Qirgʻizistonlik oʻzbeklar

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Oʻzbeklar
Ўзбеклар
Alihantora Sog'uniy.jpg Shavkat-rahmon1.jpg
Султанов Балтыходжа.jpg Sharipov.jpg Bundesarchiv Bild 183-1989-0806-003, Andreas Otto, Orsubek Nasarow.jpg Ми.jpg
Umumiy aholi soni

836 065

Katta aholiga ega mintaqalar
Oʻsh viloyati-308 688
Oʻsh shahri-114 036
Jalolobod viloyati-250 748
Botken viloyati-63 048
Chuy viloyati-14 755
Bishkek shahri-11 801
Tillar
Oʻzbek tili
Dinlar
islom[1]
Qarindosh etnik guruhlar
boshqa turkiy xalqlar

Qirgʻiziston Oʻzbeklari[tahrir]

Qirgʻiziston Oʻzbeklari aholining koʻpligi boʻyicha ikkinch oʻrnni egallaydi.

Tarixi[tahrir]

Oʻzbeklar Qirgʻizistoning asosan janubiy qismlarida azaldan yashab kelgan. Tarixda janubiy qirgʻizistoning siyosiy iqtisodi, madaniy sohalarida oʻzbeklar katta oʻrin tutgan. Oʻshning 3000 yillik tarixini oladigan boʻlsak har bir davrda oʻz oʻrniga ega. Miloddan keyingi arablarni olamizmi yoki Temuriylar davlatini olamizmi, Qoraxoniylar davrini olamizmi Qoʻqon xonligini. Oʻzbeklarning bu erdagi tarixiy meʼmoriy obidalari talaygina yaqin tarixdagi oʻzbek halqining qahramoni shox va shoir davlat arbobi Zahiriddin Muhamad Bobur Oʻsh shahri markazidagi sulaymon togʻining choqqisiga oʻzining hujrasini bunyod qilgan va Oʻsh shahriga tez-tez kelib turgan. Bu erda ijod ham qilgan oʻzining „Boburnoma“ asarida shunday deydi Oʻsh shahri Andijondan 40 charirim uzoqlikda joylashgan shahar aholisi mehmon doʻst, savdogor, hunarmand deydi. Oʻsh aholisining milliy tarkibi haqida lom-lum demaydi chunki bunga hojad boʻlmagan Andijon aholisi singari hammasi oʻzbeklar boʻlgan negaki Boburni hechqanday toʻaqinliklarsiz kutib olgan va hechqanday ixtiloflar boʻlmagan. Bobur etti uhlab tushiga kirmagan hozirgi holatlar oʻzbeklarning boʻlinib ketishi.

Yaqin tarix[tahrir]

1924-yili ruslar hozirgi Qirgʻizistonni egalab olishgan u davrda janubiy Qirgʻiziston Qoʻqon xonligiga qarashli boʻlgan, ruslarning olib borgan statitikasiga qaraganda birgina Oʻsh shahrining aholisi 90 % oʻzbeklar, qolgani ruslar boʻlgan.

Hududiy bolinishi[tahrir]

Hozirgi kunda Qirgʻizistonda 1 000 000 yaqin Oʻzbeklar yashaydi

1 yanvar 2016 yil holatiga oʻzbeklar soni 878 ming 615 odamni tashkil etgan. Oʻzbeklar Qirgʻiziston aholisining 14,6 foizini tashkil etgan[7].

1 yanvar 2018 yil holatiga oʻzbeklar soni 918 ming 262 odamni tashkil etgan. Oʻzbeklar Qirgʻiziston aholisining 14,7 foizini tashkil etgan[8].

Madaniyati[tahrir]

Qirgʻizistondagi oʻzbeklarning madaniyati oʻchogʻi bu 1914 yili Rahmonberdi Madazimov tomonidan tashkil etilgan Bobur nomli Oʻsh oʻzbek akademik musiqali drama teatridir.

Qirgʻzistonda tavallud topgan taniqli oʻzbeklar[tahrir]

Adabiyot[tahrir]

Qirgʻizistonlik oʻzbeklar — maqola Katta Sovet Ensiklopediyasidan.

  • Большая советская энциклопедия v 30-ti tomax, 3 izdanie, gl. red. A.M. Proxorov, M.: Sovetskaya Ensiklopediya Москва, 1969—1978.
  • „Geroi sotsialisticheskix poley“. — Москва, 1957
  • „Geroi Sotsialisticheskogo Truda“: bibliogr. slov. T.1. — Москва, 2007.
  • Muzalevskiy M.V. Geroi Sotsialisticheskogo Truda. Bibliograficheskiy slovar. — M.: RITs „Kavaler“, 2008. — T. 2. — 200 s.
  • „Kirgizstan“ uluttuk ensiklopediyasi: Bashki red. Asanov Ү. A. K 97. B.: Mamlekettik til jana ensiklopediya borboru, Бишкек.
  • Borbugulov M., Osh oblasti ensiklopediyasi, Frunze, 1989.
  1. "Хлопкороб Алля Анаров" / С.С. Халтурин. — Москва: Сельхозгиз, 1959. — 68 с. (rus.)
  2. Герои социалистического труда Киргизстана / Чокоев С.Ч.. — Ош: "Киргизстан", 1966. — 578 с. (rus.) i (qirgʻ.)
  3. Очерки языковой практики в Киргизии / Орусбаев А. Институт языка и литературы АН Кирг.ССР. — Фрунзе: Илим, 1989. — С. 18, 20, 68. — 147 с. (rus.)
  4. Языковая жизнь Киргизии: функциональная дистрибуция языков / Орусбаев А.. — Фрунзе: Илим, 1990. — С. 35-36, 62. — 293 с. — ISBN 9785835505463 (rus.)
  5. Русский язык как этнокоммуникативный компонент дву- и многоязычия в Кыргызстане / Орусбаев А.. — Бишкек: КРСУ, 2003. — С. 12, 60-61. — 226 с. — ISBN 9785835513239 (rus.)
  6. Ферганская долина: этничность, этнические процессы, этнические конфликты / С.Н. Абашин, В.И Бушков. — Москва: "Наука", 2004. — С. 21, 46, 83. — 222 с. — ISBN 9785020098091 (rus.)
  7. "Во имя процветания Кыргызстана" Энциклопедическое издание о выдающихся узбеках Кыргызстана / Под рук. Жураева Б.Ж. (Абдугафуров А., Рахманов Д.Д. и др.). — Ош: "Ризван", 2017. — 336 с. — ISBN 978-9967-18-344-5 UDK 351/354. BBK 66,3(2Ki). (oʻzb.), (rus.) i (qirgʻ.)

Manbalar[tahrir]

Havolalar[tahrir]