Shirinbeka ogʻo maqbarasi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Shirinbeka ogʻo maqbarasi - Samarqanddagi meʼmoriy yodgorlik (14-asr oxiri); Shohizinda tarkibida. Amir Temurning singlisi Shirinbeka ogʻoga atab qurilgan. Maqbara ravogʻi ichidagi arabiy bitikda muhim tarixiy hujjat saqlangan (tarjimasi): "Bu qabr malikai muazzama, mukarrama Shirinbeka ogʻo Taragʻay (bek) qiziniki. Ravzasini Alloh nurli etsin. Sana 787" (mil. 1385/6). Maqbara peshtoqgumbazli, bir xonali (ziyoratxona, 6,2x6,2 m), xona toʻrida daxma bor. Ziyoratxona tagida kichikroq sardobagoʻrxona joylashgan. Maqbaraning bosh tarzi serhasham koshinkori bezatilgan, turli naqsh va yozuvlar qoldigʻi saqlangan (qolgan tarzlari bezaksiz). 4 mehrobiy ravoq ustiga gumbaz bogʻlangan; gumbazning naqshlari sopol koshin va gʻishtchalardan terilgan, ranglar uygʻunlashib, juda nafis va serhasham koʻrinadi. Ichki devorlariga tilla halli islimiy naqshlar, qushchalar, manzaralar tasviri ishlangan. Kesma koshin ishlatilgan dastlabki yetuk inshoot boʻlgan Shirinbeka ogʻo maqbarasim. shaklu shamoyili, bezaklari jihatidan 14-asr 90-yillarida erishilgan meʼmoriy yuksalishning mukammal namunasi sifatida qadrlidir.


Bu ulug‘vor bino Temurning singlisi Shirinbeka og'aga atab qurilgan bo‘lib, uning ravoqida marhumaning vafot yili 1385 y. (787 x.) ko‘rsatilgan. Undagi bezak san’at uslubi jihatidan boshqa maqbaralardan farq qiladi, uning peshtoq qismi nafis terma koshin bilan qoplangan. Shirinbeka maqbarasi birinchi qirqma koshin ishlatilgan bino edi. Yodgorlikning gumbaz qismi, koshinkorlikni nafis uslubi bilan bezatilgan. Bino olimlar va ta’mirlash ustaxonasi xodimlari hamkorligida ilmiy jihatdan o‘rganilib, mustahkamlash ishlari olib borildi. Hatto, marhuma jasadi ochib o‘rganildi. Olti qirrali zangori sopol taxtachalar bilan maqbaraning panel qismi nafis qilib ishlangan. Ichki qsmini yorug‘lik bilan ta’minlash uchun, yuqori qismlaridagi darichalar rangli shisha bilan ishlangan panjaralar o‘rnatilgan. Hatto devoriy bezaklar ichida muqaddas Qur’on va payg‘ambarimiz Muhammad (S.A.V.) ning hadislaridan namunalar yozilgan. Ta’miriy ishlar maqbaraning umrini yanada uzoqroq saqlanishiga omil yaratib berdi. 1964-1965 yillardagi arxeologik qazishlar vaqtida Shodimulk og‘a maqbarasining shimoliy fasadi yonida, XIV asrning o‘rtalarida bir-biriga yondosh qilib solingan ikkita maqbaraning qoldiqlari topildi. Binoning ikkinchisida, kirish peshtoq sayqal berilgan sopol bilan bezatilgan. Maqbarada uchta dahma bo‘lib, o‘rtadagi dahma, badiiy jihatdan kishining e’tiborini o‘ziga tortadi. Dahma, shikasta xat bilan bezatilgan. Unda yetti bor quyidagi so‘zlar bitilgan. «Har bir mo‘min va mo‘mina hayotlik davrida oxirat bisotini to‘plasin, chunki u qorong‘i go‘rni yoritguvchi chiroq vazifasini o‘taydi». «Afsuski dahmaga bitilgan yozuvlarda tarixiy ma’lumotlar yo‘q». Shuning uchun ham maqbara kim uchun qurilganligi to‘g‘risida aniq ma’lumot yo‘q. U hozirda ta’mirlanib sayyohlar uchun ochib qo‘yilgan. 1966 yilda maqbaraning shimolida, XIII asrning 2-yarmiga oid ikkita bino qoldiqlari topildi. Uning birida peshtoqli ayvon va go‘rxona mavjudligi aniqlandi.

Manbalar[tahrir]