Soʻm

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Soʻm
Soʻm
2000 sum old tomoni.jpg
ISO 4217: UZS
Davlat nomi: Oʻzbekiston
Simvol:

Soʻm — Oʻzbekiston Respublikasining pul birligi. 1 Soʻm q 100 tiyin. Xalqaro ifodasi UZS Soʻm Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Oʻzbekiston Respublikasining milliy valyutasini muomalaga kiritish toʻgʻrisida“gi 1994-yil 16-iyundagi farmoni bilan 1994-yilning 1-iyulidan respublika hududida yagona, cheklanmagan va qonuniy toʻlov vositasi sifatida muomalaga chiqarilgan. Qimmatbaho metallar suvi yuritilgan turli qiymatdagi yubiley tangalar esa turli sanalar nishonlanishi munosabati bilan va numizmatik maqsadda chiqarilgan (qarang Tanga). Soʻmning muomalaga kiritilishi Oʻzbekiston pul muomalasi va hisob-kitoblar tizimini tashkil etish hamda respublika iqtisodiyotini rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega boʻldi. Milliy valyuta pul belgilarini muomalaga chiqarish va uning barqarorligini taʼminlashni Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki amalga oshiradi.[1] 1 soʻm = 100 tiyin. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 122—moddasi va „Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mustaqilligining asoslari toʻgʻrisida“gi qonunning 11-moddasi, shuningdek, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisning 1993-yil 3-sentabrdagi 952-XII sonli qaroriga muvofiq 1994-yil 1-iyuldan boshlab, Oʻzbekiston Respublikasi hududida qonuniy toʻlov vositasi boʻlgan milliy valyuta — „soʻm“ muomalaga kiritildi. 2013-yil iyunida 5000 soʻm qiymatlik yangi banknota chiqishi haqida xabarlar tarqaldi.[2] 2013-yil 27-iyunida Oʻzbekiston respublikasi Markaziy banki shu yilning 1-iyulidan boshlab qiymati 5000 soʻm boʻlgan pul chiptalarini muomalaga chiqarishini bildirdi.[3]. 2017-yil 20-fevralda Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati kengashining „Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan 10000 soʻmlik banknotlarning chiqarilishi toʻgʻrisida“gi qarori qabul qilindi[4]. 2021-yil 14-iyundan 2000 va 20000 soʻmlik banknotlar muomalaga chiqarildi[5][6].

Tangalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

1994-2000[tahrir | manbasini tahrirlash]

Tasvir Qiymati Tarkibi Diametri
(mm)
Qalinligi
(mm)
Ogʻirligi
(g)
Yoni Chiqqan
yil (lar)i
UZ-1994tiin01.jpg 1 tiyin poʻlat,
latun
17 1,2 1,74 tekis 1994
UZ-1994tiin03.jpg 3 tiyin 20 1,3 2,7 qirrali 1994
UZ-1994tiin05.jpg 5 tiyin 21,5 1,4 3,4 1994
UZ-1994tiin10.jpg 10 tiyin poʻlat,
nikel
18,8 1,5 2,87 1994
UZ-1994tiin20.jpg 20 tiyin 22 1,6 4 tekis
Yigirma tiyin
deb yozilgan
1994
UZ-1994tiin50.jpg 50 tiyin 23,9 1,6 4,75 tekis
Ellik tiyin
deb yozilgan
1994
UZ-1998sum01.jpg 1 soʻm 19,80 1,3 2,27 tekis 1997, 1998,
1999
UZ-1999sum05.jpg 5 soʻm 22,20 1,6 4,00 1997, 1998,
1999
UZ-1998sum10.jpg 10 soʻm 24,10 1,6 4,75 1997, 1998,
1999 2000


2000-2004[tahrir | manbasini tahrirlash]

2001-yilgi 50 soʻm va 2004-yilgi 100 soʻmlik tangalar maʼlum sanalarga atab chiqarilgan boʻlsada (mustaqillikning 10 yilligi, milliy valyutaning 10 yilligi), Markaziy bank tomonidan esdalik tangalar qatoriga kiritilmagan. 2001—2004-yillarda zarb qiligan 50 va 100 soʻmlik tangalar 2019-yil 1-iyuldan 1, 5 va 10 soʻm qiymatiga ega boʻlgan tangalar 2020-yil 1-martdan muomaladan chiqarilgan.

Tasvir Qiymati
(soʻm)
Tarkibi Diametr
(mm)
Qalinligi
(mm)
Ogʻirligi
(g)
Yoni Chiqqan yillari
UZ-2000sum01.jpg 1 poʻlat,
nikel
19 1,3 2,7 qirrali 2000
UZ-2001sum05.jpg 5 poʻlat,
latun
21 1,4 3,44 tekis 2001
UZ-2001sum10.jpg 10 poʻlat,
nikel
19 1,3 2,85
UZ-2001sum50.jpgUZ-2001sum50-obv.jpg 50 poʻlat,
Cu/Ni
26 2,2 8 qisman
qirrali
UZ-2004sum100.jpgUZ-2004sum100-obv.jpg 100 27,1 1,8 8 tekis
Oʻzbekiston
markaziy banki

deb yozilgan
2004

3-chiqarilishi (2018-yil)[tahrir | manbasini tahrirlash]

2018-yil 2-iyuldan muomalaga kiritilgan.

Tasvir Qiymati
(soʻm)
Tarkibi Diametri
(mm)
Qalinligi
(mm)
Ogʻirligi
(g)
Yoni Chiqqan yillari
50 SUM 2018.jpg 50 poʻlat,
nikel
18 1 2 tekis 2018
100 SUM 2018.jpg 100 20 1 2,5 2018
200 SUM 2018.jpg 200 22 1,1 3,3 2018
500 SUM 2018.jpg 500 24 1,1 3,9 2018

Esdalik tangalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Esdalik tangalari Markaziy bank tomonidan 1994-yildan beri zarb qilinadi. Tangalar qimmatli metallardan (10, 50 va 100 soʻmli), oddiy metallardan (25, 50, 100 va 500 soʻmli) va oltin qoplamali oddiy metallardan (1 va 10 soʻmli) zarb qilingan.

Banknotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

1992-1994[tahrir | manbasini tahrirlash]

Barcha kupyuralarning old tomonida Oʻzbekiston gerbi, orqa tomonida Samarqand Registon maydonidagi Sherdor madrasasi tasviri tushirilgan Banknot raqamlari AB 12345678 (1—500 soʻmlar) yoki AB 1234567 (500—10 000 soʻmlar), banknotning old tomonida Oʻzbekiston gerbining ostida joylashgan. 1993-yil 15-noyabrda muomalaga kiritilgan, 1994-yil 1-avgustda muomaladan chiqarilgan. Bu seriyadagi banknotlar Angliyada „Harrison & Sons Ltd“ bosmaxonasida chop etilgan.

Tasviri Qiymati
(soʻm)
Oʻlchamlari
(mm)
Asosiy
ranglari
Suv belgisi
Old tomoni Orqa tomoni
1 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg 1 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg 1 120×61 koʻk,
kulrang
gulli naqsh
3 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg 3 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg 3 yashil
5 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg 5 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg 5 siyohrang
10 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg 10 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg 10 qizil
25 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg 25 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg 25 firuza rang
50 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg 50 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg 50 144×69 pushti paxta
100 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg 100 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg 100 qora,
moviy
200 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg 200 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg 200 binafsha rang
500 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg 500 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg 500 toʻq sariq
1000 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg 1000 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg 1000 jigarrang
5000 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg 5000 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg 5000 koʻk
10000 som. Uzbekistan, 1992 a.jpg 10000 som. Uzbekistan, 1992 b.jpg 10 000 qirmizi
Rasm masshtabi — 1,0 millimetrga 1,0 piksel

1994-1999[tahrir | manbasini tahrirlash]

Tasvir Qiymat, soʻm Oʻlcham, mm Asosiy ranglari Ort tomonidagi tasvir Chiqarilgan sana
Old tomoni Ort tomoni
UZS1 1994 front.jpg UZS1 1994 back.jpg
1
120×62
yashil
pushti
Alisher Navoiy nomidagi davlat akademik katta teatri, Toshkent
1994
UZS3 1994 front.jpg UZS3 1994 back.jpg
3
qizil
yashil
Chashmai Ayyub, Buxoro
UZS5 1994 front.jpg UZS5 1994 back.jpg
5
142×69
koʻk
qizil
Alisher Navoiy monumenti, Toshkent
UZS10 1994 front.jpg UZS10 1994 back.jpg
10
binafsha
koʻk
Goʻri Amir, Samarqand
UZS25 1994 front.jpg UZS25 1994 back.jpg
25
koʻk
zargʻaldoq
Shohizinda, Samarqand
UZS50 1994 front.jpg UZS50 1994 back.jpg
50
jigarrang
zargʻaldoq
Registon ansambli, Samarqand
UZS100 1994 front.jpg UZS100 1994 back.jpg
100
binafsha
Xalqlar doʻstligi saroyi, Toshkent
UZS200 1997 front.jpg UzbekistanP80-200sum-1997-donatedoy b.jpg
200
144×78
yashil
Sherdor madrasasi fragmenti, Samarqand
1997
UZS500 1999 front.jpg UzbekistanP81-500sum-1999-donatedoy b.jpg
500
qizil
Amir Temur monumenti, Toshkent
1999
Rasm masshtabi — 1,0 millimetrga 1,0 piksel

2001-2019[tahrir | manbasini tahrirlash]

Tasvir Qiymat, soʻm Oʻlcham, mm Asosiy ranglari Ort tomonidagi tasvir Chiqarilgan sana
Old tomoni Ort tomoni
UZS1000 2001 front.jpg UZS1000 2001 back.jpg
1000
binafsha
jigarrang
Temuriylar tarixi davlat muzeyi, Toshkent
2001
Uzbekistan 5000 so'm avers.jpg Uzbekistan 5000 so'm reverse.jpg
5000
yashil
jigarrang[3]
Oliy Majlis binosi, Toshkent
2013[3]
10000 soms of Uzbekistan (2017) obvers.jpg 10000 soms of Uzbekistan (2017) reverse.jpg
10 000
och koʻk
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati binosi, Toshkent
2017
50000 soms of Uzbekistan (2017) obverse.jpg 50000 soms of Uzbekistan (2017) reverse.jpg
50 000
binafsharang
Xalqaro anjumanlar saroyi, Toshkent
2017
100 000 SUM FRONT.png 100 000 SUM REVERS.png
100 000
och jigarrang
Old tarafda Mirzo Ulugʻbek haykali, orqa tarafda Mirzo Ulugʻbek rasadxonasi
2019

2021-yildan[tahrir | manbasini tahrirlash]

Tasviri Qiymat
(soʻm)
Oʻlchamlari
(mm)
Asosiy
rangi
Banknotadagi tasvir Sana
Old tomoni orqa tomoni Muomalaga kiritilgan Bosilgan
2000 SUM AVERS.jpg 2000 SUM REVERS.jpg 2000 142x69 pushti,
firuza
old tomoni — Buxorodagi Ark qalʼasi. Qal’aning chap tomonida Buxoro timsoli boʻlgan — ikki o‘rkachli tuya tasvirlangan. Koʻzi ojiz odamlar uchun relef elementi qizil rangda qilingan.
orqa tomoni — Buxoro viloyatidagi qadimiy shahar boʻlmish Poykand xarobalari. Oʻng tomonda Buxoro viloyatidagi Varaxsha qadimiy manzilgohidan topilgan miloddan avvalgi 8-asrga oid devor bezaklari va miloddan avvalgi XXX-XX asrlarga oid uy-roʻzgʻor buyumlari
14-iyun 2021 2021
5000 SUM AVERS.jpg 5000 SUM REVERS.jpg 5000 yashil,
jigarrang
old tomoni — медресе Шердор в Самарканде, Слева от него расположен крылатый барс — символ Самарканда. Рельефный элемент для слабовидящих людей выполнен в коричневом цвете.
orqa tomoni — архитектурный памятник Афрасиаб в Самарканде, а также предметы быта, найденные на территории этого памятника в ходе археологических раскопок: керамический кувшин и вышитый поднос.[7]
26 августа 2021[8]
10000 SUM AVERS.jpg 10000 SUM REVERS.jpg 10000 147×69 koʻk, binafsha,
pushti
old tomoni — медресе Кукельдаш в Ташкенте. Слева от него расположен элемент, напоминающий ворота. Он символизирует одни из ворот древнего Ташкента. Рельефный элемент для слабовидящих людей выполнен в синем цвете.
orqa tomoni — археологический памятник «Шаштепа», а также образцы древнего ремесла — ляган и и бытовая посуда.[7]
AVERS 2000 SUM.png REVERS 2000 SUM.png 20000 koʻk, binafsha, jigarrang old tomoni — древнее сооружение Кой-Крылган-кала в Каракалпакстане. Слева от памятника изображен орнаментальный узор, который встречается на национальных каракалпакских тканях. Рельефный элемент для слабовидящих людей выполнен в синем цвете.
orqa tomoni — крепость Джанбас-кала в Каракалпакстане, а также кувшин VII—VI веков до н. э. и артефакт I века до н. э. Артефакт напоминает верблюда. Он использовался в обрядах зороастризма.[7]
14 июня 2021[9]
50 000 sum new front.jpg 50 000 sum new rear.jpg 50000 binafsha, koʻk, sariq old tomoni — мавзолей Аль-Хаким ат-Тирмизи в Сурхандарьинской области. Слева от него расположена орнаментальная печать, найденная во время археологических раскопок в поселении Сапаллитепа в Сурхандарьинской области. Рельефный элемент для слабовидящих людей выполнен в синем цвете.
orqa tomoni — древний археологический комплекс Фаязтепа в Сурхандарьинской области и два вида сурхандарьинской керамической посуды, найденные во время раскопкок в поселении Сапаллитепа. В центре расположен «летящий голубь» — символ мира.[7]
22 декабря 2021[10]
100 000 sum new front.jpg 100 000 sum new rear.jpg 100000 152×69 och jigarrang, limonrang, pushti old tomoni — музей-заповедник Ичан-кала в Хиве. В верхнем левом углу изображён минарет, расположенный в музее. Рельефный элемент для слабовидящих людей выполнен в коричневом цвете.

orqa tomoni — замок Ангка-кала, который являлся столицей древнего Хорезмского государства. Рядом изображены керамическая посуда, относящаяся к Х веку, и хорезмская серебряная монета, относящаяся к I веку до н. э.[7]

200 000 sum new front.jpg 200 000 sum new rear.jpg 200 000 152×69 firuza rang old tomoni - архитектурный памятник «Дворец Худояр-Хана» в городе Коканд Ферганской области

orqa tomoni - археологический памятник «Городище Ахсикент », относящийся к III веку до нашей эры, который являлся столицей древнего Ферганского государства.

15 июля 2022[32]
Масштаб изображений — 1,0 пикселя на миллиметр.

Qalbakilashtirilishi[tahrir | manbasini tahrirlash]

DXXning Navoiy viloyati Boshqarmasi xodimlari tomonidan Navoiy shahrida o‘tkazilgan tezkor tadbir davomida bir necha kishidan iborat jinoiy guruh ushlangan. Jumladan, Toshkent shahrida yashovchi, 1996-yilda tug‘ilgan fuqaro boshqaruvidagi Cobalt avtomobili to‘xtatilib, xolislar ishtirokida ko‘zdan kechirilganda, mashina yukxonasida 100 ming so‘mlik banknotlardan iborat umumiy qiymati 221 million 100 ming so‘m boʻlgan qalbaki pullar borligi aniqlangan. Qalbaki pullar protsessual tartibda rasmiylashtirib olingan[11].

Shuningdek, ushbu tezkor tadbir davomida, gumonlanuvchining jinoiy sheriklari bo‘lgan Navoiy va Buxoro viloyatlarida yashovchi besh nafar shaxs qo‘lga olingan. Ulardan jami 139 million 800 ming so‘m miqdoridagi qalbaki pullar o‘rnatilgan tartibda rasmiylashtirib olingan. Tadbir davomida umumiy hisobda qiymati 360 million 900 ming so‘m bo‘lgan qalbaki pullarning ashyoviy dalil sifatida olib qoʻyilgan[11].

Yana qarang[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Fayzulla Mullajonov. OʻzME. Toshkent
  2. „Ижтимоий тармоқларда беш минг сўмлик банкнотанинг суратлари пайдо бўлди“. kun.uz (21-iyun 2013-yil). 24-iyun 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 24-iyun 2013-yil.
  3. 3,0 3,1 3,2 „Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining qiymati 5000 so'm bo'lgan pul biletlarini muomalaga chiqarish to'g'risida“. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki (27-iyun 2013-yil). 11-avgust 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 27-iyun 2013-yil. Arxivlandi 11-avgust 2013-yil Wayback Machine saytida.
  4. Oʻzbekistonda 10000 soʻmlik muomalaga chiqarilishi kutilmoqda
  5. „O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining qiymati 2 000 so‘m va 20 000 so‘m bo‘lgan pul belgilarini muomalaga chiqarish to‘g‘risida“ (5-iyun 2021-yil). Qaraldi: 20-avgust 2022-yil.
  6. https://m.kun.uz/news/2021/06/04/2000-va-20-000-somlik-yangi-kupyuralar-14-iyundan-muomalaga-chiqariladi
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Manba xatosi: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named :4
  8. Сообщение Центрального банка Республики Узбекистан
  9. Сообщение ЦБ РУз
  10. Сообщение Центрального банка Республики Узбекистан
  11. 11,0 11,1 „O‘tkazilgan tezkor tadbir natijasida umumiy qiymati 360 million 900 ming so‘m bo‘lgan qalbaki pullarning muomalaga chiqarilishiga chek qo‘yilgan.“ (uz). Daryo.uz. Qaraldi: 20 yanvar.

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]