Sochi xalqaro aeroporti

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Sochi xalqaro aeroporti
Международный Аэропорт Сочи
Fayl:Aeroport Adler 2006.jpg
IATA kodi: AERICAO kodi: URSS
Qisqacha bayon
Aeroport turi Fuqarolik / harbiy
Egasi Oleg Deripaska
Basic Element orqali
Operator „Sochi xalqaro aeroporti“ AJ
Xizmat doirasi Sochi, Krasnodar oʻlkasi, Rossiya
Dengiz sathidan balandligi 27 m / 89 ft
Koordinatalari 43°27′00″N 039°57′24″E / 43.45000°N 39.95667°E / 43.45000; 39.95667 G OKoordinatalari: 43°27′00″N 039°57′24″E / 43.45000°N 39.95667°E / 43.45000; 39.95667 G O
Vebsayti aer.aero
Xarita
AER (Rossiya)
AER
Aeroportning Rossiya xaritasidagi joylashuvi
Uchish/qoʻnish yoʻlaklari
Uzunligi Yuzasi
m ft
02/20 2,200 7,218 Asfalt
06/24 3,000 9,482 Asfalt
Maʻlumotlar (2018)
Yoʻlovchilar oqimi 6,343,869
Parvozlar soni 21,174
Time Zone UTC +3
Operating Time 24/7, All Year
Manba: Rossiya federal havo transporti agentligi(2018-yilgi statistikaga ham qarang)[1]

V. I. Sevastyanov nomidagi Sochi xalqaro aeroporti[2] (IATA: AERICAO: URSS) — Krasnodar oʻlkasi, Sochi shahridagi xalqaro aeroport. Rossiyaning janubiy federal okrugidagi mahalliy va xalqaro aviakompaniyalarning eng yirik markazi.

Aeroport Sochi shahrining Adler tumanida joylashgan, shuning uchun „Adler aeroporti“ nomi ham keng tarqalgan. Rossiyaning eng yirik kurortiga, uning aglomeratsiyasi (jumladan, Tuapse shahri), boshqa tortishish hududlari va Abxaziya (245 ming kishi[3])ga, umumiy doimiy aholisi taxminan 900 ming kishiga xizmat qiladi. Federal aeroport maqomiga ega[4].

Aeroport yoʻlovchi tashish hajmi boʻyicha (11 076 621 yoʻlovchi) Moskvaning Sheremetyevo, Domodedovo, Vnukovo va Sankt-Peterburgning Pulkovo aeroportlaridan keyin mamlakatda 5-oʻrinni egallaydi. Aeroportdan Moskvagacha boʻlgan masofa taxminan 1360 km, parvoz vaqti esa 4 soat.

Aeroport operatori „Sochi xalqaro aeroporti“ AJ hisoblanadi. U „Aerodinamika“ aeroport xoldingi tarkibiga kiradi.

Tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Harbiy aerodrom[tahrir | manbasini tahrirlash]

Adler tumanidagi aerodrom Ulugʻ Vatan urushi davrida Qora dengiz sohilini himoya qilish uchun qurilgan. Aerodrom qurilishi 1941-yil 9-iyulda Chernomorets urugʻchilik sovxozi hududida boshlangan. 50 kun ichida Sochi shahri aholisi muhandis Ivan Gavrilovich Shevkunenko boshchiligida asfaltlanmagan uchish-qoʻnish yoʻlagi boʻlgan aerodrom, shuningdek, maydoni 20 m² boʻlgan bir qavatli bosh ofis binosini qurdi[5].

Eski va yangi Sochi aerodromlari maydonida Qora dengiz floti harbiy havo kuchlarining maxsus (Qora dengiz) Fuqaro havo floti transport otryadi joylashgan edi. 1941-yil 1-sentabrda aerodrom birinchi jangovar samolyotni qabul qildi. 1942-yildan beri aerodromda aviatsiya general-leytenanti Sergey Kondratievich Goryunov qoʻmondonligidagi 5-havo armiyasining polklari va fronti havo kuchlarining bir qator boshqa boʻlinmalari joylashgan edi[5].

Sochi aeroportining eski binosi

Aeroport[tahrir | manbasini tahrirlash]

Adler aeroporti rasmiy ravishda Fuqarolik havo floti bosh boshqarmasining 1945-yil 23-noyabrdagi 236-sonli buyrugʻi bilan Li-2, Il-12 tezyurar samolyotlariga parvozlar va texnik xizmat koʻrsatish uchun tashkil etilgan. Sochi daryosi vodiysidagi 1929-yildan beri fuqaro aviatsiyasiga xizmat koʻrsatgan sobiq aeroport yopildi va uning hududi turar-joy binolarini qurish uchun shahar balansiga oʻtkazildi va barcha jihozlar yangi Adler aeroportiga oʻtkazildi.

1956-yilda terminal binosi (hozirgi eski bino) va uchish-qoʻnish yoʻlagi-1 qurildi. 1957-yilda aeroport 35 mingga yaqin yoʻlovchi va 1000 tonna yuk joʻnatgan. 1960-1965-yillarda yoʻlovchi va bagaj pavilyonlari, 200 oʻrinli mehmonxona, radionavigatsiya va qoʻnish tizimlari qurildi. Yoʻlovchi tashish doimiy ravishda oʻsib bordi va 1965-yilda 902 mingdan ortiq, 1990-yilda esa 2 million 300 ming yoʻlovchi tashildi.

