Amoksitsillin

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish

Amoksitsillin - dori vositasi, yarim sintetik antibiotik, penitsillinlar guruhining keng spektrga ega vakili, bakterial infeksiyalarni davolashda ishlatiladi[1]. Uning davolash spektriga o'rta quloq infeksiyasi, tonzillit, pnevmoniya, teri infeksiyalari va siydik yo'llari infeksiyalari kiradi[1]. Og'iz orqali yoki inyeksiya yo'li bilan qabul qilinadi[1][2].

Keng tarqalgan nojo'ya ta'sirlariga ko'ngil aynishi va toshmalar kiradi[1]. Bundan tashqari u achitqi infektsiyalari havfini oshirishi mumkin, klavulan kislotasi bilan birgalikda qo'llanilganda diareyaga olib kelishi ham mumkin[3]. Preparat penitsillinga allergiyasi bo'lganlar tomonidan foydalanilmasligi kerak[1]. Buyrak muammolari da ishlatilishi mumkin bo'lsa-da, dozani kamaytirish kerak bo'lishi mumkin[1]. Homiladorlik va emizish davrida foydalanish havfli emas[1]. Amoksitsillin beta-laktam antibiotiklar guruhiga kiradi[1]. Farmakologik xususiyatlariga ko'ra, u ampitsillinga yaqin, ammo undan farqli o'laroq, ichilganda yaxshi biomavjudlikka ega. Amoksitsillin, boshqa ko'plab beta-laktam antibiotiklari singari, ma'lum bakteriyalar tomonidan ishlab chiqarilgan beta-laktamazalar tomonidan parchalanishga moyil, shuning uchun u ko'pincha klavulan kislotasi bilan birgalikda qo'llaniladi, bu kislota fermentlarning ingibitori sifatida ishlaydi.

Tibbiyotda qo'llanilishi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Amoksitsillin bir qator infektsiyalarni, jumladan o'tkir o'rta otit, streptokokkli faringit, pnevmoniya, teri infeksiyalari, siydik yo'llari infeksiyalari, salmonella infeksiyalari, Laym kasalligi va xlamidiya infeksiyalarini davolash uchun ishlatiladi[1][4].

O'tkir o'rta otit[tahrir | manbasini tahrirlash]

O'tkir o'rta otitda 6 oygacha bo'lgan bolalar odatda amoksitsillin yoki boshqa antibiotiklar bilan davolanadi. O'tkir o'rta otit bo'lgan ikki yoshdan oshgan bolalarning ko'pchiligi amoksitsillin yoki boshqa antibiotiklar bilan davolashdan foyda keltirmasa ham, bunday davolash ikki yoshga to'lmagan ikki tomonlama o'tkir o'rta otit bo'lgan (quloq drenajlanishi bilan kuzatiladigan) bolalar uchun foydalibo'lishi mumkin[5][6][7]. O'tmishda o'tkir o'rta otitni davolashda amoksitsillin kuniga uch martaga buyurilgan, buning natijasida kundalik ambulatoriya amaliyotida dozani o'tkazib yuborish xolatlari kuzatilgan. Hozirgi kunda kuniga ikki marta yoki bir marta dozani ichish xuddi shunday samaradorlikka ega ekanligi haqida dalillar mavjud[8].

Nafas olish yo'llari infektsiyalari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JSST) amoksitsillinni "og'ir" bo'lmagan pnevmoniya uchun birinchi darajali davolash usuli sifatida tavsiya qiladi. Amoksitsillin Buyuk Britaniya Milliy Sog'liqni saqlash va Ta'lim Instituti tomonidan kattalardagi shifoxonadan tashqari pnevmoniya uchun birinchi darajali davolash usuli sifatida yakka o'zi (yengil va o'rta darajadagi kasallik) yoki makrolidlar bilan birgalikda tavsiya etiladi. Amoksitsillin kuydirgini postkontakt ingalatsiyalashda kasallikning rivojlanishini oldini olish va profilaktika maqsadida qo'llaniladi[4] [ norasmiy manba? ]. Sinusitni aksariyat holatlarda viruslar keltirib chiqaradi, bunda amoksitsillin va amoksitsillin-klavulanat samarasiz hisoblanadi[9], amoksitsillinning kasllikda ozgina foydasidan nojo'ya ta'siri ko'proq bo'lishi mumkin[10].

Helicobacter pylori[tahrir | manbasini tahrirlash]

U Helicobacter pylori keltirib chiqargan oshqozon infeksiyalarida ko'p komponentli davolash rejimining bir qismi sifatida samarali hisoblanadi. Odatda proton nasosi inhibitorlarii (masalan, omeprazol) va makrolid antibiotiklari (masalan, klaritromitsin) bilan birga qo'llaniladi; boshqa dori kombinatsiyalari ham samarali[11].

Laym borreliozi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Amoksitsillin erta Laym teri borreliozini davolashda samarali; Og'iz orqali yuboriladigan amoksitsillinning samaradorligi va havfsizligi an'anaviy muqobil antibiotiklardan yaxshiroq[12].

