Ayvon

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

AyvonO‘rta Osiyoda iqlimiy sharoit (asosan yoz fasli)ga mo‘ljallab qurilgan usti yopiq, 1, 2 yoki 3 tomoni ochiq bino. A.ning shimoliyga qaratib soli-nadigan (ters ayvon) va janubiga qaratib solinadigan (o‘ng ayvon, kungay ayvon) xillari bo‘ladi. Tuzilishi jihatidan A.ning dahliz-A., ustunli A., ravokli A. kabi turlari bor. Ravoqli A.ning eng murakkabi peshtoq shaklida quriladi. A. sahni ko‘pincha sufa (supa) deb ataladi. A., odatda, chiroyli qilib bezatiladi. Shifti va devorlari bo‘yaladi, yog‘och ustunlariga o‘yma naqshlar solinadi.A. o‘zbek milliy me’morligida qadimgidan turar joy va jamoat binolarining muhim qismi bo‘lib kelgan. A. hovli, masjid, Madrasa, do‘kon va saroylarda 233yozgi bino sifatida qurilgan. A. joyning iqlimiy sharoitiga qarab turli shaklda quriladi. Mac, Farg‘ona vodiy-sida A. imorat oldiga qurilib, "peshay-von" deb yuritiladi. Buxoro A.lari ba-land va kambarpast bo‘ladi. Toshkent va Samarqand A.lari ko‘pincha xonalar oldi va oralig‘iga quriladi. Xorazm (ko‘proq Xiva) A.lari atrofdagi xonalardan balandroq va shimoliy tomonga qaratib quriladi. Bunday A.larni xorazmliklar "ullu (katta, shoh) ayvon" deyishadi. Xiva hovlilarida kambar (ters) A.lar ham bo‘lib, ular ko‘pincha xo‘jalik binolari oldiga quriladi. Ba’zi shevalarda (Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlari-da) bostirma shaklidagi binolarni ham A. deb ataydilar. Xalq tilida binoning boshqa xalqlar me’morligidan o‘tgan balkon, veranda kabi qismlari ham A. deb yuritiladi.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil