Abu Zayd ibn Sahl Balxiy

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Abu zayd ibn Sahl Balxiy (850, Balx viloyati Shomiyotiyon qishlog‘i — 934) — geograf, falakiyotshunos, tilshunos va tabib. O‘rta asr geografiya maktabining mumtoz vakili. Abu zayd qisqa muddat Buxoroda yashagan. U arab fayla-sufi Kindiyning shogirdi. A. Z. "Kitob fi fazli sinoat il-kitobat" ("Kotiblik 4sanʼatining fazilati haqida kitob"), "Kitob fi fazilati ilm il-axbor" ("Tarix ilmining fazilati haqida kitob"), "Kitob ul-asmo il-kunya val-alqob" ("Laqablar, kunyalar va ismlar haqida kitob"), "Kitob un-nahv vat-tasrif" ("Grammatika haqida kitob"), "Kitob fi fazilati ulum ir-riyoziyot" ("Matematika ilmlarining fazilati haqida kitob") kabi 60 ga yaqin asarlar muallifidir. Yer yuzining geografiyasiga oid "Suvar ul-aqolim" ("Iqlimlar suratlari") asari 920-yillarda yozilgan bo‘lib, asli saqlanib qolmagan, ammo uni o‘z davrida ko‘rgan va o‘qigan sayyohlarning ko‘rsatishicha, A. Z. o‘z kitobida haritalar va Yerning tasvirini bermoqni maqsad qilgan, dunyoni qush shakliga o‘xshatib, doiraviy haritasini chizgan. Bu asarni Istaxriy yangi maʼlumotlar (Fors viloyati, Xuziston, Shim. Hindiston geografiyasi) bilan boyitgan. Keyinchalik iromik Ibn Havqal ham bu kitobga baʼzi o‘zgarishlar va qo‘shimchalar qilgan, oqibatda "Kitob ulmasolik val-mamolik" mashhur geografik asar yuzaga kelgan. Kitob ichiga turli haritalar ilova qilingan, bu xaritalar majmui fan tarixida "Islom atlasi" nomi bilan mashhur.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil