Taraz

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Shahar
Taraz
qoz. Тараз Taraz
Gerb
Gerb
Mamlakat Qozogʻiston
Viloyat Jambul viloyati
Koordinatalari 42°53′N 71°22′E / 42.883°N 71.367°E / 42.883; 71.367Koordinatalari: 42°53′N 71°22′E / 42.883°N 71.367°E / 42.883; 71.367
Akim Nurjan Kalenderov
Asos solingan VII—VIII
Avvalgi nomlari Avliyo ota, Mirzoyan, Jambul.
Maydoni 187,8 km²
Rasmiy tili qozoqcha
Aholisi 351,353 (2014)[1] 
Milliy tarkibi qozoqlar 57,6 %
ruslar 25,5 %
o'zbeklar 5,7 %
koreyslar 3,1 %
Vaqt mintaqasi UTC+6
Telefon kodi +7 7262 [2]
Pochta indeksi 080000[3]
Avtomobil kodi H, 08
Taraz (Qozogʻiston)
Taraz

Taraz — (qoz. Тараз) (1936-yilgacha Avliyoota, 1936—1938 yillarda Mirzoyan, 1938-yilda Jambul, 1998-yildan Taroz) — Qozogʻiston Respublikasi Jambul viloyatidagi qadimgi shahar, viloyatning maʼmuriy markazi. Olmaotadan 545 km gʻarbda, Talas daryosini yoqasida joylashgan. Aholisi 352 ming kishiga yaqin (2013). Shahar aeroporti, temir yoʻl va avtovokzallar ishlab turibdi.

Tarixi[tahrir]

Qadimgi Taraz shahri
Taraz

Arxeologik maʼlumotlarga koʻra, Taraz taxminan 5-asrda vujudga kelgan. Dastlab, vizantiyalik elchi Zemarx tomonidan 568-yilda qayd etilgan. Shahar arab, fors manbalarida Talas, Taroz, Yangi nomlari bilan tilga olingan (8—18-asrlar). Qadimda Taraz Talas daryosi yoqasida joylashgan. U qalʼa, shahriston va raboddan iborat boʻlgan. 7-asrda Taraz muhim savdo markazi. 751-yil Taraz yaqinida Talas jangi boʻlib oʻtgan. 9-asr oxiridan Somoniylar, 10-asr oxiridan Qoraxoniylar davlati tarkibida boʻlgan. 12-asr oxiridan boshlab Qoraxitoylar va Moʻgʻullar istilosidan ancha shikastlangan Taraz tanazzulga uchray boshlagan. 16-asr boshida shaharda gʻayot barham topgan. Tarazda oʻtkazilgan qazishmalar chogʻida zardushtiylarning ossuariylarda koʻmilgan qabrlari, devoriy rasmlar bilan bezatilgan 11 — 12-asrlarga oid hammom, korizlar (suv oʻtkazgich) topilgan. 19-asrda Avliyoota qalʼasi qurilgan. 1864-yilda Tarazni Rossiya qoʻshinlari bosib olgan. 1920-yildan Qozogʻiston tarkibida.

Aholisi[tahrir]

2014-yilgi statistika boʻyicha tuman aholisi 351,353 kishini tashkil qildi (2014). Taraz shahri koʻp millatli shahar hisoblanadi, milliy tarkibi quyidagicha:

2014-yil 1-yanvargi aholining milliy tarkibi:
Milliy tarkib Aholi soni
2014-yil
 %
Qozoqlar 229,177 65,2 %
Ruslar 64,974 18,5 %
O'zbeklar 21,745 6,2 %
Koreyslar 7,858 2,2 %
Tatarlar 5,556 1,6 %
Boshqalar 29,901 8,5 %

Sanoati[tahrir]

Taraz kimyo (fosfor, mineral oʻgitlar), yengil va oziq-ovqat (charmpoyabzal kombinati, jun fabrikasi, mebel, tikuvchilik, attorlik fabrikalari, xrom va rezina buyumlari zavodlari, shakar-qand, goʻsht va spirt, aroq kombinatlari, vino, sut, baliq, pivo zavodlari) sanoatining muhim markazi. Mashinasozlik (kommunal asbobuskunalari, qishloq xoʻjaligi mashinalariga ehtiyot qismlar, agregat taʼmirlash zavodlari va b.), qurilish materiallari sanoatlari rivojlanmoqda.

Ijtimoiy sohasi[tahrir]

Tarazda 3 oliy oʻquv yurti (yengil va oziq-ovqat sanoati texnologiya instituti, gidromelioratsiyaqurilish va pedagogika institutlari), oʻlkashunoslik muzeyi, drama teatri bor. Tarazdan 18 km janubi-gʻarbda noyob meʼmoriy obidalar: Babaji xotun maqbarasi (10— 11-asrlar) va Oyshabibi maqbarasi (11 —12-asrlar) saqlangan.

Shahar galeriyasi[tahrir]

Adabiyot[tahrir]

  • Bernshtam A.N., Pamyatniki starini Talasskoy dolini, AlmaAta, 1941; Senigova T.N., Srednevekoviy Taraz, AlmaAta, 1972.

Manbalar[tahrir]