Olloqulixon

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Olloqulixon (taxminan 1794-1842) - Xiva xoni (1825—42) — Muhammad Rahimxonning oʻgʻli. O. davrida zulm, talonchilik, oʻzaro urushlar kuchaygan. O. Buxoro bilan sulh tuzilganiga qaramay 7 marta Buxoro xonligi hududiga yurishlar qilib qishloqlarni talab qaytgan. Xurosonga 5 marta yurish qilgan. Qoraqalpoq va turkmanlarning qoʻzgʻolonlarini beshafqat bostirgan (1828). Rossiya bilan savdo va elchilik munosabatlarini (1840—41) rivojlantirgan. O. davrida Xivada karvonsaroy, tim, 111 xona va boʻlmali Toshhovli saroyi (1834—35), Ichan qalʼattt sharqiy darvozasiga tutashtirib qurilgan Olloqulixon madrasasi, Oq masjid, Saitboy masjidi, Toshhovuz qalʼasi (1835—36) va boshqa inshootlar qurilgan. Yangi kanallar qazdirib sugʻoriladigan yerlarni kengaytirgan. Xiva shahrining obodonchiligi uchun koʻp mehnat sarf qilgan. O. davrida koshinpazlik (koshinkorlik) sanʼati yuksak choʻqqiga chiqqan. Pahlavon Mahmud maq-barasi va Koʻhna Ark koshinlar bilan bezatilgan. Sayid Alovuddin maqbarasi va boshqa koʻpgina tarixiy obidalar taʼmirlandi. Arabxon va Muhammad Amin inoq madrasalari qaytadan qurildi. Xiva shahrining atrofi mudofaa devori bilan oʻrab olingan (1842). Ichan qalʼa tashqarisida yashayotgan aholini himoya qilish maqsadida Dishan qalʼa (Tashqari qalʼa) qurilgan. Qalʼaning uz. 6250 m boʻlib, shunday ulkan qurilish qoʻl kuchi bilan paxsadan 30 kun davomida qurib bitkazilgan. Ichan qalʼaning jan. darvozasidan Dishan qalʼa devorigacha boʻlgan masofa 300–400 m ni tashkil kdchadi. O. 1842 yil Chorjoʻyga yurish qilib qalʼani qamal qilgan paytda ogʻir kasalga duchor boʻlib orqaga qaytishga majbur boʻlgan va 23 noyabrda vafot etgan. Uni oʻzi hayot vaqtida tayyorlab qoʻygan Pahlavon Mahmud maqbarasiga dafn etishgan.

Adabiyot[tahrir]

  • Yoʻldoshev M., Xiva xonligida feodal yer egaligi va davlat tuzilishi, T., 1959; Gulyamov Ya. G., Pamyatniki goroda Xivi, T., 1941; Xud oy ber gan ov K., Xiva — 2500. Xiva xonlari shajarasi, Xiva, 1996.

Sevara Saburova.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil