Protaktiniy

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Protaktiniy (yun. protos — birinchi va aktiniy; lot. Protactinium), Pa — radioaktiv kimyoviy element. Tar-tib raqami 91, atom massasi 231,0359, aktino-idlarga kiradi. Turgʻun izotopi yoʻq. 12 ta radioaktiv izotopi maʼlum, eng uzok, mavjud boʻluvchi izotopi 23|Ra (T’/2=32400 yil) 1917 yilda shved mineralogi va kimyogari Yu. Gan bilan avstraliyalik fizik va radiokimyogar Protaktiniy Meytner, ularga bogʻliq boʻlmagan holda ingliz radiokimyogarlari Protaktiniy Soddi va Kranstonlar tomonidan uran rudasi chiqindisidan topilgan. 23|Ra a — zarracha chiqarib aktiniyga aylana-di: 23|Ra -> 227As+Ne+.

Yer poʻstining massa jihatidan 110"10% initashkil etadi. Sof Protaktiniy kumush rang-oq, yaltiroq, bolgʻalanuvchan metall, havoda oksidlanib qorayadi. Zichligi 15,4 g/sm³. Birikmalarda 3 va 5 valentli. Kimyoviy xossalariga koʻra, Ta, Nb, Ti va Zr ga oʻxshaydi.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil