Akademik

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Akademik — ayrim mamla-katlarda yuksak ilmiy unvon. O‘zRda O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va O‘zbekiston Respublikasi Badiiy akademiyasida A.lar saylanadi. A. lik unvoni O‘zbekiston Respublikasi fanlar akademiyasi, O‘zbekiston Respublikasi Badiiy akademiyasi va boshqa ilmiy hamda o‘quv muassasalarining olim va ijodkorlari, shuningdek ayrim shaxslarga beriladi.O‘zbekiston Respublikasi FAda A.lar ilm-fanni jahon ando-zalari talablari darajasida yuksak ilmiy ahamiyatga ega bo‘lgan ilmiy ishlar bilan boyitgan, ilmiy jamoatchilik tomonidan tan olingan maktab yaratgan, ilmiy yutuqlari mamlakatning intellektual va iqtisodiy salohiyatini rivojlan-tirish va kuchaytirishga javob beradigan, yoshi 65 dan oshmagan O‘zR fuqarosi bo‘lgan fan d-rlaridan saylanadi. FA akademigi i.t.larda faol ishtirok etadi; tadqiqotlarning istiqbolli va ilg‘or yo‘nalishlarini shakllantiradi va fan-ning o‘zi saylangan sohasining yuksak ilmiy darajasi uchun mas’uddir; yuqori malakali ilmiy kadrlar va mutaxassis-lar tayyorlash ishlarida, ilg‘or ilmiy maktablarni shakllantirish va rivoj-lantirishda bevosita ishtirok etadi; i.tlarni amalga oshirishda, yuqori mala-kali ilmiy kadrlar tayyorlashda shaxsan erishgan yutuqlari, ilmiy asarlarini o‘z ichiga olgan ilmiy va ilmiy-tashki-lotchilik faoliyati haqidagi yillik hisobotni hamda o‘zi saylangan fan sohasini rivojlantirishga oid taklif va tavsiyalarni har yilda FA ga taqsim etadi; FA Hay’ati, FA prezidenti, vitse-prezidentlari va bosh ilmiy ko-tibning topshiriqlarini bajaradi, FA ning Umumiy majlisi ishida faol qatnashadi. Akademiklar FA ilmiy muassasala-rida i.t. ishlarini bajarish, FA ilmiy muassasalarida tanlovdan o‘tmasdan il-miy lavozimlarni egallash, o‘zining il-miy asarlarini nashr etish, FA Umumiy majlisi va Hay’atida ko‘rib chiqish uchun ilmiy va ilmiy-tashkiliy masalalar-ni kiritish va ularning muhokamasida ishtirok etish, belgilangan tartibda A.likka nomzodlar ko‘rsatish, vitse-pre-zidentlar huzuridagi Ilmiy kengash-lar faoliyatida, ular fanning qaysi yo‘nalishiga taalluqli ekanligidan qat’i nazar, ishtirok etish, vitse-prezi-dentlar huzurida ilm-fanning dolzarb yo‘nalishlari bo‘yicha muayyan Ilmiy kengashlar tuzish haqida takliflar ki-ritish huquqiga egadirlar. FA A.lari akademiklik unvoni uchun har oyda bel-gilangan gonorar oladilar va belgi-langan huquq va imtiyozlardan foyda-lanadilar. A.likka saylovlar FA ning Umumiy majlisi qaroriga muvofiq ochiq yoki yashirin ovoz berish yo‘li bilan o‘tkaziladi. Ovoz berishda qatnashgan Umumiy majlis a’zolarining kamida 2/3 qismi ovozini olgan nomzodlar say-langan hisoblanadilar. Ixtisosliklar bo‘yicha A.likka nomzodlar ko‘rsatish huquqi A.lar, i.t. va oliy ta’lim muas-sasalari ilmiy kengashlariga beriladi. FA da akademiyaning xorijiy a’zosi unvoni ham mavjud. FA ning xorijiy a’zolari ilmiy yutuqlari jahon va mamlakat ilm-fani, O‘zR xalq xo‘jaligi 251va madaniyati rivojiga ijobiy ta’sir ko‘rsatgan, xalqaro hamkorlikka, tinchlik, barqarorlik ishiga va ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotga salmoqli hissa qo‘shgan xorijiy fuqarolardan say-lanadi. FA ning xorijiy a’zolari Hay’atning taqdimnomasiga binoan FA ning Umumiy majlisida ochiq ovoz berish yo‘li bilan saylanadi. FA ning xo-rijiy a’zolari A.larga tegishli barcha huquqlardan foydalanadilar. Akademi-yaning rahbariyatiga saylanish, A.larni saylashda ovoz berish, A.lik unvoni uchun gonorar olish bundan mustasno.O‘zbekiston Respublikasi BA da A.lar milliy, tasviriy, amaliy san’-at, dizayn, san’atshunoslik sohalarini yirik asarlari bilan boyitgan va o‘z ijo-di, ilmiy, pedagogik faoliyati bilan soha taraqqiyoti uchun ulkan hissa qo‘shayotgan, o‘zbek madaniyati va san’atining kelaja-gi uchun munosib, yuqori malakali muta-xassislar tayyorlashda katta yutuklarga erishgan, yoshi 65 dan oshmagan ijodkor-lardan saylanadi. BA haqiqiy a’zosi akademiya raisi, Boshqaruv kengashi va tegishli A. bo‘limlarning qaror, buyruq, topshiriqlarini bajarishi, san’atni yuksak, yorkin ijodiy va ilmiy yutuqlar hamda kashfiyotlar bilan boyitishi, san’-at yoki san’atshunoslik sohasining har tomonlama rivojlanishi uchun shaxsiy javobgarlikni o‘z zimmasiga olishi, san’at va san’atshunoslik sohalariga tegishli mutaxassislarni tayyorlashda bevosita qatnashishi lozim. BA a’zola-ri akademiya tarkibida yaratilgan sha-roitlardan foydalangan holda ijodiy, ilmiy asarlar ustida ishlash, akademi-yaning ijodiy, ilmiy, o‘quv muassasa-laridagi mavjud ilmiy lavozimlarni tanlovda ishtirok etmagan holda egal-lash, ijodiy, ilmiy asarlarini taqdim etish, chop ettirish, akademiya Boshqaruv kengashiga ijodiy, ilmiy, tashkiliy ma-salalar, takliflar bilan murojaat qilish va muxrkamada ishtirok etish huquqiga egadirlar. A. likka saylovlar Badiiy ijodkorlar uyushmasi majlisi va aka-demiyaning Boshqaruv kengashida yashirin ovoz berish yo‘li bilan o‘tkaziladi. Ovoz berishda katnashgan haqiqiy a’zolar-ning kamida 50% ovozini olgan nom-zodlar saylangan hisoblanadilar. Ovoz berishda Boshqaruv kengashi a’zolari-ning 2/3 qismi qatnashishi shart. Nom-zodlarni davlat, jamoat tashkilotlari va xalqaro tash-kilotlar, madaniyat va san’at sohasidagi oliy o‘quv yurtlari ko‘rsatishi mumkin. BAda akademiyaning faxriy va xorijiy a’zosi unvonlari ham mavjud. BAning faxriy a’zosi etib vatan va jahon madaniyati, san’ati oldi-dagi xizmatlari uchun yoshi 65 dan oshgan soha namoyandalari saylanishi mumkin. BAning xorijiy a’zosi jahon madani-yati, san’ati taraqqiyotiga ulkan hissa qo‘shgan xorijiy arboblardan saylana-di. Akademiyaning dastlabki haqiqiy, faxriy va xorijiy a’zolari Badiiy ijodkorlar uyushmasi majlisi tavsiya-lari asosida O‘zR Vazirlar Mahkamasida ko‘rib chiqiladi va tasdiqlanadi.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil