Jaloyirlar

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Jaloyirlar, jaloirlar — turkiy xalqlardan biri. Rashiduddinnnnt yozishiga koʻra, J. 12-asrda Onon va Kerulen daryolari boʻyida yashashgan. Ular 10 boʻlakka (qabilaga) boʻlingan, har bir qabilaning oʻz sarkardasi (qabila boshligʻi) boʻlgan. J.ning katta bir qismi kidonlar bilan boʻlgan urushda yengilgach, Chingizxon ajdodlariga tobe boʻlgan. Chingizxon hukmronligi davrida, J.dan bir qancha eʼtiborli beklar va lashkarboshilar yetishib chiqqan. 12-asrning oxiri va 13-asrning boshlarida J.ning katta qismi Yettisuv va Movarounnahrning ayrim viloyatlari (Ohangaron vodiysi va Xoʻjand tumani)ga koʻchib kelib oʻrnashgan. 1370 y.da Amir Temur bu guruhni oʻziga tobe etadi, ammo J. tez-tez qoʻzgʻolon koʻtarib turishgan. 1376 y.dagi qoʻzgʻolon bostirilgach, ular bir qancha guruhlarga ajratilib, bir boʻlagi Toshkent vohasida qoldirilgan, qolganlari Movarounnahrning bir qancha tumanlariga (asosan, Zarafshon boʻylariga) koʻchirilgan. Shu tarzda Amir Temur J.ning Ohangaron va Xoʻjand ulusini tarqatib yuboradi. Oʻzbekistonda Jaloyir nomi bilan bogʻliq qishloqlar bor.

13-asr davomida J.ning katta bir guruhi Ozarbayjon va Iroqqa koʻchib oʻz davlatini barpo etganlar (qarang Jaloyiriylar davlati).

Oʻrta Osiyo va Qozogʻistonda yashovchi J. keyinchalik oʻzbek, qozoq, qoraqalpoq va qirgʻiz millatlari tarkibiga kirgan. Qozoqlar tarkibidagi J. yirik urugʻlarga boʻlingan: sirmonoq, oriqtinim, boychegir, qaychili, sigirchi, bolgʻali, kuchuk, qorachopon, andas, qalps, mirza, oʻroqli, oqboʻyim. Qirgʻizlar tarkibida J.ning kuchuk, mingʻitay, supatay urugʻlari boʻlgan. Oʻzbeklar tarkibida J.ning ikki yirik qaychili va bolgʻali urugʻlari hamda bir qancha urugʻ boʻlinmalari boʻlgan (qargʻali, boshqird, qaroabudal, qorakoʻli, qorachopon, chuvuldoq, jastaban va b.).[1]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil