Shanxay Hamkorlik Tashkiloti

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Shanxay hamkorlik tashkiloti(SHHT) — mintaqaviy xavfsizlik va iqtisodiy hamkorlik tashkiloti. Xitoyning Shanxay shaxrida 6 mamlakat — Qozogʻiston, Xitoy, Qirgʻiziston, Rossiya, Tojikiston va Oʻzbekiston davlat rahbarlari uchrashuvida tuzilgan (2001 y. 15 iyun). SHHTning vujudga kelish tarixi „Shanxay beshligi“ deb atalgan uyushma faoliyati bilan bogʻliqdir. Dastlab Qozogʻiston, Xitoy, Qirgʻiziston, Rossiya, Tojikiston davlatlari raqbarlari („Shanxay beshligi“) uchrashuvi boʻlib oʻtgan. Unda chegaradosh mamlakatlar oʻrtasidagi ishonchni mustahkamlash (1996 y.) va qoʻshma chegarada qurolli kuchlar va qurolyarogʻlarni qisqartirish (1997) toʻgʻrisida 2 ta bitim imzolangan edi. 1998 yildan „beshlik“ mamlakatlarining oʻzaro hamkorligi sobiq Sovet Ittifoqi — Xitoy chegarasi boʻylab harbiysiyosiy vaziyatni barqarorlashtirish masalalaridan mintaqaviy xavfsizlik va koʻp tomonlama iqtisodiy hamkorlikni taʼminlash choralariga oʻtishga qaratildi. SHHTning Dushanbe (2000) sammitida Oʻzbekiston Respublikasi birinchi marta kuzatuvchi sifatida qatnashdi. Ana shu sammitda „beshlik“ negizida koʻp tarmoqli tashkilot tuzish toʻgʻrisida taklif ilgari surildi. SHHT taʼsischilaridan biri sifatida ishtirok etish haqidagi qarorni Oʻzbekiston oʻz milliy manfaatlaridan kelib chiqib, Markaziy Osiyo mintaqasidagi harbiy-siyosiy vaziyatni hisobga olgan holda qabul qildi. Shanxay sammitida (2001 y. iyun) yangi tashkilotning maksad va prinsiplarini eʼlon qilgan Deklaratsiya, shuningdek, Terrorizm, ayirmachilik va ekstremizmga qarshi kurash toʻgʻrisidagi konvensiya qabul qilindi. Tashkilotning SanktPeterburgda boʻlgan 2-sammitida (2002 y. iyun) ustav hujjati — SHHT Xartiyasiga imzo chekildi. SHHT ning oliy organi Davlat boshliqlari kengashidir. Tashkilot strukturasi Hukumat boshliqlari (bosh vazirlar) kengashi, Tashki ishlar vazirlari kengashi, Tarmoq vazirliklari va idoralari rahbarlari kengashi, Milliy muvofiqlashtiruvchilar kengashi va doimiy ishlovchi Kotibiyat (Pekin shahrida joylashgan) hamda Mintaqaviy aksilterror tuzilmasi (MATT; Toshkent shahrida joylashgan)dan iborat. Mintakaviy aksilterror tuzilmasi 2004 y. 1 yanv.dan faoliyat koʻrsatadi. Mazkur tuzilma zimmasiga axborot almashish, chegara va bojxona qoʻmitalarining, maxsus xizmatlarning hamkorligini muvofiqlashtirish, shu orkali terrorchilikning oldini olish vazifasi yuklangan. Shu maqsadda tuzilma tarkibida kengash va ijroqoʻm faoliyati yoʻlga qoʻyilgan. Kengashga 6 davlat maxsus xizmatlari rahbarlarining vakillari kiritilgan. Ijroqoʻmda esa oʻzaro tasdiqlangan lavozim oʻrinlariga muvofiq SHHTga aʼzo davlatlardan vakillar ishlaydi. SHHTga aʼzo davlatlar rahbarlari kengashining 2004 y. 17 iyunda Toshkentda boʻlgan majlisida Tashkilotning shakllanish davri yakunlanganligi qayd etildi. Majlis yakunlari boʻyicha Toshkent deklaratsiyasi, SHHTning vakolatlari va immunitetlari toʻgʻrisidagi konvensiya, Narkotik vositalar va psixotrop moddalarning noqonuniy aylanishiga qarshi kurashda hamkorlik toʻg'risidagi bitim, tashkilot va uning organlari faoliyatiga doyr hujjatlar imzolandi. Oʻzbekiston Respublikasining Tashkilotga aʼzo davlatlar Xavfsizlik kengashlari kotiblarining tegishli milliy mahkamalarning yangi taxdid va xurujlarga qarshi turishdagi hamkorligini mustahkamlash maqsadiga qaratilgan doimiy uchrashuvlarini oʻtkazib turish haqidagi tashabbusi qoʻllab-quvvatlandi. .SHHT aʼzo mamlakatlarni xavfsizlik orqali hamkorlik sari boshlaydigan tashkilotdir. Iqtisodiy hamkorlik borasida oldinda transport infratuzilmasini rivojlantirish, tabiiy, mineral xom ashyo zaxiralarini oʻzlashtirish, suv energetika zaxiralaridan unumli foydalanish, ekologiyaga oid va boshqa masalalar bbr. Sayfiddin Joʻrayev.

Shanxay Hamkorlik Tashkiloti
上海合作组织
150px
ShHT emblemasi
Countries-SCO.png
Shtab-kvartirasi Pekin, XXR
Aʼzolari 6 aʼzo davlatlar
4 kuzatuvchi davlatlar
Rasmiy tillari Rus, Xitoy
Ijro etuvchi sekretari Rossiya bayrogʻi Rossiya Dmitriy Mezentsev
Tashkil etilgan sanasi 14-iyun 2001-yil
Rasmiy sayti http://www.sectsco.org/

Shanxay hamkorlik tashkiloti (ShHT) — Halqaro regional tashkilot.

ShHT ijro etuvchi sekretari — Dmitriy Mezentsev (2012).

Tarkib[tahrir]

Shanhay hamkorlik tashkilotiga aʼzo davlatlar — Qozog`iston, Qirg`iziston, Rossiya, Tojikiston, O`zbekiston, Xitoy.

Tashkilot faoliyati 1996 yilda Rossiya va Xitoy davlatlari oʻrtasidagi ikki tomonlama hamkorlikdan boshlangan. Shu yili ShHT aʼzoligiga Tojikiston, Qirgʻiziston, Qozogʻiston va 2001 yilda Oʻzbekiston kelib qoʻshilgan.

ShHT ning boshqa Sobiq SSSR hududi joylashgan regional tashkilotlardan farqi ushbu tashkilotga MDH davlatlaridan tashqari unga Xitoy ham qoʻshilgan.

Kuzatuvchi Davlatlar[tahrir]

Shanxay hamkorlik tashkilotining kuzatuvhi davlatlari safiga Hindiston, Eron, Moʻgʻuliston va Pokiston kiradi

Tarixi[tahrir]

ShHT aʼzo-davlatlari boshliqlarining uchrashuvlari[tahrir]

Sana Davlat Oʻtkazilgan joyi
1 26-27 1996 Xitoy bayrogʻi Xitoy Shanxay
2 24-25 1997 Rossiya bayrogʻi Rossiya Moskva
3 3-4 1998 Qozogʻiston bayrogʻi Qozogʻiston Almati
4 25-26 1999 Qirgʻiziston bayrogʻi Qirgʻiziston Bishkek
5 4-5-iyun 2000 Tojikiston bayrogʻi Tojikiston Dushanbe
6 14-15 iyun 2001 Xitoy bayrogʻi Xitoy Shanxay
7 7-iyun 2002 Rossiya bayrogʻi Rossiya Sankt-Peterburg
8 28-29 may 2003 Rossiya bayrogʻi Rossiya Moskva
9 17-iyun 2004 Oʻzbekiston bayrogʻi Oʻzbekiston Toshkent
10 5-iyul 2005 Qozogʻiston bayrogʻi Qozogʻiston Ostona
11 14-15-iyun 2006 Xitoy bayrogʻi Xitoy Shanxay
12 16-avgust 2007 Qirgʻiziston bayrogʻi Qirgʻiziston Bishkek
13 28-avgust 2008 Tojikiston bayrogʻi Tojikiston Dushanbe
14 15-16-iyun 2009 Rossiya bayrogʻi Rossiya Yekaterinburg
15 10-11-iyun 2010 Oʻzbekiston bayrogʻi Oʻzbekiston Toshkent
16 14-15-iyun 2011 Qozogʻiston bayrogʻi Qozogʻiston Ostona
17 6-7-iyun 2012 Xitoy bayrogʻi Xitoy Pekin
18 13-14-sentyabr 2013 Qirgʻiziston bayrogʻi Qirgʻiziston Bishkek
19 11-12-sentyabr 2014 Tojikiston bayrogʻi Tojikiston Dushanbe
20 9-10-iyul 2015 Rossiya bayrogʻi Rossiya Ufa
21 23-iyun-24-iyun 2016 Oʻzbekiston bayrogʻi Oʻzbekiston Toshkent
22 8-iyun-9-iyun 2017 Qozogʻiston bayrogʻi Qozogʻiston Ostona

Shuningdek qarang[tahrir]

Havolalar[tahrir]