Abu Ali ibn Sino

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Sharqiy falsafa Islom Oltin Davri

Ism	ابن سينا (Abū ʿAlī al-Ḥusayn ibn ʿAbd Allāh ibn Sīnā; Avitsenna)
Tavalludi	taxm. 980, Afshona, Buxoro, Xuroson^[1]
Vafoti	taxm. 1037, Hamadon, Eron
Falsafa maktabi
Asosiy qiziqishlari	tibbiyot, alkimyo, astronomiya, falsafa, islomshunoslik, mantiq, matematika, fizika, nazm, teologiya
Mashhur fikrlari	Zamonaviy tibbiyot otasi, moment konsepti va aromaterapiya, neyropsixiatriya kashshofi.
Olgan taʼsirlari	Arastu, Galen, Plotinus, Aflotunchilik, Muhammad, Vosil ibn Ota, al-Kindiy, al-Forobiy, al-Roziy, al-Beruniy
Koʻrsatgan taʼsirlari	Al-Beruniy, Umar Xayyom, al-Gʻazzoliy, Averroes, Nosir al-Din Tusiy, Ibn al-Nafis, Averroizm, Sxolastitsizm, Albertus Magnus, Duns Scotus, Thomas Aquinas, Buridan, Benedetti, Galileo, Harvey

Abu Ali ibn Sino (to`liq ismi: Abū ‘Alī al-Husayn ibn ‘Abd Allāh ibn Sīnā al-Balkhī; Fors tilida: ابوعلى سينا/پورسينا;Arab tilida: ابن سينا , n980nchi yilda tug`ilib 1037nchi yilda vafot etgan) fors olimi, faylasufi.

Ibn Sino haykali, Dushanbe

[tahrir] Tarjima holi

U 980-yilda Buxoro yaqinidagi Afshona qishlog`ida mahalliy amaldor oilasida dunyoga keldi. 5-10 yoshlarida maktabda talim oldi. Maktabni bitirgach, ustozi Abu Abdullohdan mantiq, tibbiyot, falsafa, riyoziyot va fiqh ilmlarini o`rganadi. 16 yoshidan boshlab turli fanlar bo`yicha Sharq va G`arb olimlarining ilmiy asarlarini mustaqqil o`rganadi. Ayniqsa u tabobat ilmining qadimgi allomalari Gippokrat va Golen hamda o`rta asr Sharqining buyuk hakimi va mutaffakiri Abu Bakr ar-Roziy (864-925)ning asarlarini puxta o`rganadi. Ibn Sino 17 yoshidayoq e`tiborli hakim va olim bo`lib yetishadi. U amr Nuh ibn Mansurni davolab tuzatgach, somoniylarning saroy kutubxonasidan foydalanishga ruxsat oladi. Kutubxinada u bir yil davomida turli sohalardagi ilmiy asarlarni mutolaa qilib, bilmlarni chuqurlashtiradi. XI asr oxiri va X asr boshlarida Movarounnahr va Xurosonda yuzaga kelgan og`ir sharoitda ibn Sino o` ona shahri Buxoroni tark etib, avval Urganchda, Xorazmshoh Ma`mun saroyidagi olimlar qatoridan joy olsadi. So`ngra Mahmud G`aznaviyning tazyiqi tufayli Xorazmdan ham chiqib ketadi. U umrining oxirigacha Obivat, Go`rgon, Ray, Qazvin, Isfaxon, Xamadon shaharlarida hukmdorlar qo`lostida tabiblik va vazirlik qiladi. 1037-yilda Xamadonda vafot etadi. Ibn Sino arab va Fors tillarida fanning turli sohalari bo`yicha 300 dan ortiq asarlar yozdi. Bu asarlarning eng buyugi “Tib qonunlari” asaridir.