Barlos

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Barlos (Barulas, Ballos) — oʻzbek xalqi tarkibiga kirgan qabilalardan biri. XIII asr 2-yarmida Ili daryosi boʻylaridan Qashqadaryo vohasiga koʻchib kelgan. XIV—XV-asrlarda shu voha aholisining siyosiy, iqtisodiy va madaniy hayotida muhim rol oʻynagan. Amir Temur barlos qabilasidan boʻlib, sarkarda va viloyat amirlarini asosan shulardan tayinlagan. Barloslarning bir guruhi Temuriylar va Boburiylar davrida Afgʻoniston va Hindiston hududiga koʻchib oʻtgan. XIX asrda birgina Dehli shahri atrofida 15 ming barlos yashaganligi tarixiy manbalarda qayd etilgan. Ammo barlos qabilasining asosiy qismi Oʻzbekistonning janubiy hududlarida qolib, dehqonchilik va chorvachilik bilan mashgʻul boʻlgan. Barloslar oʻzbek tilining qorluq-chigil lahjasida soʻzlashgan.

Tarixi[tahrir]

Barloslar haqida Rashididdinning Oltin daftar kitobida, Moʻgʻullar maxfiy tarixi kitobida ayrim maʼlumotlar uchraydi. Rashididdining fikricha, barloslar moʻgʻullarning Borjigin urugʻidan tarqalgan. Rashididdinning yozishicha, barlos etnonimi Chingizxon davridan beri mavjud boʻlib, Chingizxon oʻgʻli Chigʻatoyga 4 000 kishilik qoʻshin ajratganida, ularning koʻpchiligi barlos urugʻidan boʻlgan. Moʻgʻul tilidan tarjima qilinganida barlos soʻzi yoʻgʻon, kuchli deb tarjima qilinadi. Abulgʻozixon fikricha esa, barlos soʻzi sarkarda degan maʼnoni beradi.

Oʻzbek barloslari yuqori maqomga ega edilar. Ular barlos haqida "mardikorga bormas" (yaʼni, u kunlik ishchi sifatida ishlashga ketmaydi) haqida aytishgan. Sariosiyo viloyatining Oʻrta Koʻruk qishlogʻidan boʻlgan eski oʻzbek Barlos botir boboning aytishicha, barlasni hech kim mardikarizmga undashi mumkin emas va barlaslarning o'zlari bu ishlarda qatnashishni uyatli deb bilishadi.[1]

Barlos lahjasi oʻzbek tilining qarluk-chigil shevasiga tegishli bo'lib, koʻplab xususiyatlari bilan oʻzbek tilining shahar lahjalariga yaqin turadi.[2]

Manbalar[tahrir]

  1. Karmysheva B. KH. Ocherki etnicheskoy istorii yuzhnykh rayonov Tadzhikistana i Uzbekistana. Moskva, 1976, S. 182.
  2. Dzhurayev T. Uzbekskiye dialekty Verkhney Kashkadar'i. Tashkent, 1969. S. 74.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil

Havolalar[tahrir]