Sent Kitts va Nevis

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
(Saint Kitts va Nevisdan yoʻnaltirildi)
Saint Kitts va Nevis Federatsiyasi
Saint Kitts va Nevis davlat bayrogʻi   Saint Kitts va Nevis davlat gerbi
Bayroq Gerb
Shior: Country Above Self
Madhiya: "O Land of Beauty!"
Saint Kitts va Nevis Xaritasi
Poytaxt Basseterre
Rasmiy til(lar) Ingliz
Hukumat Hamdo`stlig
 •  Rohib   Qirolicha Yelizaveta II
 •  Gubernator-General   Ser Cuthbert Sebastian
 •  Bosh Vazir   Denzil Douglas
Mustaqillik   Birlashgan Qirolligidan
 •  Sana   19 sentabr 1983
Maydon  
 • Butun 261 km² (212-)
 • Suv (%) <1
Aholi  
 • 2002 roʻyxat 38,958 (213- oʻrin)
 • Zichlik 149/km²
YaIM (XQT) 2005- yil roʻyxati
 • Butun AQSh$339 mil. (212-)
 • Jon boshiga AQSh$8,702
Pul birligi East Caribbean Dollar (XCD)
Vaqt Mintaqasi (UTC–4)
 • Yoz (DST) (UTC–4)
Qisqartma SC
Internet domen .kn
Telefon prefiksi +1

Sent-kits va nevis (Saint Kitts and Nevis), Sent-Kits va Nevis Federatsiyasi (Federation of Saint Kittis and Nevis), SentKristofer va Nevis Federatsiyasi (Federation of Saint Kristopher and Nevis) — Karib dengizining sharqiy qismidagi Kichik Antil o.lari arxipelagida joylashgan davlat. Maydoni 261 km². Aholisi 38,7 ming kishi (2002). Poytaxti — Baster sh. (SentKits o.da). Maʼmuriy bulinishi 2 birlikdan iborat.

Davlat tuzumi. S.K. va N. — konstitutsiyali monarxiya. Buyuk Britaniya boshchiligidagi Hamdoʻstlik tarkibiga kiradi. Amaldagi konstitutsiyasi 1983 y. 19 sent.da kuchga kirgan. Davlat boshligʻi — Buyuk Britaniya Qirolichasi nomidan ish yurituvchi generalgubernator. Qonun chiqaruvchi hrkimiyat organi — bir palatali parlament (Milliy majlis). Ijroiya hokimiyatni bosh vazir boshchiligidagi xukumat amalga oshiradi.

Tabiati. Orollar vulkan otilishidan hosil boʻlgan. Eng yirik orol SentKristofer (koʻpincha SentKits deb yuritiladi). Nevis o. undan 3 km jan.da joylashgan. Ikkala orol goʻzal hosildor vodiylardan iborat boʻlib, oʻrtasida togʻ choʻqqilari bor (eng baland joyi — Mizeri, 1156 m). Iqlimi tropik, issiq ikdim. Oʻr: ;cha oylik tra 18—24°. Yillik yogʻin 700–1200 mm. Togʻlarning quyi yon bagʻirlariga shakarqamish va gʻoʻza ekiladi, balandroqda togʻ tropik oʻrmonlar oʻsadi. Hayvonot dunyosi rangbarang qush va turli baliqlardan iborat.

Aholisining deyarli hammasi afrikalik qullarning avlodi boʻlgan sentkitslar (negrlar va mulatlar)dir. Aholining aksariyati sohilda yashaydi. Dindorlari — protestantlar va katoliklar. Rasmiy til — ingliz tili.

Tarixi. Orollarga 1493 y. X. Kolumb kelgan. 17-a. boshlaridan Buyuk Britaniya bilan Fransiya urtasida talash bulgan. Bu yerda fransuz va ingliz manzilgohlari barpo etilgan. Inglizlar 1628 y. Nevis, 1783 y. esa SentKits o.ni mustamlakaga aylantirdi. Mustamlakachilar orollarning tub aholisi— aravaklarni shafqatsiz ekspluatatsiya qilib, qirib yubordi va shakarqamish plantatsiyalarida ishlatish uchun afrikalik qullarni keltirdi. 1882 y. SentKits, Nevis va Angilya (Anguilla) o.lari federatsiyasi tuzildi, u 1958— 62 yillarda VestIndiya federatsiyasiga kirdi. 1967 y. fevraldan u "Buyuk Britaniya bilan uyushtan davlat" maqomini oldi (may oyida Angilya federatsiyadan chikdi). 1983 y. sent.dan S.K. va N. mustaqil davlat. 1983 yildan BMT aʼzosi. Milliy bayrami — 19 sent. — Mustaqillik kuni (1983).

Siyosiy partiyalari va kasaba uyushmalari. Xalq faoliyati partiyasi, SentKristofer o.da 1965 y. tuzilgan; Sertashvish fuqarolar harakati, Nyovis o.dagi toʻrt partiya uyushmasi; Leyboristlar partiyasi, 1932 y. asos solingan; Nevis islohotchilar partiyasi, 1970 y. tashkil etilgan. SentKits—Nevis kasaba va ishchi ittifoqi, 1940 y. tuzilgan.

Xoʻjaligi. Iqtisodiyotning asosi qishloq xoʻjaligi va xorijiy sayyoxlarga xizmat koʻrsatishdan iborat. Yalpi ichki mahsulotda qishloq xoʻjaligi ulushi 5,5%, sanoat ulushi 22,5%, savdo, xizmat koʻrsatish sohasi va sayyohpik ulushi 72%ni tashkil etadi. 8 ming ga yerda dehqonchilik qilinadi, uning 1/3 qismiga SentKitsda shakarqamish ekiladi, qolgan qismi tropik mevazor (mango, avokado, papayya va boshqalar) bilan band. Nevisda paxta, kokos palmasi, ananas yetishtiriladi. Aholi qadimdan baliq ovlash bilan shugʻullanadi. Qishloq xoʻjaligi mamlakatning oziq-ovqatga boʻlgan ehtiyojini 50% qondiradi. Sanoati qandshakar, chigit va kokos yogʻi, gazlama, poyabzal, doridarmon ishlab chiqaruvchi hamda elektr apparatlari yigʻuvchi kichik korxonalardan iborat. Yiliga 86 mln. kVtsoat elektr energiya hosil qilinadi. Avtomobil yoʻllari uz. 310 km, tor izli temir yoʻl uz. —36 km. Asosiy dengiz porti va aeroporti — Baster. Chetga xom shakar, paxta, chigit hamda kokos yogʻi va boshqa chiqaradi, chetdan oziq-ovqat, mashina va uskuna, kimyoviy maqsulot, neft mahsulotlari oladi, AQSH, Buyuk Britaniya, Niderlandiya, Antigua va Barbuda bilan savdo qiladi. Pul birligi — sharqiy karib dollari.

Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi. Gaz.lari: "Demokrat" (haftanoma, 1948 yildan), "Leybor spouksmen" ("Ishchi notiq", haftada 2 marta chiqadigan gaz., 1957 yildan). Radio va televideniye hukumat xizmati mavjud, radioeshittirishlar 1961 yildan, telekoʻrsatuvlar 1972 yildan olib boriladi.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil