Axsikat

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Axsikat, Axsikent – qadimgi shahar harobasi. Namangan viloyati To‘raqo‘rg‘on tumanidagi Shahand qishlog‘i hududida, Sirda-ryoning o‘ng sohilida joylashgan. Tari-xiy maʼlumotlarga qaraganda, A. shahri miloddan avvalgi 32-asrlarda vujudga kelgan, 910-asrlarda Farg‘ona vodiysining poytaxti bo‘lgan. 1219 yil mo‘g‘ullar tomo-nidan butunlay vayron qilingan. A.ning eski o‘rnidan 5 – 7 km g‘arbda bunyod etilgan yangi shahar – Axsi 1417-asrlarga oiddir. A.ni arxeologik jihatdan o‘rganish ishlari 19-asr oxirlari –20-asr boshlaridan boshlangan. 1885 yil N. I. Veselovskip, 1914 yil I. A. Kastane qazish va qidiruv ishlari olib borgan. Sho‘rolar davrida M. Ye. Massoy (1939) va A. N. Bernshtam (1948)lar tekshirganlar. Arxeologik tadqiqotlar natijasida A. ark, shahriston va raboddan iborat bo‘lganligi, shaharning uch qismi ham alohida devorlar bilan o‘ralganligi, arkda hokim saroyi, zindon, shahristonda ichki bozor, jome masjidi, pishiq g‘ishtdan ishlangan hovuz va ariqlar, rabodda hunarmandlar mahallalari va tashqi bo-zor mavjud bo‘lganligi aniqlangan. A. Namangan o‘lkashunoslik muzeyi xodimlari tomonidan ham o‘rganilgan (1957 – 59). 1960 yil O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi Tarix va arxeologiya instituti uyushtirgan maxsus ekspeditsiya A. rabodidan 11-asr ga oid ko‘hna hammom o‘rnini ochgan. U yerdan sopol idish, quvur, chaqa tanga va shisha buyumlar topilgan. Bundan tashqari, A. harobalaridan g‘arbrokda o‘rta asrlarga oid yana bir shahar harobalari borligi aniqlangan. Akademik Ya. F. G‘ulomov va arxeolog I. Ahrorov mazkur tadqiqotlar asosida bu yerda turli davrlarga oid ik-820kita shahar bo‘lganligini, ulardan biri qadimgi A. va ikkinchisi Bobur tug‘ilgan Axsi ekanligini birinchi bo‘lib isbot-ladilar. 1967 yil rassom I. A. Smirnov A. harobalaridan yig‘ib jamlagan sopol idish, jez buyum va zeb-ziynatlar majmu-asini Moskvadagi Sharq xalqlari davlat muzeyiga taqdim etgan. A. yodgorligi o‘zbek xalqi madaniyati tarixida muhim o‘rin tutganligi uchun 1950 yildan davlat muhofazasiga olingan.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil