Xalqaro matematika olimpiadasi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Xalqaro matematika olimpiadasi logosi.

Xalqaro matematika olimpiadasi (inglizcha: International Mathematical Olympiad; IMO) — bu universitetgacha boʻlgan talabalar uchun matematika musobaqasi boʻlib, xalqaro fan olimpiadalarining eng qadimiysidir.[1] Xalqaro matematika olimpiadasi ilk marotaba 1959-yilda Ruminiyada boʻlib oʻtgan. Oʻshandan buyon u har yili oʻtkazilib kelinmoqda (1980-yil bundan mustasno). Dunyo aholisining 90% dan koʻprogʻini tashkil etuvchi 100 dan oshiq mamlakatlar oltita talabadan tuzilgan jamoalarini yuborishadi[2] hamda qoʻshimcha ravishda shu jamoa yetakchisi, bitta rahbar oʻrinbosari va kuzatuvchilar ham qatnashishadi.[3]

Bu olimpiada masalalari tarkibi oʻta qiyin algebra va hisoblashgacha boʻlgan masalalardan tortib maktabda anʼanaviy ravishda oʻrgatilmaydigan va koʻpincha universitet darajasida ham boʻlmagan masalargacha (masalan, murakkab geometriya, funksional tenglamalar, kombinatorika va sonlar nazariyasi) hisoblanadi. Hisoblash orqali masalani yechishga ruxsat berilgan boʻlsa ham, hech qachon talab qilinmaydi, chunki matematikada asosiy tushunchaga ega boʻlgan har qanday kishi masalalarni tushunishi kerak, hatto yechimlari koʻproq bilim talab qilsa ham. Ushbu tamoyilni qoʻllab-quvvatlovchilar masalarni yechishda koʻproq xilma-xillikni taʼminlashadi hamda shunga qaramay, maʼlum darajadagi ixtironi talab qiladigan nafis, aldamchi sodda koʻrinadigan masalalarni izlashga turtki yaratadi, deb taʼkidlaydilar.

Musobaqaga qatnashish uchun tanlov mamlakatlar boʻyicha farq qiladi, biroq bu tanlov koʻpincha bir qator testlardan iborat boʻlib, har bir oʻtgan bosqichda kamroq talabalarni qabul qilinadi va oxirida jamoa aʼzolari aniqlanadi. Bu olimpiadada mukofotlar taxminan eng koʻp ball toʻplagan 50% ishtirokchilarga beriladi. Jamoalar rasman tan olinmagan boʻlib, barcha ballar faqat individual ishtirokchilarga beriladi, ammo jamoaviy natijalar norasmiy ravishda individual ballardan koʻproq taqqoslanadi.[4] Bu musoqabaqa ishtirokchilari 20 yoshga toʻlmagan va biron bir oliy oʻquv yurtida oʻqimasliklari lozim. Ushbu shartlarga rioya qilgan holda, jismoniy shaxs xalqaro matematika olimpiadasida istalgan marta ishtirok etishi mumkin sanaladi.[5]

Xalqaro matematika olimpiadasi jahondagi eng nufuzli matematika musobaqalaridan biridir. 2011-yil yanvar oyida Google shirkati ushbu olimpiadasini tashkil etishga €1 million ajratdi.[6]

Roʻyxat[tahrir]

Joy Yil Sana Yuqori natija qayd etgan mamlakat[7] Manbalar
Ruminiya Brașov va Bucharest 1959 21-iyul — 31-iyul  Romania [8]
Ruminiya Sinaia 1960 18-iyul — 26-iyul  Czechoslovakia [8]
Mojariston Veszprém 1961 6-iyul — 16-iyul  Hungary [8]
Chexoslovakiya České Budějovice 1962 7-iyul — 15-iyul [8]
Polsha Varshava va Wrocław 1963 5-iyul — 13-iyul Andoza:Country data Soviet Union [8]
Andoza:Country data Soviet Union Moskva 1964 30-iyun — 10-iyul [8]
Andoza:Country data East Germany Sharqiy Berlin 1965 July 3 — 13-iyul [8]
Bolgariya Sofiya 1966 July 1 — 14-iyul [8]
Socialist Federal Republic of Yugoslavia Cetinje 1967 July 2 — 13-iyul [8]
10  Andoza:Country data Soviet Union Moskva 1968 5-iyul — 18-iyul Andoza:Country data East Germany [8]
11  Ruminiya Bucharest 1969 5-iyul — 20-iyul  Hungary [8]
12  Mojariston Keszthely 1970 8-iyul — 22-iyul [8]
13  Chexoslovakiya Žilina 1971 10-iyul — 21-iyul [8]
14  Polsha Toruń 1972 5-iyul — 17-iyul Andoza:Country data Soviet Union [8]
15  Andoza:Country data Soviet Union Moskva 1973 5-iyul — 16-iyul [8]
16  Andoza:Country data East Germany Erfurt va Sharqiy Berlin 1974 4-iyul — 17-iyul [8]
17  Bolgariya Burgas va Sofiya 1975 July 3 — 16-iyul  Hungary [8]
18  Avstriya Lienz 1976 7-iyul — 21-iyul Andoza:Country data Soviet Union [8]
19  Socialist Federal Republic of Yugoslavia Belgrade 1977 July 1 — 13-iyul  United States [8]
20  Ruminiya Bucharest 1978 July 3 — 10-iyul  Romania [8]
21  Birlashgan Qirollik London 1979 June 30 — 9-iyul Andoza:Country data Soviet Union [8]
  1980-yilgi IMO Mongoliyada bo'lib o'tishi kerak edi. Biroq, ayrim sabablarga ko'ra bu bekor qilindi hamda Yevropadagi ikki norasmiy tadbirga bo'lindi.[9]
22  Qoʻshma Shtatlar Vashington 1981 8-iyul — 20-iyul  United States [8]
23  Mojariston Budapesht 1982 5-iyul — 14-iyul  West Germany [8]
24  Fransiya Parij 1983 July 1 — 12-iyul [8]
25  Chexoslovakiya Praga 1984 June 29 — 10-iyul Andoza:Country data Soviet Union [8]
26  Finlandiya Joutsa 1985 June 29 — 11-iyul  Romania [8]
27  Polsha Varshava 1986 4-iyul — 15-iyul Andoza:Country data Soviet Union
 United States
[8]
28  Kuba Havana 1987 5-iyul — 16-iyul  Romania [8]
29  Avstraliya (davlat) Sidney va Kanberra 1988 9-iyul — 21-iyul Andoza:Country data Soviet Union [8]
30  Gʻarbiy Germaniya Braunschweig 1989 13-iyul — 24-iyul  China [8]
31  Xitoy Beijing 1990 8-iyul — 19-iyul [8]
32  Shvetsiya Sigtuna 1991 12-iyul — 23-iyul Andoza:Country data Soviet Union [8][n 1]
33  Rossiya Moskva 1992 10-iyul — 21-iyul  China [8]
34  Turkiya Istanbul 1993 13-iyul — 24-iyul [8]
35  Gon Kong Hong Kong 1994 8-iyul — 20-iyul  United States [8]
36  Kanada Toronto 1995 13-iyul — 25-iyul  China [10]
37  Hindiston Mumbai 1996 5-iyul — 17-iyul  Romania [11]
38  Argentina Mar del Plata 1997 18-iyul — 31-iyul  China [12]
39  Tayvan bayrogʻi Tayvan Taipei 1998 10-iyul — 21-iyul  Iran [13]
40  Ruminiya Bucharest 1999 10-iyul — 22-iyul  China
 Russia
[14]
41  Janubiy Koreya Daejeon 2000 13-iyul — 25-iyul  China [15]
42  Qoʻshma Shtatlar Vashington 2001 July 1 — 14-iyul [16]
43  Birlashgan Qirollik Glasgow 2002 19-iyul — 30-iyul [17]
44  Yaponiya Tokio 2003 7-iyul — 19-iyul  Bulgaria [18]
45  Gretsiya Athens 2004 6-iyul — 18-iyul  China [19]
46  Meksika Mérida 2005 8-iyul — 19-iyul [20]
47  Sloveniya Ljubljana 2006 6-iyul — 18-iyul [21]
48  Vietnam Hanoi 2007 19-iyul — 31-iyul  Russia [22]
49  Ispaniya Madrid 2008 10-iyul — 22-iyul  China [23]
50  Germaniya Bremen 2009 10-iyul — 22-iyul [24]
51  Qozogʻiston Astana 2010 July 2 — 14-iyul [25]
52  Niderlandlar Amsterdam 2011 12-iyul — 24-iyul [26]
53  Argentina Mar del Plata 2012 4-iyul — 16-iyul  South Korea [27]
54  Kolumbiya Santa Marta 2013 18-iyul — 28-iyul  China [28]
55  Janubiy Afrika Cape Town 2014 July 3 — 13-iyul [29]
56  Tailand Chiang Mai 2015 4-iyul — 16-iyul  United States [30]
57  Gonkong Hong Kong 2016 6-iyul — 16-iyul [31]
58  Braziliya Rio-de-Janeyro 2017 12-iyul — 23-iyul  South Korea [32]
59  Ruminiya Cluj-Napoca 2018 July 3 — 14-iyul  United States [33]
60  Birlashgan Qirollik Bath 2019 11-iyul — 22-iyul  China
 United States
[34]
61  Rossiya
Sant-Peterburg
2020 16-sentabr — 26-sentabr  China [35][36][37][38]
62  Rossiya
Sant-Peterburg
2021 7-iyul — 17-iyul
63  Norvegiya Oslo 2022 6-iyul — 16-iyul [39][40]
64  Yaponiya Chiba 2023 July 2 — 13-iyul [41]
65  TBD 2024
66  Avstraliya (davlat) Melburn 2025 [42]

Izohlar[tahrir]

  1. 1991 marked the Soviet Union's last participation. From 1992, former Soviet Union countries – including Russia – entered separately.[7]

Manbalar[tahrir]

  1. International Mathematics Olympiad (IMO) (2008-02-01).
  2. Geoff Smith (Avgust 2017-yil). "UK IMO team leader's report". University of Bath..
  3. The International Mathematical Olympiad 2001 Presented by the Akamai Foundation Opens Today in Washington, D.C..
  4. Tony Gardiner (1992-07-21). 33rd International Mathematical Olympiad. University of Birmingham.
  5. The International Mathematical Olympiad. AMC. Asl nusxadan arxivlandi (2008-02-16). 2021-01-10.
  6. Google Europe Blog: Giving young mathematicians the chance to shine. Googlepolicyeurope.blogspot.com (2011-01-21). Retrieved on 2013-10-29.
  7. 7,0 7,1 Ranking of countries. Xalqaro matematika olimpiadasi.
  8. 8,00 8,01 8,02 8,03 8,04 8,05 8,06 8,07 8,08 8,09 8,10 8,11 8,12 8,13 8,14 8,15 8,16 8,17 8,18 8,19 8,20 8,21 8,22 8,23 8,24 8,25 8,26 8,27 8,28 8,29 8,30 8,31 8,32 8,33 8,34 Historical Record of US Teams. Amerika matematika assossatsiyasi.
  9. Unofficial events were held in Finland and Luxembourg in 1980. UK IMO register. Xalqaro matematika olimpiadasi register.
  10. Xalqaro matematika olimpiadasi 1995. Canadian Mathematical Society. Asl nusxadan arxivlandi (2008-02-29). 2021-01-11.
  11. Xalqaro matematika olimpiadasi 1996. Canadian Mathematical Society. Asl nusxadan arxivlandi (2008-02-23). 2021-01-11.
  12. Xalqaro matematika olimpiadasi 1997 (es). Argentina.
  13. Xalqaro matematika olimpiadasi 1998. Republic of China. Asl nusxadan arxivlandi (1998-12-05). 2021-01-11.
  14. Xalqaro matematika olimpiadasi 1999. Canadian Mathematical Society. Asl nusxadan arxivlandi (2008-02-23). 2021-01-11.
  15. Xalqaro matematika olimpiadasi 2000. Wolfram.
  16. Xalqaro matematika olimpiadasi 2001. Canadian Mathematical Society. Asl nusxadan arxivlandi (2011-05-18). 2021-01-11.
  17. Andreescu, Titu USA & Xalqaro matematika olimpiadasis 2002. Mathematical Association of America, 2004.. ISBN 978-0-88385-815-8. 
  18. Xalqaro matematika olimpiadasi 2003. Japan. Asl nusxadan arxivlandi (2008-03-06). 2021-01-11.
  19. Xalqaro matematika olimpiadasi 2004. Greece.
  20. Xalqaro matematika olimpiadasi 2005. Mexico. Asl nusxadan arxivlandi (2005-07-11). 2021-01-11.
  21. Xalqaro matematika olimpiadasi 2006. Slovenia. Asl nusxadan arxivlandi (2009-02-28). 2021-01-11.
  22. Xalqaro matematika olimpiadasi 2007. Vietnam.
  23. Xalqaro matematika olimpiadasi 2008. Spain. Asl nusxadan arxivlandi (2008-02-26). 2021-01-11.
  24. Xalqaro matematika olimpiadasi 2009 (de). Germany.
  25. 51-xalqaro matematika olimpiadasi 2010. Xalqaro matematika olimpiadasi.
  26. 52-xalqaro matematika olimpiadasi 2011. Xalqaro matematika olimpiadasi.
  27. 53-xalqaro matematika olimpiadasi 2012. Xalqaro matematika olimpiadasi.
  28. 54th Xalqaro matematika olimpiadasi. Universidad Antonio Nariño. Asl nusxadan arxivlandi (2013-01-21). 2021-01-11.
  29. 55-xalqaro matematika olimpiadasi 2014. Xalqaro matematika olimpiadasi.
  30. 56-xalqaro matematika olimpiadasi 2015. Xalqaro matematika olimpiadasi.
  31. 57-xalqaro matematika olimpiadasi 2016. Xalqaro matematika olimpiadasi.
  32. 58-xalqaro matematika olimpiadasi 2017. Xalqaro matematika olimpiadasi.
  33. 59-xalqaro matematika olimpiadasi 2018. Xalqaro matematika olimpiadasi.
  34. 60-xalqaro matematika olimpiadasi 2019. Xalqaro matematika olimpiadasi.
  35. COVID-19 pandemiyasi sababli onlayn tarzda oʻtkazildi.
  36. 61-xalqaro matematika olimpiadasi 2020. Xalqaro matematika olimpiadasi.
  37. 61-xalqaro matematika olimpiadasi 2020.
  38. Annual Regulations for IMO 2020.
  39. 63-xalqaro matematika olimpiadasi 2022. Xalqaro matematika olimpiadasi.
  40. 63-xalqaro matematika olimpiadasi 2020. Department of Mathematics, University of Os.
  41. 64-xalqaro matematika olimpiadasi 2023. Xalqaro matematika olimpiadasi.
  42. 66-xalqaro matematika olimpiadasi 2025. Xalqaro matematika olimpiadasi.

Adabiyotlar[tahrir]

  • Xu, Jiagu Lecture Notes on Mathematical Olympiad Courses, For Senior Section. World Scientific Publishing, 2012.. ISBN 978-981-4368-94-0. 
  • Xu, Jiagu Lecture Notes on Mathematical Olympiad Courses, For Junior Section. World Scientific Publishing, 2009.. ISBN 978-981-4293-53-2. 

Havolalar[tahrir]