Aeroportning asosiy kirishi

1966-yil avgust oyida aeroport faoliyatidagi yuqori koʻrsatkichlari uchun Mehnat Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlandi.

1967-yilda Shimoliy Kavkaz fuqaro aviatsiyasi boshqarmasi tomonidan Adler aeroporti Sochi aeroporti deb oʻzgartirildi.

1981-yil 21-iyulda aeroportga ilk marotaba Sovet Il-86 keng fyuzelyajli yoʻlovchi samolyoti qoʻndi. Ekipaj rahbari V. P. Korniyuk.

1981-yilda chet elga muntazam parvozlar boshlandi: Sochidan Bratislava, Budapesht, Praga. Keyinchalik Yaqin Sharq va Gʻarbiy Yevropaga koʻplab reyslar ochildi.

2009-yilda yuqori texnologiyali yangi terminal binosi foydalanishga topshirildi.

Xususiyatlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Aeroportning 2006-yildagi koʻrinishi
Yangi terminalning italyan usulidagi ichki hovlisi

Birinchi toifali Sochi aerodromida ikkita sunʼiy uchish-qoʻnish yoʻlagi, umumiy uzunligi 4310 m va kengligi 40,5 m boʻlgan taksi yoʻllari tarmogʻi, umumiy maydoni 219 000 kvadrat metr boʻlgan perron va toʻxtash joylari mavjud. Aerodromning oʻziga xos xususiyati shundaki, aerodromning shimoli va shimoli-sharqida tabiiy toʻsiqlar (togʻlar) mavjudligi sababli qoʻnish faqat bir tomondan — dengizdan amalga oshiriladi. Xuddi shu sababga koʻra, parvoz mutlaqo teskari yoʻnalishda amalga oshiriladi.

Sochi aeroporti IAC Aviatsiya registri tomonidan xalqaro reyslarga muvofiqligi sertifikatiga ega. 2007-yildan beri u barcha turdagi samolyotlarni, jumladan: A-330 va uning modifikatsiyalari, Boeing-747, Boeing-777 (-200, −300, −200LR, −300ER) qabul qila oladi.

Yangi terminal binosi 1989-2007-yillarda qurilgan boʻlib, maydoni 65 000 m², Rossiyadagi eng yiriklaridan biri hisoblanadi. 2013-yil oxirida yangi internat galereyasi va 10 ta teletraplar qurilishi yakunlandi. 1000 dan ortiq avtomobillarni toʻxtash imkoniyati mavjud. Aeroport majmuasining sigʻimi soatiga 2500 yoʻlovchini tashkil etadi. 2013-yil dekabr oyida yangi VIP terminal foydalanishga topshirildi. Terminalning maydoni 4 ming kvadrat metrni tashkil qiladi. U asosiy aeroport majmuasi yonida qurilgan. Terminalda biznes tadbirlari va uchrashuvlar uchun beshta xona mavjud.

Aeroportda roʻyxatdan oʻtish joyi

2014-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari davomida aeroportning oʻtkazish qobiliyati soatiga 3800 yoʻlovchiga yetdi, bu Xalqaro olimpiada qoʻmitasi talablariga toʻliq javob beradi. Eng qizgʻin kunlarda aeroport kuniga 575 ta uchish-qoʻnish operatsiyalarini amalga oshirishga muvaffaq boʻldi, bu dunyodagi eng yirik aeroportlardagi havo qatnovi intensivligi bilan taqqoslanadi[6].

2014-yil 19-oktabrdan boshlab aeroportda „ochiq osmon“ rejimi („havo erkinligining beshinchi darajasi“[7]) ishlamoqda, bu esa koʻplab yangi xalqaro yoʻnalishlarni ochish imkonini berdi. Bunday erkinlik darajasi bilan xorijiy kompaniyalar Rossiyada qoʻnishlari va ular roʻyxatdan oʻtgan mamlakatdan uchinchi davlatga uchayotganda yoʻlovchi va yuklarni olib ketishlari mumkin.

2015-yilda Xalqaro aeroportlar kengashi Sochi aeroportini Sheremetyevo va Pulkovo bilan birga xizmat koʻrsatish darajasi boʻyicha Yevropadagi eng yaxshisi deb tan oldi[8].

Aviakompaniyalar va yoʻnalishlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

S7 aviakompaniyasi Sochidan Boeing 767-300 samolyotlarida uchadi

Aeroport 40 ta aviakompaniyadan 60 ta yoʻnalishga parvozlarni amalga oshiradi[9].

Aeroflot kompaniyalar guruhining aviakompaniyalari aeroport yoʻlovchi tashishining 40% dan ortigʻini taʼminlaydi. Reyslarning eng yuqori chastotasi Moskva, Sankt-Peterburg, Novosibirsk yoʻnalishlariga toʻgʻri keladi[10].

Aviakompaniya Manzillar
Aeroflot Moskva–Sheremetyevo, Sharm ash-Shayx[11]
Mavsumiy: Birlashgan Arab AmirliklariDubay-Al-Maktum[12]
Air Serbia SerbiyaBelgrad[13]
Armenian Airlines Yerevan[14]
Azimuth, Rossiya bayrogʻi Rossiya Antaliya, Boku, Dubay-Xalqaro, Istanbul, RossiyaKaluga, Mineralnye Vodi, RossiyaPetrozavodsk, RossiyaPskov, Sharm ash-Shayx, Tel-Aviv, RossiyaYaroslavl, Yerevan
Belavia, Belorussiya bayrogʻi Belarus Minsk
Fly Arna, Armaniston Yerevan[15]
flydubai Dubay-Xalqaro[16]
FlyOne, Armaniston Yerevan[17]
Ikar, Rossiya bayrogʻi Rossiya RossiyaRostov-Don[18], Yekaterinburg, Yerevan[19]
IrAero, Rossiya bayrogʻi Rossiya RossiyaSaratov[20], Yerevan
Mavsumiy: RossiyaBarnaul[21], Irkutsk, Moskva-Jukovskiy[22], RossiyaOmsk[23], RossiyaPenza[22]
Ijavia, Rossiya bayrogʻi Rossiya Moskva-Domodedovo[24]
Mavsumiy: RossiyaBelgorod, RossiyaIjevsk, RossiyaKirov, TataristonNijnekamsk, Qozon, RossiyaPenza
Mahan Air, Eron bayrogʻi Eron Mavsumiy: Tehron-Imom Xumayniy
NordStar, Rossiya bayrogʻi Rossiya Moskva-Domodedovo
Mavsumiy: Krasnoyarsk-Yemelyanovo, RossiyaNorilsk
Nordwind Airlines, Rossiya bayrogʻi Rossiya Boku, Doha, RossiyaMagnitogorsk[25], Ufa
Mavsumiy: RossiyaSaratov[26]
Pobeda, Rossiya bayrogʻi Rossiya ArmanistonGyumri (2023-yil 29-oktabrdan boshlanadi)[27], Moskva-Sheremetyevo[28], Moskva-Vnukovo, Ufa
Mavsumiy: SerbiyaBelgorod, RossiyaKirov[29], Krasnoyarsk-Yemelyanovo[30], RossiyaMagnitogorsk[29], TataristonNijnekamsk, RossiyaNijniy Novgorod, Novosibirsk[29], RossiyaPerm, Qozon, Samara, RossiyaTyumen[29], RossiyaUlyanovsk-Baratayevka[29], RossiyaVladikavkaz, Volgograd, Voronej, RossiyaYaroslavl, Yekaterinburg, RossiyaCheboksari, RossiyaChelyabinsk[29]
Red Wings Airlines, Rossiya bayrogʻi Rossiya Krasnoyarsk-Yemelyanovo[31], Moskva-Domodedovo, Sankt-Peterburg, Tbilisi
Mavsumiy: Ufa
Rossiya Airlines Antaliya[32], Aqtau[33], Aqtoʻbe[33], Atirau[33], TurkiyaBodrum[33], Buxoro[33], TurkiyaDalaman[33], Fargʻona[33], Istanbul[33], Olmaota[33], Ostona[33], Qohira[33], Samarqand[33], Toshkent[33], Tel-Aviv[33], Urganch[33], Yerevan[33]
Mavsumiy: Ufa[34]
RusLayn, Rossiya bayrogʻi Rossiya Mavsumiy: SerbiyaBelgorod, RossiyaElista, RossiyaKursk[35], RossiyaLipetsk, RossiyaMaxachqala, Mineralnye Vodi[36], Moskva-Domodedovo, RossiyaSaransk[37], RossiyaSaratov[37], RossiyaTambov[36], RossiyaUlyanovsk-Baratayevka, RossiyaVoronej
S7 aviakompaniyasi[38] Irkutsk[39], Moskva-Domodedovo, Novosibirsk
Mavsumiy: RossiyaIvanovo[38], RossiyaLipetsk[38], RossiyaQoʻrgʻon[38],
SCAT Airlines Ostona[40]
Mavsumiy: Aqtau[41]
Severstal Air Company, Rossiya bayrogʻi Rossiya RossiyaPetrozavodsk[42]
Mavsumiy: RossiyaKirovsk/Apatiti[42], RossiyaCherepovets
Shirak Avia, Armaniston Yerevan[43]
Smartavia, Rossiya bayrogʻi Rossiya Mavsumiy: RossiyaArxangelsk, RossiyaBelgorod[44], RossiyaIvanovo[45], RossiyaMurmansk, RossiyaNijniy Novgorod[44], RossiyaOmsk[44], RossiyaSiktivkar, Tel-Aviv[46], Ufa, Voronej[44], RossiyaChelyabinsk[44]
Somon Air Dushanbe,[47] Xoʻjand
Sun d’Or, Isroil bayrogʻi Isroil Mavsumiy charter reyslar: Tel-Aviv[48]
Turkish Airlines Istanbul[49]
Ural Airlines Mineralnye Vodi, Moskva-Domodedovo, Moskva-Sheremetyevo[50], Samara[51], RossiyaUkrainaSimferopol, Tel-Aviv[52], Toshkent, Yekaterinburg, Yerevan, Oʻsh[53], RossiyaChelyabinsk
Mavsumiy: RossiyaKaliningrad[54], Moskva-Jukovskiy[55], RossiyaNijniy Novgorod[56]
Utair RossiyaAstraxan[57], RossiyaKrasnodar[58], Moskva-Vnukovo, Volgograd[59]
Mavsumiy: RossiyaKursk, RossiyaNijnevartovsk, RossiyaNoyabrsk, RossiyaSiktivkar, RossiyaSurgut, RossiyaTambov, RossiyaTyumen
UVT Aero, Rossiya bayrogʻi Rossiya TataristonBugulma[60], Qozon, RossiyaSurgut[60]
Mavsumiy: Ufa
Oʻzbekiston havo yoʻllari Toshkent
Yakutia Airlines, Rossiya bayrogʻi Rossiya Mavsumiy: RossiyaYakutsk
Yamal Airlines, Rossiya bayrogʻi Rossiya Mavsumiy: RossiyaPerm, RossiyaQoʻrgʻon, RossiyaTyumen

Faoliyat koʻrsatkichlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

2020-yilda 8 oy ichida 1300 tonna yuk tashilgan[61].

Butun faoliyat davri mobaynida 60 milliondan ortiq yoʻlovchi aeroportdan oʻz manzillariga uchib ketgan.

1946-2021 yillarda yoʻlovchi tashish, million yoʻlovchi[62]
1946 1957 1961 1965 1988 1990 2005 2006 2007 2008 2009
0,017 0,035 0,469 1566 4.4[63] 2,279 Decrease 1,223 1,346 1,6 Decrease 1,5 Decrease 1,4
2010 2011 2012 2013 [64] 2014 [65] 2015 [66] 2016 [67] 2017 [68] 2018 [69] 2019 [70] 2020 [71] 2021 2022
2,0 2,1 2,120 2,428 3,1 4,1 5,263 5,692 6,335 6,772 Decrease 6,505 11,077 13,700
Utair aviakompaniyasining Tu-134A-3 samolyotlari Sochidan uchadi

Transport aloqasi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Sochi aeroporti temir yoʻl terminali platformasi

2013-yil 20-aprelda Sochi xalqaro aeroporti terminali shahar avtobuslarini qabul qila boshladi. Maksimal qulaylik uchun jamoat transportiga kirish yoʻlovchilarni tushirish uchun aeroport majmuasining ikkinchi qavati darajasida joylashgan rampa boʻylab taʼminlanadi: rampadan ular zinapoyalar, liftlar va eskalatorlarni chetlab oʻtib, toʻgʻridan-toʻgʻri aeroportning kutish zaliga va roʻyxatdan oʻtish joylariga kirishlari mumkin. 105-sonli uchta tranzit yoʻnalishi mavjud (Sochi avtovokzali — Rosa Xutor togʻ-changʻi kurorti soat 5.20 dan 23.15 gacha va uning tezlashtirilgan versiyasi 105-c, Xosta va Kudepstada toʻxtamasdan, 6 dan 23.35 soatgacha, ikkala variant ham harakatlanish oraligʻini 13 dan 25 minutgacha (13 dan 25 minutgacha) beradi (La35), bor") — „Rosa-Xutor“ TChK, soat 7 dan 23.35 gacha, interval — 30 minut).

Yoʻlovchilar va aeroportga boshqa tashrif buyuruvchilarni chiqish terminalining birinchi qavatida joylashgan terminalning kirish qismida amalga oshiriladi. Jamoat transporti bekatlari uchib kelish va yuklarni qabul qilish zallariga yaqin joylashgan.

Sochi aeroporti platformasi va yoʻl oʻtkazgichning qurilishi 2009-yilda boshlangan va 2012-yil 15-fevralda Aeroekspress elektr poezdlari (2013-yil 1-maydan — Lastochka elektr poezdlari) ushbu liniyada aeroportdan Adler, Xosta va Matsesta orqali Sochiga kuniga 4 marta (aeroportdan 3 soatgacha) qatnovni amalga oshiradi[72]. Sayohat vaqti taxminan 45 daqiqa, maksimal tezligi 160 km/soat, yoʻl haqi 200 dan 350 rublgacha[73].

2014-yil 20-dekabrdan 2015-yil 30-iyungacha „Rossiya temir yoʻllari“ OAJ qarori bilan Sochi aeroporti bekatidan shahar atrofidagi elektr poyezdlarining harakati toʻxtatildi[74].

2015-yil 30-iyundan boshlab Sochi aeroporti bekatidan shahar atrofidagi elektr poyezdlarining harakati tiklandi. Shahar atrofidagi hudud uchun yoʻl haqi 17 rublni tashkil qiladi. Shunday qilib, Sochi bekatidan aeroportgacha yoʻl haqi 51 rublni tashkil qiladi[72].

Mulkchilik shakli va ustav kapitali[tahrir | manbasini tahrirlash]

Xususiylashtirilishi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Rossiya prezidentining 2006-yil 3-maydagi 456-sonli farmoni bilan Sochi aeroporti 2004-yil 4-avgustdagi farmoni bilan ilgari 1009-sonli farmon bilan tasdiqlangan strategik korxonalar roʻyxatidan chiqarildi.

Rossiyaning Moliyaviy bozorlar federal xizmati (MBFX) 2006-yil 29-avgustdagi yigʻilishda „Sochi xalqaro aeroporti“ OAJning umumiy qiymati 1 milliard 142 million 35 ming 400 rubl boʻlgan oddiy roʻyxatga olingan hujjatsiz aksiyalarini chiqarish natijalari toʻgʻrisidagi hisobot roʻyxatga oldi. Emissiya qilish Rossiya Federatsiyasi tomonidan xususiylashtirish jarayonida davlat korxonasini OAJga aylantirish jarayonida aksiyadorlik jamiyatining aksiyalarini sotib olish yoʻli bilan amalga oshirildi.

Emissiya qimmatli qogʻozlari soni 11 million 420 ming 354 dona, har bir aksiyaning nominal qiymati 100 rubl. Emissiya 1-01-55219-E davlat roʻyxatidan oʻtish raqamini oldi.

Uchish-qoʻnish yoʻlagi xususiylashtiriladigan mulk emas va aeroportdan ijaraga olingan.

Rossiya hukumatining 16-sentabrdagi N1301-r sonli buyrugʻi bilan 2006-yil uchun federal mulkni xususiylashtirish dasturiga „Sochi xalqaro aeroporti“ AJning 100% aksiyalarini kiritdi[75]. 2006-yil 20-noyabrda Rossiya Federal mulk jamgʻarmasi Sochi xalqaro aeroportining 100% aksiyalarini sotish boʻyicha kim oshdi savdosini oʻtkazdi. Kim oshdi savdosi gʻolibi BaseEl (Basic Element, 2001-yilgacha — Sibir alyuminiy guruhi) ga affillangan „Strategiya-Yug“ (ruscha:Strategiya-Yug) MChJ boʻldi, u 5 milliard 503 million 665 ming rubl toʻladi[76]. Sochidagi aeroport Rossiya-Osiyo investitsiya kompaniyasi (RAInKO, haqiqiy egasi Oleg Deripaska) uchun Rossiya janubidagi toʻrtinchi aeroport boʻldi. Bu vaqtga kelib kompaniya „Janub aeroportlari“ xoldingi orqali uchta aeroportni boshqarar edi — Krasnodar (Pashkovskiy aeroporti), Anapa shahri va oʻsha paytda Gelendjikda qurilayotgan aeroportlar[77]. 2007-yil iyul oyida Bazel Sochi aeroportining yoqilgʻi quyish majmuasining 65% ga ega boʻlgan Sochi-avia-invest YAJni 10 million dollarga sotib oldi.

Egalari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Egalik muddati Tranzaksiya summasi Egasi Benefisiar egasi
1992 2006 federal mulkka oʻtkazish Rossiya Federatsiyasi
2006 2011 ₽ 5,5 milliard (xususiylashtirishdan keyin kim oshdi savdosi) Basic Element (100% aksiya) Deripaska Oleg Vladimirovich
2011 2021 ofshor shirkatlarga oʻtkazish Basic Element (100% aksiya)
Transport AMD — 2 Limited, Kipr Respublikasi
Deripaska Oleg Vladimirovich [78]
2021 Hozirga qadar Tamd-2 Limited 2021*yil 12-avgustda Kaliningrad viloyati Federal soliq boshqarmasi tomonidan roʻyxatga olingan

Kaliningrad shahri, Oktyabrskaya koʻchasi, 8-uy, 313-ofis

„TAMD-2 LIMITED“ XAJ

Qiziqarli faktlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • 2010-yil dekabr oyida Yangi Zelandiya Sochi aeroporti binosining miniatyurasi tasvirlangan 1 dollarlik tanga chiqardi[79].
  • 2016-yil iyun oyida Sochi aeroporti yangi rekord oʻrnatdi: havo bandargohida kunlik yoʻlovchi tashish 24,8 ming kishini tashkil etdi, bu avvalgi rekorddan 300 kishiga koʻpdir[80].

Baxtsiz hodisalar va falokatlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Sana,

mahalliy vaqt

Samolyot Aviakompaniya Qurbonlar soni / bortdagi odamlar soni (П + Э) Tavsif
1962-yil 28-iyul
15:41
An-10A

SSSR-11186

Aeroflot
88 havo transporti otryadi
81 / 74+7
415-sonli Lvov-Simferopol-Sochi reysini amalga oshirayotgan samolyot Gagra tumanidagi Orexovo (Arasaxu) qishlogʻi yaqinidagi uchish-qoʻnish yoʻlagiga yigirma kilometr masofada qoʻnish chogʻida togʻga qulab tushdi.

Baxtsiz hodisa aviadispetcher tomonidan hech qanday cheklovlarsiz xavfsiz balandlikdan pastga tushishga ruxsat berish paytida vektorlash jarayonida xatolik tufayli sodir boʻlgan[81].

1972-yil 1-oktabr
19:40
IL-18V

SSSR-75507

Aeroflot

Vnukovo birlashgan aviatsiya eskadroni

109 / 101+8
Moskvaga uchayotgan samolyot soatiga 300 km tezlikda suvga qulab tushdi va Mzimta daryosining ogʻzida 600 metr chuqurlikka choʻkdi (halokat joyidan qirgʻoq chizigʻigacha boʻlgan masofa taxminan 2 km). Falokatning ehtimoliy sabablari: yonilgʻi tizimining, dvigatellarning ishdan chiqishi yoki uchuvchining yurak xuruji[82].
2006-yil 3-may
02:13
Airbus A320-100

EK-32009

Armavia
113 / 105+8
Ekipajning xatosi tufayli Yerevandan uchib kelgan samolyot halokatga uchradi[83].
2016-yil 25-dekabr
05:27
Tu-154B-2

RA-85572

Rossiya Rossiya Mudofaa vazirligi

223-parvoz otryadi

92 / 84+8
Samolyot havoga koʻtarilganidan 1 daqiqa 10 soniya oʻtgach, Qora dengizga qulagan va butunlay qulagan.

Samolyot Moskva (Chkalovskiy) — Sochi — Latakiya (Xmeymim) reysini amalga oshirdi.

Tergov materiallari tasniflanadi[84].

2018-yil 1-sentabr
02:58
Boeing 737-800

VQ-BJI

RossiyaUtair
0 / 164+6
Moskvadan kelgan samolyot qoʻngach, uchish-qoʻnish yoʻlagidan chiqib ketib, panjara bilan toʻqnashib ketgan va yonib ketgan.

Hodisa oqibatida 18 kishi jarohatlandi[85]. Yoʻlovchilar va ekipaj aʼzolaridan hech biri halok boʻlmadi. Keyinchalik, evakuatsiyaga yordam bergan aeroportning kompleks smena boshligʻi yurak xurujidan vafot etdi[86].

Samolyot bilan bogʻliq boʻlmagan hodisalar

  • 2015-yilning 25-iyunida Sochining Adler va Xostinskiy tumanlarida sodir boʻlgan yirik suv toshqini vaqtida aeroport majmuasining birinchi qavati va uchish-qoʻnish yoʻlagi suv ostida qoldi.

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. „ru:Объемы перевозок через аэропорты России“ [Transportation volumes at Russian airports] (ru). www.favt.ru. Federal havo transporti agentligi. Qaraldi: 2018-yil 23-oktyabr.
  2. „Указ Президента Российской Федерации от 31.05.2019 № 246“. publication.pravo.gov.ru. 2019-yil 7-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-iyun.
  3. „Управление государственной статистики Республики Абхазия“ (ru). ugsra.org. 2020-yil 30-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 17-yanvar.
  4. „Распоряжение Правительства Российской Федерации от 20 апреля 2016 года № 726-р «Об утверждении перечня аэропортов федерального значения»“. 2016-yil 8-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 23-aprel.
  5. 5,0 5,1 Скоморохов, Н. М. „«Адлер» — это значит «орел»!“,. Боем живёт истребитель. М.: Воениздат, 1975. 
  6. „Аэропорт Сочи за время Олимпиады обслужил около 353 тыс. пассажиров“ (ru). 2015-yil 2-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 31-mart.
  7. „Крупнейший в Европе лоукостер подал заявку на полеты в Россию“ (ru-RU). Новости Mail.ru (2019-yil 23-sentyabr). 2019-yil 7-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-iyun.
  8. „Аэропорт Сочи признан одним из лучших в Европе“ (ru). kuban.aif.ru (2016-yil 2-mart). 2021-yil 27-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-iyun.
  9. „Международный аэропорт Сочи – общие сведения и история“. aer.aero. 2021-yil 15-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-iyun.
  10. „Взаимовыгодное сотрудничество: аэропорт Сочи станет базой "Аэрофлота"“ (ru). Авиатранспортное обозрение (2019-yil 31-avgust). 2022-yil 10-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-iyun.
  11. „AEROFLOT ADDS SOCHI – SHARM EL SHEIKH SERVICE IN NW22“. aeroroutes.com (2022-yil 23-sentyabr). Qaraldi: 2022-yil 23-oktyabr.
  12. Liu, Jim „Aeroflot Adds Sochi – Dubal al Maktoum Service From late-Oct 2022“. Aeroroutes (2022-yil 17-oktyabr). Qaraldi: 2022-yil 23-oktyabr.
  13. „Air Serbia reinstates Sochi launch plans“ (2022-yil 14-may).
  14. „New air carrier Armenian Airlines operated its first flight“. zvartnots.aero (2023-yil 11-mart).
  15. „Fly Arna announces direct flight to Sochi“.
  16. „Flydubai to launch direct flights to Russia's Sochi“. Gulf Business (2019-yil 24-aprel). Qaraldi: 2019-yil 24-aprel.
  17. „FLYONE | Cheap flights from Chisinau“.
  18. Liu, Jim „PegasFly schedules new domestic routes in W20“. Routesonline. Qaraldi: 2020-yil 24-sentyabr.
  19. http://gdca.am/storage/projects/projects_5800921334_S19_16MAY_TO_30_JUN_2019.doc Andoza:Bare URL DOC
  20. „Озвучены графики вылетов из саратовского аэропорта в Сочи и Симферополь“ (2019-yil 25-oktyabr).
  21. Liu, Jim. „IrAero new domestic routes in S17“. Routesonline (2017-yil 7-aprel). Qaraldi: 2017-yil 7-aprel.
  22. 22,0 22,1 Liu, Jim „IrAero schedules new routes from Adler/Sochi in S19“. Routesonline. Qaraldi: 2019-yil 23-may.
  23. Liu, Jim. „IrAero adds new summer routes from Omsk in June 2017“. Routesonline (2017-yil 25-yanvar). Qaraldi: 2017-yil 25-yanvar.
  24. „Izhavia schedules new Moscow routes from late-Dec 2020“.
  25. Liu, Jim „Nordwind adds Manitogorsk service from late-June 2020“. Routesonline. Qaraldi: 2020-yil 26-iyun.
  26. Liu, Jim „Nordwind adds Sochi – Saratov service from late-July 2020“. Routesonline. Qaraldi: 2020-yil 16-iyul.
  27. „Pobeda Oct 2023 International Network Additions“ (en-CA). AeroRoutes (2023-yil 12-iyul). Qaraldi: 2023-yil 12-iyul.
  28. „В Шереметьево празднуют "Победу"“ (2021-yil 8-fevral).
  29. 29,0 29,1 29,2 29,3 29,4 29,5 Liu, Jim. „Pobeda schedules new routes from Adler/Sochi and Anapa in S19“. Routesonline (2019-yil 16-may). Qaraldi: 2019-yil 16-may.
  30. Liu, Jim „Pobeda adds Adler/Sochi – Krasnoyarsk service from late-Dec 2019“. Routesonline. Qaraldi: 2019-yil 31-dekabr.
  31. „Red Wings выходит на маршрут Красноярск - Сочи“ (2019-yil 2-mart).
  32. „Aeroflot launches international network from Sochi, Russia“ (2022-yil 26-mart).
  33. 33,00 33,01 33,02 33,03 33,04 33,05 33,06 33,07 33,08 33,09 33,10 33,11 33,12 33,13 33,14 33,15 „Aeroflot launches international network from Sochi, Russia“ (2022-yil 26-mart).
  34. „Schedule“. 2023-yil 16-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2023-yil 24-iyul.
  35. „"РусЛайн" откроет рейсы из Курска в Сочи“. Interfax-Tourism (2019-yil 4-dekabr). Qaraldi: 2019-yil 4-dekabr.
  36. 36,0 36,1 „RusLine S17 domestic Russia routes addition“.
  37. 37,0 37,1 Liu, Jim. „RusLine expands Adler/Sochi network in S19“. Routesonline (2019-yil 17-may). Qaraldi: 2019-yil 17-may.
  38. 38,0 38,1 38,2 38,3 „S7 Airlines flight schedule“. www.s7.ru. S7 Airlines.
  39. Liu, Jim „S7 Airlines adds Irkutsk – Adler/Sochi service in S20“. Routesonline. Qaraldi: 2019-yil 4-sentyabr.
  40. Liu, Jim. „SCAT opens additional Astana – Russia routes in S18“. Routesonline (2018-yil 3-aprel). Qaraldi: 2018-yil 3-aprel.
  41. Liu, Jim. „SCAT adds seasonal Astana – Sochi from June 2018“. Routesonline (2018-yil 28-fevral). Qaraldi: 2018-yil 28-fevral.
  42. 42,0 42,1 Liu, Jim. „Severstal Aircompany expands Kirovsk / Petrozavodsk network in S19“. Routesonline (2019-yil 17-may). Qaraldi: 2019-yil 17-may.
  43. „Shirak Avia June 2023 Russian Network Additions“ (en-CA). AeroRoutes (2023-yil 16-iyun). Qaraldi: 2023-yil 18-iyun.
  44. 44,0 44,1 44,2 44,3 44,4 Liu, Jim. „Nordavia adds seasonal Sochi – Belgorod service in S17“. Routesonline (2017-yil 7-aprel). Qaraldi: 2017-yil 7-aprel.
  45. „ru:Регулярные рейсы в Сочи!“ (ru-RU). ivanovo.aero. Аэропорт "Иваново". Qaraldi: 2018-yil 26-fevral.
  46. http://izrus.co.il/dvuhstoronka/article/2015-07-28/28381.html (ruscha)
  47. „Somon air launches new air routes to Russia“. Media group "ASIA-Plus". Asia-Plus (2016-yil 11-avgust). Qaraldi: 2016-yil 12-avgust.
  48. Liu, Jim. „El Al / Sun d'Or adds Adler/Sochi service in S19“. Routesonline (2019-yil 12-mart). Qaraldi: 2019-yil 12-mart.
  49. „Istanbul New Airport Transition Delayed Until April 5, 2019 (At The Earliest)“ (2019-yil 9-aprel).
  50. Ural Airlines begin service to Moscow from March 2018
  51. „Изменения маршрутных сетей за 3–16 апреля“. ato.ru (2015-yil 16-aprel). Qaraldi: 2015-yil 16-aprel.
  52. Ural Airlines takes off for Tel Aviv from Sochi/Adler
  53. „Новости компании: "Уральские авиалинии" открывают новый рейс Сочи-Ош – авиакомпания "Уральские авиалинии" | „Uralskie avialinii““. www.uralairlines.ru. Ural Airlines. 2022-yil 22-noyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 1-noyabr.
  54. Liu, Jim „Ural Airlines plans to expand Kaliningrad service in S20“. Routesonline. Qaraldi: 2020-yil 10-aprel.
  55. „schedule“. uralairlines.com. Qaraldi: 2018-yil 13-iyul.
  56. „"Уральские авиалинии" включили рейс Нижний Новгород-Сочи в зимнее расписание“. Interfax (2015-yil 10-dekabr). Qaraldi: 2015-yil 10-dekabr.
  57. „Utair утвердил расписание новых рейсов на юге России“. www.utair.ru. Utair. Qaraldi: 2019-yil 19-dekabr.
  58. „"ЮТэйр" расширяет маршрутную сеть в Краснодарском крае“. OJSC "Airline" UTair ". 2016-yil 17-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 1-avgust.
  59. Liu, Jim. „UTair expands Volgograd service from May 2018“. Routesonline (2018-yil 13-aprel). Qaraldi: 2018-yil 24-aprel.
  60. 60,0 60,1 „От Черного моря до Сибири“. UVT Aero. 2023-yil 19-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 3-fevral.
  61. „Увеличение пассажиропотока на 35% зафиксировал аэропорт Сочи в августе | Aviatransportnoe obozrenie“. 2022-yil 23-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 23-yanvar.
  62. Artyuxov S. A. Ocherki po istorii Sochi. 1918—1990 gg.- Sochi, 2006.- S.86
  63. „Международный аэропорт Сочи впервые в своей истории обслужил пятимиллионного пассажира с начала года / АвиаПорт. Дайджест“. 2016-yil 1-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 1-dekabr.
  64. „Аэропорты "Базэл Аэро" обслужили в 2013 году более 6,2 млн пассажиров“. www.aex.ru. 2022-yil 31-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-iyun.
  65. „Олимпиада увеличила пассажиропоток Сочи в 2014 году на 28%“. ТАСС. 2021-yil 27-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-iyun.
  66. „Аэропорты «Базэл Аэро» обслужили в 2015 году более 8,6 млн человек“ (ru). 2016-yil 26-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 21-yanvar.
  67. „Аэропорт Сочи в 2016 году установил рекорд, приняв более 5,2 млн пассажиров“. ТАСС. 2021-yil 27-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-iyun.
  68. „Аэропорты «Базэл Аэро» обслужили более 10,8 млн пассажиров в 2017 году“ (ru). Базэл Аэро. 2018-yil 18-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 18-yanvar.
  69. „Международный аэропорт Сочи обслужил более 6,3 мл пассажиров в 2018 году“ (ru). 2019-yil 29-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 29-mart.
  70. „Международный аэропорт Сочи обслужил около 6,8 млн пассажиров в 2019 году“ (ru). aer.aero. 2020-yil 26-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 17-yanvar.
  71. „Объемы перевозок через аэропорты России за январь-декабрь 2020 года. Росавиация“. 2022-yil 4-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 26-fevral.
  72. 72,0 72,1 „Северо-Кавказская железная дорога | Severo-Kavkazskaya JD“ (ru). skzd.rzd.ru. 2021-yil 27-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-iyun.
  73. „Стоимость проезда на поездах «Аэроэкспресс» в аэропорт Сочи“ (ru). 2013-yil 29-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 27-iyun.
  74. „Какой транспорт ходит до аэропорта Сочи? Смотреть маршрут на карте и расписание“ (ru). 2015-yil 20-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 30-yanvar.
  75. „ОАО «Международный аэропорт Сочи», Новости“. 2017-yil 26-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 10-iyul.
  76. „Аэропорт Сочи продан с аукциона“ (ru). РИА Новости (2006-yil 20-noyabr). 2021-yil 18-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-iyun.
  77. „Аэропорт Сочи станет четвертым на юге РФ для инвесткомпании Дерипаски“ (ru). РИА Новости (20-noyabr). 2021-yil 18-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-iyun.
  78. „Олег Дерипаска "собирает" аэропорты на Кипре | Kipr inform“ (ru). www.kiprinform.com. 2020-yil 26-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 19-aprel.
  79. „New Zealand mints Sochi Olympics coin“ (en). sputniknews.com. The Voice Of Russia (2010-yil 23-dekabr). 2021-yil 6-iyunda asl nusxadan arxivlangan.
  80. „Аэропорт Сочи установил рекорд по ежесуточному приему пассажиров“. ТАСС. 2021-yil 27-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-iyun.
  81. „Катастрофа Ан-10А Украинского управления ГВФ близ а/п Адлер (борт CCCP-11186), 28 июля 1962 года. // AirDisaster.ru - авиационные происшествия, инциденты и авиакатастрофы в СССР и России - факты, история, статистика“ (ru). www.airdisaster.ru. 2013-yil 22-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 19-aprel.
  82. „Катастрофа Ил-18В Московского ТУ ГА в районе а/п Сочи (Адлер) (борт CCCP-75507), 01 октября 1972 года. // AirDisaster.ru - авиационные происшествия, инциденты и авиакатастрофы в СССР и России - факты, история, статистика“. www.airdisaster.ru. 2013-yil 22-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-iyun.
  83. „«Межгосударственный авиационный комитет», «Отчет о расследовании авиапроисшествия с самолетом Airbus A320 EK-32009 авиакомпании Армавиа, 03.05.2006»“ (ru). 2011-yil 20-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2009-yil 8-mart.
  84. „Тайна борта Минобороны. Крушение Ту-154 над Черным морем остается загадкой“ (ru). РИА Новости (25-dekabr). 2021-yil 27-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-iyun.
  85. „В Сочи Boeing 737-800 авиакомпании ЮТэйр выкатился за пределы ВПП и загорелся“ (ru-RU). AVIADO.RU. 2020-yil 2-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 27-iyun.
  86. „Авария Boeing 737 в Сочи“. РИА Новости.