Ayvon

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

AyvonO‘rta Osiyoda iqlimiy sharoit (asosan yoz fasli)ga mo‘ljallab qurilgan usti yopiq, 1, 2 yoki 3 tomoni ochiq bino. A.ning shim.ga qaratib soli-nadigan (ters ayvon) va jan.ga qaratib solinadigan (o‘ng ayvon, kungay ayvon) xillari bo‘ladi. Tuzilishi jihatidan A.ning dahliz-A., ustunli A., ravokli A. kabi turlari bor. Ravoqli A.ning eng murakkabi peshtoq shaklida quriladi. A. sahni ko‘pincha sufa (supa) deb atala-di. A., odatda, chiroyli qilib bezatila-di. Shifti va devorlari bo‘yaladi, yog‘och ustunlariga o‘yma naqshlar solinadi.A. o‘zbek milliy me’morligida qad.dan turar joy va jamoat binolarining muhim qismi bo‘lib kelgan. A. hovli, masjid, Madrasa, do‘kon va saroylarda 233yozgi bino sifatida qurilgan. A. joy-ning iqlimiy sharoitiga qarab turli shaklda quriladi. Mac, Farg‘ona vodiy-sida A. imorat oldiga qurilib, "peshay-von" deb yuritiladi. Buxoro A.lari ba-land va kambarpast bo‘ladi. Toshkent va Samarqand A.lari ko‘pincha xonalar oldi va oralig‘iga quriladi. Xorazm (ko‘proq Xiva) A.lari atrofdagi xonalardan balandroq va shim. tomonga qaratib quriladi. Bunday A.larni xorazmliklar "ullu (katta, shoh) ayvon" deyishadi. Xiva hovlilarida kambar (ters) A.lar ham bo‘lib, ular ko‘pincha xo‘jalik bino-lari oldiga quriladi. Ba’zi shevalarda (Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlari-da) bostirma shaklidagi binolarni ham A. deb ataydilar. Xalq tilida binoning boshqa xalqlar me’morligidan o‘tgan balkon, veranda kabi qismlari ham A. deb yuritiladi.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil