-yil mart-aprel oylarida 750 million kilovatt-soatgacha elektr energiyasi yetkazib beradi. Bunday chora-tadbirlar To‘ktogul suv omborida suv to‘plash va uni 2021–2023 yillarda O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi iste’molchilariga yetkazib berish maqsadida amalga oshirildi. Kelishuvga binoan belgilangan yillarda Qirg‘iziston mos miqdordagi elektr energiyasini iyun-avgust oylarida qaytarib beradi[8].

Manbalar[tahrir]

  1. „Қирғизистон халқига Ўзбекистонда ишлаб чиқарилаётган тез тиббий ёрдам машиналари совға қилинди — фото“. Bugun.uz. Qaraldi: 2021 йил 12 март.
  2. „Шавкат Мирзиёев ва Садир Жапаров музокараларни расмий делегациялар иштирокида давом эттирди“. Bugun.uz. Qaraldi: 2021 йил 11 март.
  3. „Ўзбекистон ва Қирғизистон ўртасида 22 та ҳужжат имзоланди“. Bugun.uz. Qaraldi: 2021 йил 11 март.
  4. „Ўзбекистонда қирғиз капитали иштирокида қанча корхона фаолият юритаётгани маълум қилинди“. Bugun.uz. Qaraldi: 2021 йил 11 март.
  5. „Ўзбекистон Қирғизистон Мудофаа вазирлигига ҳарбий вертолёт совға қилади“. Bugun.uz. Qaraldi: 2021 йил 14 март.
  6. „Ўзбекистон Ункар-Тоони беришга, Қирғизистон эса Сўх йўлини очишга келишиб олгани маълум қилинди“. Bugun.uz. Qaraldi: 2021 йил 13 март.
  7. „Ўзбекистон ва Қирғизистон барча баҳсли чегара ҳудудлар бўйича келишиб олди“. Bugun.uz. Qaraldi: 26-Mart 2021-yil.
  8. „Ўзбекистон Қирғизистонга қайтариб бериш шарти билан электр энергияси етказиб беради“. Bugun.uz. Qaraldi: 26-Mart 2021-yil.