Teri infeksiyalari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Amoksitsillin ba'zida teri infeksiyalarini davolash uchun ishlatiladi[4], masalan, akne vulgaris[13]. Bu ko'pincha doksisiklin va minosiklin[14] kabi boshqa antibiotiklarga yaxshi javob bermaydigan akne vulgaris uchun samarali davo hisoblanadi.

Resurs cheklangan sharoitlarda chaqaloqlardagi infeksiyalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti amoksitsillinni ota-onalar bolaning kasalxonaga yotqizilishini qabul qila olmaydigan yoki istamaydigan resurslar cheklangan holatlarda pnevmoniya belgilari va simptomlari bo'lgan chaqaloqlarni davolash uchun tavsiya qiladi. Amoksitsillin gentamitsin bilan birgalikda kasalxonaga yotqizishning iloji bo'lmaganda, boshqa og'ir infeksiyalar belgilari bo'lgan chaqaloqlarni davolash uchun tavsiya etiladi.

Bakterial endokardit profilaktikasi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bundan tashqari, stomatologiya bilan shug'ullanadigan, kasallanish havfli yuqori odamlarda bakterial endokarditning oldini olish, o'roqsimon hujayrali anemiyasi bo'lgan taloqsiz odamlarda Streptococcus pneumoniae va boshqa kapsulalangan bakterial infektsiyalarning oldini olish va kuydirgining oldini olish va davolash uchun ishlatiladi[1]. Birlashgan Qirollik uni infektsion endokarditning oldini olish uchun ishlatishni tavsiya etmaydi[15]. Tadqiqotlarga ko'ra ushbu tavsiyalar infeksion endokardit bilan kasallanish darajasiga ta'sir qilmagan[16].

Kombinatsiyalangan davolash[tahrir | manbasini tahrirlash]

Amoksitsillin ko'pchilik b-laktam antibiotiklariga, masalan, penitsillinga chidamli bo'lgan b-laktamaza ishlab chiqaruvchi bakteriyalar tomonidan parchalanishga moyil. Shu sababli, u b-laktamaza inhibitori bo'lgan klavulan kislotasi bilan kombinatsiya qilinishi mumkin.

Faollik spektri[tahrir | manbasini tahrirlash]

Aamoksitsillin aminopenitsillinlar oilasiga kiruvchi, o'rtacha ta'sir doirasiga ega bakteriolitik b-laktam antibiotik, sezgir grammusbat va grammusbat bakteriyalarni davolash uchun ishlatiladi. Odatda bu sinfda tanlanadigan dori, chunki u boshqa b-laktam antibiotiklariga qaraganda og'iz orqali yuborilgandan keyin yaxshiroq so'riladi. Umuman olganda, Streptococcus, Bacillus subtilis, Enterococcus, Haemophilus, Helicobacter va Moraxella amoksitsillinga sezgir, Citrobacter, Klebsiella va Pseudomonas aeruginosa esa unga chidamli[17]. Ba'zi E. coli va Staphylococcus aureusning ko'pgina klinik shtammlari amoksitsillinga ma'lum darajada rezistentlik xosil qilgan.

Qo'llashga ko'rsatmalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Amoksitsillinga sezgir mikroflora keltirib chiqargan bakterial infeksiyalar: nafas olish yo'llari va yuqori nafas yo'llarining infeksiyalari (sinusit[18], faringit, tonzillit, o'tkir otitlar; bronxit, pnevmoniya), siydik tanosil tizimi (piyelonefrit, piyelit, sistit, endometrit, uretrit, endometrit, servitsit), oshqozon-ichak trakti (peritonit, enterokolit, qorin tifi, xolangit, xoletsistit,Helicobacter pylori infeksiyasi keltirib chiqargan gastrit), teri va yumshoq to'qimalar infeksiyalari (roja, impetigo , ikkilamchi infeksiyalangan dermatoz, leptospiroz, listerioz, Laym kasalligi (borrelioz), dizenteriya, salmonellyoz, salmonella tashuvchanlik, meningit, endokardit (profilaktika), sepsis.

Qo'llash mumkin bo'lmagan holatlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Yuqori sezuvchanlik (shu jumladan, boshqa penitsillinlar, sefalosporinlar, karbapenemlarga ham), allergik diatez, bronxial astma, pollinoz, infeksion mononukleoz, limfositik leykemiya, jigar yetishmovchiligi, anamnezda oshqozon-ichak trakti kasalliklari (ayniqsa, antibiotiklar qabul qilish bilan bog'liq bo'lgan kolit), emizish davri, bolalik va qarilik.

Ehtiyotkorlik bilan - homiladorlik, buyrak yetishmovchiligi, anamnezda qon ketishi.

Qo'llash[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ovqatdan oldin yoki keyin ichiladi.

Shifokor retsepti bo'yicha.

Dozani oshirib yuborish[tahrir | manbasini tahrirlash]

Simptomlari: ko'ngil aynishi, qusish, diareya, suv-elektrolitlar balansining buzilishi (qusish va diareya natijasida).

Davolash: oshqozonni yuvish, faollashtirilgan ko'mir, tuzli ich surgi dorilar, suv va elektrolitlar muvozanatini saqlash uchun preparatlar; gemodializ.

Ko'rsatmalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 „Amoxicillin“. The American Society of Health-System Pharmacists. 5-sentabr 2015-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 1-avgust 2015-yil.
  2. „Amoxicillin Sodium for Injection“. EMC (10-fevral 2016-yil). 27-oktabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 26-oktabr 2016-yil.
  3. Gillies, M; Ranakusuma, A; Hoffmann, T; Thorning, S; McGuire, T; Glasziou, P; Del Mar, C (17–noyabr 2014–yil). „Common harms from amoxicillin: a systematic review and meta-analysis of randomized placebo-controlled trials for any indication“. CMAJ : Canadian Medical Association Journal. 187-jild, № 1. E21–31-bet. doi:10.1503/cmaj.140848. PMC 4284189. PMID 25404399.{{cite magazine}}: CS1 maint: date format ()
  4. 4,0 4,1 4,2 „Amoxicillin“. Davis (2017). 8-sentabr 2017-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 22-mart 2017-yil.
  5. Venekamp, Roderick P.; Sanders, Sharon L.; Glasziou, Paul P.; Del Mar, Chris B.; Rovers, Maroeska M. (2015-06-23). „Antibiotics for acute otitis media in children“ (PDF). The Cochrane Database of Systematic Reviews. № 6. CD000219-bet. doi:10.1002/14651858.CD000219.pub4. ISSN 1469-493X. PMID 26099233. 2021-08-27da asl nusxadan (PDF) arxivlandi. Qaraldi: 2020-12-10.
  6. Venekamp, Roderick P.; Sanders, Sharon L.; Glasziou, Paul P.; Del Mar, Chris B.; Rovers, Maroeska M. (2015-06-23). „Antibiotics for acute otitis media in children“ (PDF). The Cochrane Database of Systematic Reviews. № 6. CD000219-bet. doi:10.1002/14651858.CD000219.pub4. ISSN 1469-493X. PMID 26099233. 2021-08-27da asl nusxadan (PDF) arxivlandi. Qaraldi: 2020-12-10.
  7. „Антибиотики при остром среднем отите у детей“. Cochrane Library.
  8. „Once or twice daily versus three times daily amoxicillin with or without clavulanate for the treatment of acute otitis media“. Cochrane Database Syst Rev. № 12. December 2013. CD004975-bet. doi:10.1002/14651858.CD004975.pub3. PMID 24338106.
  9. American Academy of Allergy, Asthma, and Immunology (2012). „Five Things Physicians and Patients Should Question“ (PDF). Choosing Wisely: An Initiative of the ABIM Foundation. American Academy of Allergy, Asthma, and Immunology. 3–noyabr 2012–yilda asl nusxadan (PDF) arxivlandi. Qaraldi: 14–avgust 2012–yil.{{cite magazine}}: CS1 maint: date format () CS1 maint: uses authors parameter ()
  10. Ahovuo-Saloranta, A.; Rautakorpi, U. M.; Borisenko, O. V.; Liira, H.; Williams Jr, J. W.; Mäkelä, M. (2014). Ahovuo-Saloranta, Anneli (muh.). „Antibiotics for acute maxillary sinusitis“. The Cochrane Database of Systematic Reviews. № 2. CD000243-bet. doi:10.1002/14651858.CD000243.pub3. PMID 24515610.
  11. „ACG Clinical Guideline: Treatment of Helicobacter pylori Infection“. Am. J. Gastroenterol. 112-jild, № 2. February 2017. 212–239-bet. doi:10.1038/ajg.2016.563. PMID 28071659.
  12. „Efficacy and Safety of Antibiotic Therapy in Early Cutaneous Lyme Borreliosis: A Network Meta-analysis“. JAMA Dermatol. 154-jild, № 11. November 2018. 1292–1303-bet. doi:10.1001/jamadermatol.2018.3186. PMC 6248135. PMID 30285069.
  13. „Adolescent Acne: Management“. 22-dekabr 2010-yilda asl nusxadan arxivlandi.
  14. „Amoxicillin and Acne Vulgaris“. scienceofacne.com (5-sentabr 2012-yil). 21-iyul 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 17-avgust 2012-yil.
  15. „CG64 Prophylaxis against infective endocarditis: Full guidance“. NICE. 12-noyabr 2011-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-iyun 2011-yil.
  16. Thornhill, MH; Dayer, MJ; Forde, JM; Corey, GR; Chu, VH; Couper, DJ; Lockhart, PB (2011-05-03). „Impact of the NICE guideline recommending cessation of antibiotic prophylaxis for prevention of infective endocarditis: before and after study“. BMJ (Clinical Research Ed.). 342-jild. d2392-bet. doi:10.1136/bmj.d2392. PMC 3086390. PMID 21540258.
  17. „Amoxicillin spectrum of bacterial susceptibility and Resistance“. 22-dekabr 2018-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 8-aprel 2012-yil.
  18. Алексеева Н. С., Азнабаева Л. Ф., Антонив В. Ф. и др. Оториноларингология: нац. рук. / под ред. В. Т. Пальчуна. — ГЭОТАР-Медиа, 2009. — С. 469. — 954 с. — ISBN 9785970413586