Asfandiyorxon

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Asfandiyorxon (Isfandiyorxon) (? – 1643) – Xiva xoni 1623-43 yillarda Xorazmda hukmronlik qilgan Arabshohiylar oʻzbek sulolasining vakili.

Arab Muhammadxonning o‘g‘li. Safaviylar shohi Abbos I homiyligida, turkmanlar yordami bilan ukasi Elbars (Ilbars) Sultonni taxtdan ag‘darib, 1623 yil Xivada xonlik taxtiga o‘tirdi. U turkman zodagonlariga tayanib ish yuritdi. Eron davlati qo‘liga o‘tib qolgan Janubiy Turkmanistonni Xiva xonligiga qo‘shib olishga intildi, ammo 1628 yilda safaviylar qo‘shinidan yengildi.

17-asrning 30–40-yillarida Buxoro va Rossiya savdo karvonlariga zarar yetkazayotgan qalmoqlarga qarshi qattiq kurash olib bordi; qalmoqlarga qarshi ittifoq tuzish maqsadida Moskva bilan muzoqaralar yuritdi. Arab Muhammadxonni o‘ldirishgani uchun ukalari Habash Sulton bilan Elbars Sultonni qatl etib, ularga yordam bergan Xorazmdagi uyg‘ur va nayman qabilalarining chorva mollarini tortib oldi va ularga qarshi qirg‘in uyushtirdi. A. davrida tarqoqlik va zulm kuchaydi. Bundan foydalangan yirik mulkdorlar o‘z vakillaridan biri Abulg‘oziyni A.ga qarshi qo‘ydilar. Natijada 1643 yil Abulg‘oziy xon qilib ko‘tarildi. Xuddi shu yili A. vafot etdi. Oradan 2 yil o‘tgach, Abulg‘oziy Bahodirxon Xivada taxtga o‘tirdi.

Adabiyotlar[tahrir]

  • Yoʻldoshev M., Xiva xonligida feodal yer egaligi va davlat tuzilishi, T., 1959;
  • Gulyamov Ya. G., Pamyatniki goroda Xivi, T., 1941;
  • Xudoyberganov K., Xiva — 2500. Xiva xonlari shajarasi, Xiva, 1996.
  • Gulyamov Y.G., Istoriya orosheniya Xorezma s drevneyshikh vremen do nashikh dney. Tashkent. 1957
  • Istoriya Uzbekistana. T.3. T.,1993.
  • Istoriya Xorezma. Pod redaktsiyey I. M. Muminova. Tashkent, 1976
  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil