Asfandiyorxon (xon)

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Asfandiyorxon (?-1918) – Xiva xoni (1910–18). Otasi Muhammad Rahimxon II vafotidan so‘ng rus podsho hukumatining yordami bilan taxtga chiqdi (1910). 1910, 1914 yillari Peterburgda bo‘ldi. A. davrida ma’rifatparvar va-zir Islomxo‘ja tashabbusi bilan Xiva va boshqa shaharlarda pochta-telegraf, kasalxo-na, ikki Madrasa va yangi tipdagi mak-tablar, hatto rus maktablari qurilddi. A. Islomxo‘jani xazinadagi mablag‘ni behuda sovurishda ayblab qatl etdi (1913), A. butun yerlarni qayta o‘lchatib, 735mehnatkash xalqqa og‘ir soliqlar soldi. Uning zulmiga qarshi 1915 yil Mang‘itda, 1916 yil yanvarda Xo‘jaylida xalq chiqishlari bo‘lib o‘tdi. 1905–07 yillarda tashkil topgan "Yosh xivaliklar" tashki-loti 1917 yil fevral inqilobidan so‘ng osh-kora ish boshladi. Bu tashkilot 1917 yil 5 ap-r.da xonni burjua islohoti o‘tkazish haqidagi manifestga qo‘l qo‘yishga maj-bur etdi. Shu tariqa xon boshliq kon-stitutsion monarxiya tuzildi. Davlatni idora etuvchi "Idorai mashvarat" tash-kil topdi. Lekin islohot mehnatkashlar ahvolini yaxshilamadi. A. ko‘p o‘tmay "Idorai mashvarat"ni tarqatib, yana mu-stabid hokimiyat o‘rnatdi. A. 1918 yil 22 yanvarda yuqori martabali amaldorlar va din ahllari ishtirokida davlatni birga boshqarish hamda bolsheviklarga qarshi kurashish uchun Junaydxon bilan Xivada muzoqara olib bordi. Natijada A. Ju-naydxonni qo‘shin boshlig‘i (sardori karim) etib tayinlab, hokimiyatni unga topshirdi. Oradan ko‘p o‘tmay, Junayd-xon hokimiyatni butunlay qo‘lga olish uchun A.ni yashirin ravishda o‘ldirtirdi. Junaydxon taxtga o‘z ta’siridagi Said Abdullaxonni o‘tqazdi.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil