Jahon merosi qoʻmitasi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Butunjahon merosi qoʻmitasi UNESCOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritiladigan obyektlarni, jumladan, Butunjahon merosi roʻyxati va Xavf ostidagi Butunjahon merosi roʻyxatini saralaydi, Jahon merosi fondidan foydalanishni belgilaydi va ishtirokchi-davlatlarning soʻrovlariga koʻra moliyaviy yordam ajratadi[1]. U 21 ta ishtirokchi--davlatning[2][1] vakillaridan iborat boʻlib, ular Ishtirokchi — davlatlar Bosh Assambleyasi tomonidan toʻrt yillik muddatga saylanadi[3]. Bu partiyalar Butunjahon merosi konventsiyasi va Butunjahon merosi roʻyxati bilan bogʻliq qarorlar va takliflar boʻyicha ovoz beradi.

UNESCO Butunjahon merosi qoʻmitasi logotipi

Butunjahon merosi konventsiyasiga koʻra, qoʻmita aʼzosining vakolat muddati olti yilni tashkil qiladi. Biroq, koʻpgina ishtirokchi-davlatlar boshqa ishtirokchi-davlatlarga ham qoʻmitaga xizmat qilish imkoniyatini berish uchun oʻz vakolat muddatini toʻrt yil bilan cheklashni ixtiyoriy ravishda tanlaydilar[3]. XV Bosh Assambleyada (2005) saylangan barcha aʼzolar oʻz vakolatlarini olti yildan toʻrt yilga qisqartirishni ixtiyoriy ravishda tanlaganlar[3].

Butunjahon meros qoʻmitasining muhokamasida uchta maslahat organi, IUCN, ICOMOS va ICCROM ishtirok etadi[4][5].

Seanslar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Butunjahon merosi qoʻmitasi yiliga bir marta mavjud Jahon merosi obyektlarini oʻrganish masalalarini muhokama qilish va mamlakatlar tomonidan berilgan nomzodlarni roʻyxatga olish uchun navbatdagi sessiyaga yigʻiladi[3]. Navbatdan tashqari majlislar shtat aʼzolarining uchdan ikki qismining talabiga binoan chaqirilishi mumkin[6]. Uchrashuvlar Butunjahon merosi qoʻmitasiga aʼzo davlatlar hududida, ularning taklifiga binoan oʻtkaziladi. Mintaqalar va madaniyatlar oʻrtasidagi almashinuv tanlov uchun koʻrib chiqiladi va keyingi sessiya uchun joy har bir sessiya oxirida qoʻmita tomonidan tanlanadi[6].

Sessiya[7] Yil Kun Mehmon shahar
1 1977 27-iyun-1-iyul Fransiya Paris
2 1978 5-sentyabr-8-sentyabr Qoʻshma Shtatlar Washington, D.C.
3 1979 22-oktyabr-26-oktyabr Misr Cairo & Luxor
4 1980 1-sentyabr-5-sentyabr Fransiya Paris
5 1981 26-oktyabr-30-oktyabr Avstraliya (davlat) Sydney
6 1982 13-dekabr-17-dekabr Fransiya Paris
7 1983 5-dekabr-9-dekabr Italiya Florence
8 1984 29-oktabr-2-noyabr Argentina Buenos Aires
9 1985 2-dekabr-6-dekabr Fransiya Paris
10 1986 24-noyabr-28-noyabr Fransiya Paris
11 1987 7-dekabr-11-dekabr Fransiya Paris
12 1988 5-dekabr-9-dekabr Braziliya Brasília
13 1989 11-dekabr-15-dekabr Fransiya Paris
14 1990 7-dekabr-12-dekabr Kanada Banff
15 1991 9-dekabr-13-dekabr Tunis Carthage
16 1992 7-dekabr-14-dekabr Qoʻshma Shtatlar Santa Fe
17 1993 6-dekabr-11-dekabr Kolumbiya bayrogʻi Kolumbiya Cartagena
18 1994 12-dekabr-17-dekabr Tailand Phuket
19 1995 4-dekabr-9-dekabr Germaniya Berlin
20 1996 2-dekabr-7-dekabr Meksika Mérida
21 1997 1-dekabr-6-dekabr Italiya Naples
22 1998 30-noyabr-5-dekabr Yaponiya Kyoto
23 1999 29-noyabr-4-dekabr Marokash Marrakech
24 2000 27-noyabr-2-dekabr Avstraliya (davlat) Cairns
25 2001 11-dekabr-16-dekabr Finlandiya Helsinki
26 2002 24-iyun-29-iyun Vengriya Budapest
27 2003 30-iyun-5-iyul Fransiya Paris
28 2004 28-iyun-7-iyul Xitoy Suzhou
29 2005 10-iyul-17-iyul Janubiy Afrika Durban
30 2006 8-iyul-16-iyul Litva Vilnius
31 2007 23-iyun-1-iyul Yangi Zelandiya Christchurch
32 2008 2-iyul-10-iyul Kanada Quebec City
33 2009 22-iyun-30-iyun Ispaniya Seville
34 2010 25-iyul-3-avgust Braziliya Brasília
35 2011 19-iyun-29-iyun Fransiya Paris
36 2012 25-iyun-5-iyul Rossiya Saint Petersburg
37 2013 17-iyun-27-iyun Kambodja Phnom Penh
38 2014 15-iyun-25-iyun Qatar Doha
39 2015 28-iyun-8-iyul Germaniya Bonn
40 2016 10-iyul-20-iyul Turkiya Istanbul
41 2017 2-iyul-12-iyul Polsha Kraków
42 2018 24-iyun-4-iyul Bahrayn Manama
43 2019 30-iyun-10-iyul Ozarbayjon Baku
44 2020-2021 Originally scheduled for 2020.

Postponed to an extended 16 July-31 July 2021 session due to the COVID-19 pandemic.
[8]
Xitoy Fuzhou
45 2022 Originally scheduled for 19 June-30 June in Kazan, Russia.

Postponed indefinitely due to the Russian invasion of Ukraine.
[9]

Byuro[tahrir | manbasini tahrirlash]

Har bir navbatdagi sessiya yakunida qo‘mita vakolati keyingi sessiyagacha davom etadigan aʼzolar orasidan rais, besh nafar rais o‘rinbosari va maʼruzachini saylaydi[6]. Ular Byuro sifatida tanilgan va ularning vakillari Butunjahon merosi qoʻmitasi ishini muvofiqlashtirish, jumladan, ish uchrashuvlari sanalari, soatlari va tartibini belgilash uchun javobgardir[1].

Ovoz berish[tahrir | manbasini tahrirlash]

Butunjahon merosi qoʻmitasining har bir aʼzosi bir ovozga ega. Qarorlar odatda koʻpchilik ovoz bergandan soʻnggina qabul qilinadi, betaraflar ovoz berishda ishtirok etmagan deb hisoblanadi. Agar rais, ikki yoki undan ortiq aʼzo davlatlar tomonidan yashirin ovoz berish talab qilinmasa, ovoz berish qoʻl koʻtarish yoʻli bilan beriladi[6].

Aʼzolar[tahrir | manbasini tahrirlash]

UNESCO Butunjahon merosi qoʻmitasining hozirgi aʼzolari

Aʼzo davlat [10] Mandat
 Australia 2017-2021-yillar
 Bahrain 2017-2021-yillar
 Bosnia and Herzegovina 2017-2021-yillar
 Brazil 2017-2021-yillar
 China 2017-2021-yillar
 Egypt 2019-2023 yillar
Efiopiya bayrogʻi Efiopiya 2019-2023-yillar
 Guatemala 2017-2021-yillar
 Hungary 2017-2021-yillar
 Kyrgyzstan 2017-2021-yillar
 Mali 2019-2023-yillar
Nigeriya bayrogʻi Nigeriya 2019-2023-yillar
 Norway 2017-2021-yillar
 Oman 2019-2023-yillar
 Russia 2019-2023-yillar
 Saint Kitts and Nevis 2017-2021-yillar
 Saudi Arabia 2019-2023-yillar
 South Africa 2019-2023-yillar
 Spain 2017-2021-yillar
 Thailand 2019-2023-yillar
 Uganda 2017-2021-yillar
Jami 21

Tanqid[tahrir | manbasini tahrirlash]

Butunjahon merosi qoʻmitasi qarorlarini muhofaza qilish maqsadlariga zarar yetkazuvchi siyosatlashuvning kuchayishiga, xususan, Jahon merosi roʻyxatiga yangi nomzodlar bilan bogʻliq ayrim holatlarga bogʻliq vaziyatlar, shuningdek, xavf ostida boʻlgan Butunjahon merosi roʻyxatidagi obyektlarni qayta koʻrib chiqish bilan bogʻliq muammolari yuzasidan tan qilingan[11][12]. 2010 yilda Vengriya, Shveytsariya va Zimbabve kabi partiya davlatlari bunday siyosiylashtirishga qarshi rasmiy norozilik bildirishdi[5].

2011-yilda Butunjahon merosi qoʻmitasi tomonidan Jahon merosi roʻyxatining Global strategiyasi boʻyicha soʻralgan tashqi audit siyosiy mulohazalari haqiqatan ham chiqarilgan qarorlarga taʼsir etadi degan xulosaga keldi[5]. Unga koʻra, Butunjahon merosi konventsiyasining 9-moddasiga qaramay, qoʻmita vakillarining tarkibi ekspertlardan diplomatlarga oʻtgani va maslahatchi organlarning fikrlari koʻpincha Jahon merosi qoʻmitasi qarorlaridan farq qilinishi aniqlangan[5].

2016-yilda Butunjahon merosi qoʻmitasi yashirin ovoz berishda Quddusning eng muqaddas joylaridan biri boʻlmish Maʼbad togʻini faqat „musulmonlarning muqaddas sajdagohi“ deb atagan rezolyutsiyani qabul qilganidan soʻng Isroil oʻzining UNESCOdagi elchisini qoʻmitadan chiqarib tashlanishini soʻradi, makur inshoot yahudiylar uchun ham qadrli ekanligi hamda nasroniylar tomonidan hurmat qilinishi hisobiga mazkur qaror notoʻgʻri deya baholandi[13][14].

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. 1,0 1,1 1,2 UNESCO. „The World Heritage Committee“. UNESCO. Qaraldi: 27-iyun 2019-yil.
  2. According to the UNESCO World Heritage website, States Parties are countries that signed and ratified The World Heritage Convention. As of March 2013, there were a total of 170 State Parties.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 „The World Heritage Committee“. UNESCO World Heritage Site. Qaraldi: 14-oktabr 2006-yil.
  4. UNESCO World Heritage Centre. „Advisory Bodies“. UNESCO World Heritage Centre. Qaraldi: 27-iyun 2019-yil.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Office of the External Auditor for the United Nations Scientific, Educational and Cultural Organization (2011) Independent Evaluation by the UNESCO External Auditor, Volume 1: Implementation of the Global Strategy for the Credible, Balanced and Representative World Heritage List. UNESCO Headquarters, Paris.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 UNESCO Intergovernmental Committee for the Protection of the World Natural and Cultural Heritage (2015) Rules of Procedure. World Heritage Centre, Paris. Download available at https://whc.unesco.org/en/committee/ (27 June 2019)
  7. „Sessions“. UNESCO World Heritage Site.
  8. UNESCO. „Extended 44th World Heritage Committee session opens in Fuzhou, China“. UNESCO (16-iyul 2021-yil). Qaraldi: 23-iyul 2021-yil.
  9. „UNESCO indefinitely postpones planned world heritage meeting in Russia“. The Art Newspaper (22-aprel 2022-yil). Qaraldi: 24-aprel 2022-yil.
  10. Centre. „UNESCO World Heritage Centre – 40th session of the Committee“. whc.unesco.org. Qaraldi: 27-mart 2018-yil.
  11. Meskell, Lynn (Winter 2014). "States of Conservation: Protection, Politics, and Pacting within UNESCO's World Heritage Committee". Anthropological Quarterly 87: 217–243. doi:10.1353/anq.2014.0009. https://muse.jhu.edu/article/537352/pdf. 
  12. The Economist. 2010. UNESCOʻs World Heritage Sites: A Danger List in Danger. Accessed 27 June 2019.
  13. „U.S. to Withdraw From UNESCO. Here's What That Means“. Nationalgeographic.com (12-oktabr 2017-yil). Qaraldi: 21-mart 2020-yil.
  14. Tress. „UNESCO adopts another resolution ignoring Jewish link to Temple Mount“. The Times of Israel (26-oktabr 2016-yil). Qaraldi: 21-mart 2020-yil.

Tashqi havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]