Erkin Vohidov

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Erkin Vohidov
Tavallud sanasi: 28-dekabr 1936-yil(1936-12-28)
Tavallud joyi:Oltiariq tumani, Fargʻona viloyati
Oʻzbek Sovet Sotsialistik Respublikasi
Vafot sanasi:30-may 2016-yil(2016-05-30)
(79 yoshda)
Vafot joyi:Toshkent, Oʻzbekiston
Kasb: Shoir, dramaturg, tarjimon, davlat arbobi
Mukofot:

Erkin Vohidov (29.12.1936–30.05.2016) — taniqli oʻzbek shoiri, dramaturgi, adabiy tarjimoni va davlat arbobi.[1] Vohidov oʻz sheʼrlarini yozish bilan bir qatorda taniqli xorij ijodkorlari, jumladan, Aleksandr Tvardovskiy, Johann Wolfgang von Goethe, Muhammad Iqbol, Rasul Hamzatov hamda Sergey Yesenin asarlarini yuksak mahorat bilan oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Ayniqsa, shoirning Yesenen asarlaridan hamda Goethening „Faust“ asarini qilgan tarjimalari tahsinga sazovordir.

Vohidov 1987-yil Oʻzbekiston xalq shoiri unvoni bilan taqdirlangan. 1999-yilda esa oliy darajadagi Oʻzbekiston Qahramoni mukofotiga sazovor boʻlgan.[2]

Hayoti[tahrir]

Erkin Vohidovich Vohidov 1936-yilning 28-dekabrida Fargʻona viloyatining Oltiariq tumanida tugʻilgan.[3] Oʻqituvchi boʻlib ishlagan otasi Choʻyanboy Vohidov Ikkinchi jahon urushida qatnashgan, qaytib kelganidan keyin, vafot etgan. Vohidov oʻsha paytda toʻqqiz yoshda boʻlgan. Oradan bir yil oʻtib, ham vafot etgan. Vohidov oʻsha davr qiyinchiliklarini shunday eslaydi:

« Otam frontda ekanida onam qishloq kengashida kotiba boʻlib ishlar, qiyinchilik bilan kun kechirar edik. Joʻxori poyasini shimib tilimni qonatganim, bolalarga qoʻshilib kunjara yeganim uchun onam yuzimga shapaloq urgani va oʻzi kechgacha yigʻlaganini unutmayman.[4] »

1945-yil Vohidov onasi Roziyaxon Vohidova bilan Toshkentga koʻchib borgan. Onasi ham tez orada olamdan oʻtgan. Vohidov togʻasi Karimboy Sohiboyev qoʻlida katta boʻlgan. Vohidovning sheʼriyatga boʻlgan qiziqishini togʻasi uygʻotgan:

« Togʻam kasbi yurist boʻlsa ham adabiyot va sanʼatga qiziqqan, sheʼriyatni nozik tushunadigan kishi edi Uyimizga tez-tez kelib turadigan shoir Chustiy, xonandalar aka-uka Shojalilovlar, Maʼrufxoʻja Bahodirov, buyuk olim va tarjimon Alixon Sogʻuniy, oddiy pochta xizmatchisi Mulla Shukurjon, savdo xodimi Akmalxon akalarning zukko bahslariga mahliyo boʻlib oʻtirardim. Ular Hofiz, Navoiy, Bedil, Fuzuliy baytlarini tahlil qilib, har birlari oʻzlaricha talqin qilishardi. Bu suhbatlar ichkiliksiz, faqat sheʼr va qoʻshiq kayfi bilan, askiya zavqi bilan muzayyan boʻlardi.[4] »

1960-yil Toshkent davlat universitetining (hozirgi Oʻzbekiston milliy universiteti) filologiya fakultetini tamomlagan. Soʻng turli nashriyot va gazeta-jurnallarda ishlagan.[5]

Ijodi[tahrir]

Vohidov 1960-yildan 1963-yilgacha „Yosh gvardiya“ jurnali muharriri oʻlaroq ishlagan. 1975–1982-yillarda jurnalning bosh muharriri lavozimida ishlagan. 1963–1970-yillarda „Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti“ bosh muharriri, 1985–1987-yillarda esa direktori boʻlib ishlagan. 1982–1985-yillarda „Yoshlik“ oylik jurnali bosh muharriri lavozimida ishlagan.[6] Oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan keyin Oʻzbekiston Oliy Majlisi Xalqaro ishlar va parlamentlararo aloqalar qoʻmitasi raisi (1995–2005) hamda Oliy Majlis Senatining Fan, taʼlim, madaniyat va sport masalalari qoʻmitasi raisi (2005–2009) lavozimlarida ishlagan.[7]

Vohidov oʻquvchilik yillarida sheʼr yoza boshlagan. Ilk sheʼri 14 yoshida „Mushtum“ jurnalida chop etilgan.[4]Shoirning ilk sheʼrlari toʻplami boʻlmish „Tong nafasi“ kitobi 1961-yil bosilib chiqqan. 1987-yil „Shoiru, sheʼru shuur: Adabiy esselar“ nomli asari nashr qilingan.

Adabiy asarlari[tahrir]

Quyida Vohidovning sheʼriy toʻplamlari keltirilgan:


Vohidovning koʻp sheʼri rus tiliga tarjima qilingan. Quyida shoirning rus tilida chop etilgan toʻplamlari keltirilgan.

  • „Лирика“ („Lirika“) (1970)
  • „Стихи“ („Sheʼrlar“) (1974)
  • „Узелок на память“ („Uchi tugilgan roʻmolcha“) (1980)
  • „Восстание бессмертных“ („Ruhlar isyoni“) (1983)
  • „В минуту песни не порвись, струна...“ („Kuy avjida uzilmasin tor“) (1986)

Vohidov uch pyesa ham yozgan. Bular „Oltin devor“, „Istanbul fojiasi“ hamda „Ikkinchi tumor“ pyesalaridir. „Oltin devor“ komediyasi Pokistonning Lohur shahri teatrida qoʻyilgan.

Vohidovning koʻp sheʼriga oʻzbek ijodkorlari qoʻshiq bastalagan. Bular orasida eng taniqlilari Sherali Joʻrayev ijro etgan „Inson qasidasi“ hamda „Oʻzbegim“ ashulalaridir.

Adabiy tarjimalari[tahrir]

Vohidov koʻplab xorij ijodkorlari, jumladan, Aleksandr Blok, Aleksandr Tvardovskiy, Friedrich Schiller, Johann Wolfgang von Goethe, Lesya Ukrainka, Mikhail Svetlov, Muhammad Iqbol, Rasul Hamzatov, Sergey Yesenin hamda Silva Kaputikyan asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Xususan, shoir 1974-yil Goethening „Faust“ asarini oʻzbekchaga oʻgirgan. Shoir Yesenin sheʼrlarini ayniqsa yuksak mahorat bilan oʻzbek tiliga tarjima qilgan. Quyida Yesenining vidolashish sheʼri boʻlmish „Xayr endi, xayr, doʻstginam“ (1925) sheʼrining Vohidov qilgan tarjimasi keltirilgan.

Ruschasi

До свиданья, друг мой, до свиданья.
Милый мой, ты у меня в груди.
Предназначенное расставанье
Обещает встречу впереди.

До свиданья, друг мой, без руки, без слова,
Не грусти и не печаль бровей, —
В этой жизни умирать не ново,
Но и жить, конечно, не новей.

Vohidov tarjimasi

Xayr endi, xayr, doʻstginam,
Bagʻrimdasan, koʻngil malhami.
Muqarrar bu ayriliqning ham
Visoli bor oldinda hali.

Xayr, doʻstim, soʻzga ochma lab,
Qoʻy, men uchun oʻrtama bagʻir,
Bu hayotda oʻlmoq-ku bor gap,
Yashamoq ham yangimas, axir!

Vohidov sheʼrlari esa nemis, fransuz, ingliz, urdu, hind, arab va boshqa turkiy tillarga tarjima qilingan.[8] Sovet shoiri Robert Rojdestvenskiy Vohidov asarlarini juda yuqori baholagan.

Manbalar[tahrir]

  1. "Vohidov, Erkin". Ensiklopedik lugʻat. 1. Toshkent: Oʻzbek sovet ensiklopediyasi. 1988. p. 166. 5-89890-002-0. 
  2. Эркин Вахидов. Literature.uz (ruscha). Asl nusxadan arxivlandi (14.02.2012). 11.02.2012.
  3. (2016) Oʻzbek adiblari. Toshkent: Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti. 
  4. 4,0 4,1 4,2 Gʻulomova, Nazira (2014). Ona tili va adabiyot. Toshkent: „Sharq“ nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi. 
  5. Oʻzbekiston Xalq shoiri Erkin Vohidov vafot etdi. BBC Oʻzbek xizmati (30.05.2016). 12.04.2018.
  6. Erkin Vohidov. Ziyouz. 11.02.2012.
  7. "Руководство страны соболезнует в связи с кончиной Эркина Вахидова" (ruscha). Gazeta. 31.05.2016. https://www.gazeta.uz/ru/2016/05/31/nekrolog/. Qaraldi: 13.04.2018. 
  8. Rahmatulla Inogʻomov; Ibrohim Gʻafurov (2000–2005). "Vohidov, Erkin". Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. Toshkent: Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. 

Havolalar[tahrir]