Butan

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Ushbu maqola mamlakat haqidadir. Kimyoviy tushuncha haqida Butanlar sahifasiga qarang.
Butan Qirolligi
འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་
Druk Gyal Khap
Butan davlat bayrogʻi   Butan davlat gerbi
Bayroq Gerb
Shior: yoʻq
Madhiya: འབྲུག་ཙན་དན
(Druk tsendhen)
Butan xaritasi
Poytaxt Thimphu
Rasmiy til(lar) Dzongkha tili
Hukumat Absolyut Rohiblik
 • Rohib Qirol Jigme Singye Wangchuck
 • Bosh Vazir Lyonpo Sangay Ngedup
Mustaqillik   Hindistondan
 • Sana 8-avgust 1949
Maydon  
 • Butun 38 394 km² (132-)
 • Suv (%) 1.1
Aholi  
 • 2012 roʻyxat 742 737 (161- oʻrin)
 • Zichlik 18/km²
YIM (XQT) 2011- yil roʻyxati
 • Butun AQSh$4,287 mil. (154-)
 • Jon boshiga AQSh$6112
Pul birligi Ngultrum (BTN)
Vaqt Mintaqasi (UTC+6)
 • Yoz (DST) (UTC+6)
Qisqartma BT
Internet domen .bt
Telefon prefiksi +975


Butan podsholigi (Pendal Druk Shung) — Janubiy Osiyodagi, Himolay togʻlarining sharqiy qismidagi davlat. Maydoni 47 ming km2. Aholisi 742 737 kishi (20012). Poytaxti — Thimphu shahri. Maʼmuriy jihatdan 8 dzong (viloyat)ga boʻlingan.

Davlat tuzumi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Butan — konstitutsiyali monarxiya. Davlat boshligʻi — podsho. Podsho huzurida 9 maslahatchidan iborat kengash bor. Qonun chiqaruvchi organ — bir palatali Milliy Assambleya 150 aʼzodan iborat (105 nafari saylanadi, 10 nafari tayinlanadi, qolganlari — rasmiy kishilar, hukumat aʼzolari va podsho kengashining aʼzolari). Ijroiya hokimiyat podsho tomonidan Vazirlar Kengashi orqali amalga oshiriladi.

Hududiy boʻlinishi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Butan hududi 4 ta dzongdeyaga boʻlingan. Ular esa 20 ta dzongxaga boʻlingan[1], shularni quyidagi jadvaldan koʻrishingiz mumkin:

Butan hududiy bo'linishi

Tabiati[tahrir | manbasini tahrirlash]

Butan hududi togʻliqsan iborat. Eng baland choʻqqisi — Jomolhari (7314 m). Iqlimi togʻtropik, musson, sernam, togʻlarning yuqori qismida sovuq. Vodiylarda oʻrtacha temperatura yanvarda — 4,5 °C, iyulda 17 °C. Yiliga 1000–5000 mm yogʻin yogʻadi. 3500 m balandlikkacha oʻrmon, undan balandda subalp va alp oʻtloqpari. Daryolari — Sankosh, Amo, Kuru. JigmiDorji, Gaza, Manaz qoʻriqxonalari bor.

Aholisi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Aholisi asosan bxotiyalar; gurkhlar, nevarlar ham yashaydi. Aholining 13 % shaharlarda istiqomat qiladi. Rasmiy tili — bxotiya (dzongke, tibet tiliga yaqin). Asosiy dini — lama mazhabidagi budda dini. Butan 9-asr oxirlaridan Tibetga, 19-asrning 2-yarmidan 1947-yilgacha Angliyaga qaram boʻlgan. 1949-yildagi shartnomaga koʻra, Butan tashqi siyosat sohasidagi ishlarini Hindiston hukumati bilan bamaslahat olib boradi. Milliy bayrami — 17-dekabr — podsho saylangan kun (1917).

Iqtisodi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Butan — agrar mamlakat. Yalpi ichki mahsulotda qishloq xoʻjaligi ulushi 42,7 %, sanoat ulushi 9,6 %. Qishloq xoʻjaligida dehqonchilik yetakchi oʻrinda. Vodiylarida sholi, arpa, bugʻdoy, tariq, makkajoʻxori, janubda paxta ekiladi. Janubi-sharqida bogʻdorchilik taraqqiy etgan (mango, apelsin, pizang va boshqalar). Yaylovlarda quy, yilqi boqiladi. Oʻrmonlarda qimmatbaho daraxtlar koʻp; lok, mushk[2], mum tayyorlanadi. Yigiruv va toʻquv hunarmandchiligi, oʻymakorlik qadimdan rasm boʻlgan. Taxta tilish zavodi va meva konserva fabrikasi bor. 1,5 mlrd. kVtsoat elektr energiya hosil qilinadi. 1968-yildan aerodrom ishga tushgan. Asosiy transport vositasi otulov.[3]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Districts of Bhutan
  2. Tandin pem & Jigme wangchuk. „Bhutan’s new Queen is home“(ingl.). Bhutan Observer (14-oktabr 2011-yil). 2-Fevral 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 19-Oktabr 2011-yil.
  3. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil