Bill va Melinda Gates jamgʻarmasi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish

Bill va Melinda Gates jamgʻarmasi — ilgari „William H. Gates fondi“ sifatida tanilgan, Bill va Melinda Gates tomonidan asos solingan xususiy fonddir.  U 2000-yilda ochilgan va 50,7 milliard dollar aktivlari bilan Qoʻshma Shtatlardagi eng yirik, 2020-yildan boshlab dunyodagi ikkinchi yirik xayriya jamgʻarmasi hisoblanadi[1]. Jamgʻarmaning asosiy maqsadlari — global sogʻliqni saqlashni yaxshilash, qashshoqlikni kamaytirish, taʼlim imkoniyatlari va axborot texnologiyalaridan foydalanish. Jamgʻarma Vashington shtatining Sietl shahrida joylashgan boʻlib, uni uchta ishonchli vakil: Bill, Melinda Gates va Warren Buffett boshqaradi. 2017-yil 31-dekabr holatiga koʻra, jamgʻarma hissasi 50,7 mlrd. Uning koʻlami va xayriya ishlarida biznes usullarini qanday qoʻllashga intilishi uni venchur xayriya sohasidagi yetakchilardan biriga aylantiradi[2]. 2007-yilda uning asoschilari AQShdagi ikkinchi eng saxovatli xayriyachilar deb tan olindi, Warren Buffett birinchi boʻldi. Bill va Melinda Gates fondga 36,8 milliard dollar xayriya qildi[3].

Bill va Melinda Gates jamg'armasi
Qisqartma BMGF
Turi ishlamaydigan xususiy fond
Maqsadi global sog'liqni saqlashni yaxshilash, qashshoqlikni kamaytirish, ta'lim imkoniyatlari va axborot texnologiyalaridan foydalanish
Ishga tushgan sanasi 2000-yil
Joylashuvi Sietl, Vashington, AQSh
Hududiy hizmati butun dunyo bo'ylab
Asoschi(lar)i Bill va Melinda Gates
Direktori Mark Suzman
Xoʻjayinlar Bill Gates, Melinda Gates, Warren Buffett
Daromad 49,9 milliard dollar (2020-yil)
Ishchilar soni 1763 (2021-yil)
Oʻziga tegishli tashkilotlar Kasalliklarni modellashtirish instituti
Vebsayti gatesfoundation.org
Til(lar)i ingliz


Jamgʻarma tashkil etilganidan beri keng koʻlamli ijtimoiy, tibbiy va taʼlim ishlanmalarini qoʻllab-quvvatlab kelmoqda.

Tashkil topishi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bill va Melinda Gates jamgʻarmasi shtab-kvartirasi 2022-yilda

Jamgʻarma 1994-yilda tashkil etilgan va dastlab William H. Gates jamgʻarmasi deb nomlangan.  1999-yilda u oʻz nomini Bill va Melinda Gates jamgʻarmasiga oʻzgartirdi va 2000-yilda Gates Learning Foundation bilan birlashdi. Jamgʻarma Sietlda joylashgan boʻlib, 2020-yil 31-dekabr holatiga koʻra 49,9 milliard dollar mablagʻga ega edi[4]. Bill va Melinda Gates (shuningdek, musiqachi Bono) xayriya ishlari uchun Time jurnalining 2005-yildagi „ Yil odamlari“ deb topildi. 2010-yil iyun oyida Warren Buffett AQSh tarixidagi eng katta — 37 milliard dollar xayriyani amalga oshirdi.  

2018-yil holatiga koʻra, Bill Geyts va Melinda French Gates jamgʻarmaga taxminan 36 milliard dollar xayriya qilishgan[5]. Tashkil etilganidan beri jamgʻarma keng koʻlamli ijtimoiy, sogʻliqni saqlash va taʼlim sohalarini, jumladan Kembrij universitetida Gates Kembrij stipendiyalarini taʼsis etishni taʼminladi va qoʻllab-quvvatladi.

Faoliyati[tahrir | manbasini tahrirlash]

Jamgʻarmaning asosiy maqsadi sogʻliqni saqlash tizimini qoʻllab-quvvatlash va takomillashtirish, shuningdek, qashshoq mamlakatlardagi ochlikni yengishdir. Jamgʻarma mablagʻlari OIV/OITS va sil kasalligining oldini olish va davolash dasturiga, bezgakka qarshi kurashishga, Hindiston va Afrikadagi bolalarni emlash boʻyicha loyihalarga, shu jumladan GAVI alyansi (global vaksina va immunizatsiya alyansi) doirasidagi loyihalarga va boshqa tashabbuslarga yoʻnaltirildi.

Qoʻshma Shtatlardagi fondning ustuvor yoʻnalishi taʼlim tizimini takomillashtirish dasturidir. Shunday qilib, 2009-yilda fond AQShda masofaviy taʼlim usullarini takomillashtirish, zamonaviy multimediali oʻquv materiallarini qoʻllab-quvvatlash va interfaol oʻquv xonalarini yaratish uchun 12,9 million dollar ajratish niyatida ekanligini maʼlum qildi[6]. 2009-yilning kuzida fond Ukrainaga mingga yaqin jamoat kutubxonalarini kompyuterlashtirish uchun 25 million dollar miqdorida grant ajratdi[7].

2009-yildan beri Bill Gates Bill va Melinda Gates jamgʻarmasining rasmiy veb-saytida „Bill Gatesning yillik xabari“ ni nashr etadi, unda oʻzining xayriya tashkiloti yutuqlari haqida gapiradi, shuningdek, kelajak uchun rejalar tuzadi.

2014-yil yanvar oyida Bill va Melinda Gates jamgʻarmasi ayollarning tugʻilish darajasini tartibga solish imkonini beruvchi tizimni ishlab chiqish uchun grant ajratdi.

2017-yil oktabr oyida fond Mojaloop deb nomlangan blokcheyn loyihasini ishga tushirdi. Loyihaning maqsadi aholining eng kam taʼminlangan qatlamlarini moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatini taʼminlashdan iborat. Loyiha Ripple Interledger protokoli yordamida amalga oshirildi[8].

2020-yil yanvar oyida Bill va Melinda Gates jamgʻarmasi COVID-19 bilan kurashish uchun 10 million dollar xayriya qilishini eʼlon qildi. 2020-yil fevral oyida jamgʻarma bu miqdorni 100 million dollarga oshirishini eʼlon qildi[9]. Ushbu mablagʻning taxminan 20 million dollari kasallikni aniqlash, shuningdek, yuqtirganlarni izolyatsiya qilish va ularga gʻamxoʻrlik qilish uchun sarflanishi kerak, yana 20 millioni Janubiy Osiyo va Afrika sogʻliqni saqlash idoralariga shoshilinch markazlar va bemorlarni nazorat qilish choralarini ishlab chiqish uchun yuborilishi kerak. Qolgan 60 millioni vaksina yaratishga yoʻnaltirilishi rejalashtirilgan[10].

Tanqidlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

2009-yilda nufuzli tibbiyot jurnali boʻlgan The Lancet fondni tanqid qilib, uni sogʻliqni saqlashning haqiqiy ehtiyojlariga yetarlicha eʼtibor bermayotgani, shuningdek, tashkilot ajratmalarida shaffoflik yetarli emasligi uchun qoraladi[11]. Jamgʻarmaning boshqa tanqidlari uning qisqa muddatli yoʻnalishi va kambagʻal mamlakatlarning Gʻarbga tobora ortib borayotgan qaramligi haqida edi.

Jamgʻarma, shuningdek, hali taqsimlanmagan aktivlarni faqat investitsiya qilingan mablagʻlardan maksimal foyda olish printsipi asosida investitsiya qiladi. Natijada, investitsiyalar qatoriga fond qashshoqlikni kamaytirishga harakat qilayotgan rivojlanayotgan mamlakatlarda qashshoqlik darajasini oshirgani uchun tanqid qilingan kompaniyalar kirib qoladi[12]. Bularga yuqori darajada ifloslantiruvchi kompaniyalar va rivojlanayotgan mamlakatlarda dori-darmonlarni sotmaydigan farmatsevtika kompaniyalari kiradi[13]. Matbuot tanqidiga javoban, fond 2007-yilda ijtimoiy mas’uliyatni baholash uchun oʻz investitsiyalarini tekshirishini eʼlon qildi[14]. Ammo keyinchalik tekshiruv bekor qilindi.

Gatesning davlat maktablarini isloh qilish dasturlari oʻqituvchilar, ota-onalar va islohot boʻyicha tadqiqotchilar tomonidan tanqid ostiga olindi, ular buni xalq taʼlimiga putur yetkazadi deb hisoblashdi. Islohotlar orasida nodavlat maktablar foydasiga mahalliy maktablarni yopish, oʻquvchilar, oʻqituvchilar va maktabni baholash uchun standartlashtirilgan testlardan foydalanish hamda oʻqituvchilarga test asosida ish haqi toʻlash kiradi. Tanqidchilar, shuningdek, Gates saylovchilar va soliq toʻlovchilar oldida javobgar boʻlmasdan, xalq taʼlimi siyosatiga juda koʻp taʼsir qiladi, deb hisoblashadi[15][16].

Raqamlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

2020-yil 31-dekabr holatiga koʻra. Moliyaviy koʻrsatkichlar eng yaqin yuz millionga yaxlitlanadi:

• jamgʻarma xodimlarining joriy soni: 1763 nafar;

• tashkil etilganidan beri jami grant toʻlovlari (2020-yilning 4-choragigacha): 60,1 milliard dollar (1994-yildan boshlab Bill va Melinda Gates jamgʻarmasi va Gates oilasining oldingi fondlari — William H. Gates fondi, Gates kutubxona fondi va Gates oʻrganish fondi tomonidan amalga oshirilgan grant toʻlovlarini oʻz ichiga oladi);

• 2020-yilda toʻgʻridan-toʻgʻri grant oluvchining umumiy qoʻllab-quvvatlashi: 5,8 milliard dollar (dastur bilan bogʻliq investitsiyalar emas, grant toʻlovlari va toʻgʻridan-toʻgʻri xayriya shartnomalarini oʻz ichiga oladi);

• jamgʻarmaning ishonchli jamgʻarmasi: 49,9 milliard dollar (Jamgʻarma har yili Warren Buffet tomonidan vaʼda qilingan sovgʻaning bir qismini oladi);

• jamgʻarma balansi quyidagi tarzda olingan ushbu xayriyalarni oʻz ichiga oladi:

Xayriyalar miqdori
Yil Miqdor (dollarda)
2006-yil 24-avgust 1,6 mlrd
2007-yil 11-iyul 1,8 mlrd
2008-yil 1-iyul 1,8 mlrd
2009-yil 1-iyul 1,3 mlrd
2010-yil 1-iyul 1,6 mlrd
2011-yil 7-iyul 1,5 mlrd
2012-yil 6-iyul 1,5 mlrd
2013-yil 8-iyul 2,0 mlrd
2014-yil 14-iyul 2,1 mlrd
2015-yil 6-iyul 2,2 mlrd
2016-yil 13-iyul 2,2 mlrd
2017-yil 17-iyul 2,4 mlrd
2018-yil 16-yil 2,6 mlrd
2019-yil 1-iyul 2,7 mlrd
2020-yil 8-iyul 2,2 mlrd

• 2020-yilda fond 49 shtat va Kolumbiya okrugida grant oluvchilarni moliyalashtirdi. Xalqaro miqyosda 134 mamlakatdagi ishlarni moliyalashtirdi[17];

• 2021-yil 30-sentabr holatiga koʻra, Bill va Melinda Gates jamgʻarmasi AQSH davlat kompaniyasining 23 milliard dollarga yaqin aksiyalariga egalik qiladi[18].

Quyidagi jadvalda BMGFning xalqaro yordam shaffofligi tashabbusi (IATI) nashrlarida qayd etilgan mablagʻlari roʻyxati keltirilgan:

Majburiy moliyalashtirish (million dollar)
DAC 5 Raqamli Sektor[19] 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 Yigʻindi
Yuqumli kasalliklarni nazorat qilish 256.9 720.3 462.8 528.7 1248.3 1271.8 1097.5 5586.4
Bezgak nazorati 324.5 101.7 133.6 75.5 302.4 377.6 140.8 1456.1
SPIDni nazorat qilish, shu jumladan OIV/OITS 175.5 26.9 291.4 199.7 184.4 264.4 165.7 1308.0
Silga qarshi kurash 69.2 211.1 59.5 273.9 135.3 100.1 244.8 1094.0
Reproduktiv salomatlikni saqlash 173.8 66.8 77.4 165.2 84.9 207.6 130.0 905.8
Qishloq xoʻjaligi tadqiqotlari 84.7 27.8 196.2 192.8 207.1 14.7 83.9 807.2
Oilani rejalashtirish 104.5 21.2 21.4 49.3 165.0 145.8 181.7 688.9
Sogʻliqni saqlash siyosati va maʼmuriy boshqaruv 119.3 14.3 145.7 75.5 61.1 113.4 130.3 659.5
Qishloq xoʻjaligini rivojlantirish 5.2 30.0 0.0 35.0 0.0 325.1 86.1 481.3
Qishloq xoʻjaligi siyosati va maʼmuriy boshqaruv 72.9 30.0 77.5 77.1 86.2 19.7 96.9 460.3
Rivojlanish boʻyicha xabardorlikni targʻib qilish 47.2 45.0 35.5 41.7 124.4 61.7 80.7 436.2
Asosiy sogʻliqni saqlash 22.3 23.9 43.7 73.2 1.7 45.6 206.3 416.7
Asosiy ovqatlanish 19.2 15.7 40.9 51.5 63.7 55.9 148.2 395.2
Asosiy sanitariya 10.1 34.9 82.9 74.9 59.1 48.7 64.9 375.5
Moliyaviy siyosat va maʼmuriy boshqaruv 29.0 18.4 9.8 8.9 70.1 32.9 53.4 222.5
Boshqa 487.5 273.8 2208.9 260.2 332.1 433.3 2195.7 6191.5
Jami 2002 1662 3887 2183 3126 3518 5107 21485

Quyidagi jadvalda Bill va Melinda Gates jamgʻarmasi 2009 va 2015-yillar oraligʻida moliyalashtirgan eng yaxshi qabul qiluvchi tashkilotlar roʻyxati keltirilgan. Jadvalga faqat Gates jamgʻarmasining IATI nashrlarida qayd etilgan grantlar kiradi[20].

Tashkilot Miqdor (million dollar)
GAVI 3,152.8
Jahon Sog‘liqni saqlash tashkiloti 1,535.1
OITS, sil va bezgakka qarshi kurash global jamg'armasi 777.6
PATH (xalqaro sog'liqni saqlash tashkiloti) 635.2
UNICEF uchun Amerika Qo'shma Shtatlari Jamg'armasi 461.1
Rotary Internationalning Rotariy Jamg'armasi 400.1
Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki 340.0
Silga qarshi dorilarni ishlab chiqish bo'yicha global ittifoq 338.4
Bezgak Venture uchun dorilar 334.1
PATH vaktsina yechimlari 333.4
UNICEF bosh qarorgohi 277.6
Jons Xopkins universiteti 265.4
Aeras 227.6
Clinton Health Access Initiative Inc 199.5
Xalqaro taraqqiyot assotsiatsiyasi 174.7
CARE 166.2
Jahon sog'liqni saqlash tashkilotining Nigeriyadagi vakolatxonasi 166.1
Française developpement agentligi 165.0
Centro Internacional de Mejoramiento de Maíz y Trigo 153.1
Kornel universiteti 146.7
Afrikada yashil inqilob uchun ittifoq 146.4
Birlashgan Millatlar Tashkiloti Jamg'armasi 143.0
Vashington universiteti fondi 138.2
Milliy sog'liqni saqlash institutlari fondi 136.2
Emory Universiteti 123.2
Kaliforniya universiteti San-Fransisko 123.1
Population Services International 122.5
Oksford Universiteti 117.8
Xalqaro oziq-ovqat siyosati tadqiqot instituti 110.7
Xalqaro tropik qishloq xo'jaligi instituti 104.8

OECD maʼlumotlariga koʻra, Bill va Melinda Gates jamgʻarmasi 2019-yilda rivojlanish uchun 4,1 milliard AQSh dollari ajratdi.

Investitsiyalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

2018-yil 30-sentabr holatiga koʻra, AQSh Qimmatli qog'ozlar va birja komissiyasiga topshirilgan hujjatlarga koʻra, trest quyidagi investitsiyalarga ega edi[21]:

Kompaniya Ulushlar Qiymat
(ming dollar)
Arcos Dorados Holdings 3,060,500 $19,128
AutoNation 1,898,717 $78,892
Berkshire Hathaway B sinf 62,078,974 $13,291,729
Canadian National Railway 17,126,874 $1,537,993
Caterpillar Inc. 11,260,857 $1,717,168
Coca-Cola FEMSA 6,214,719 $380,589
Crown Castle 5,332,900 $593,712
Ecolab 4,366,426 $684,568
FedEx 3,024,999 $728,390
Televisa 16,879,104 $299,435
Liberty Global A sinf 2,119,515 $61,318
Liberty Global C sinf 3,639,349 $102,484
Liberty Global Lotin Amerikasi A sinf 370,424 $7,720
Liberty Global Lotin Amerikasi C sinf 636,044 $13,122
Microsoft 24,000,000 $2,744,880
United Parcel Service 4,525,329 $528,332
Walmart 11,603,000 $1,089,638
Walgreens Boots Alliance 3,475,398 $253,357
Waste Management 18,633,672 $1,683,739

Mukofotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bill va Melinda Gates yana bir xayrli ish oldida, 2014-yil

• 2006-yilda jamgʻarma xalqaro hamkorlik uchun Asturiya shahzodasi mukofotiga sazovor boʻldi[22].

• 2007-yilda Hindistonning oʻsha paytdagi prezidenti Pratibha Devisingx Patil Bill va Melinda Gates jamgʻarmasiga tinchlik, qurolsizlanish va taraqqiyot uchun Indira Gandi mukofotini topshirdi[23].

• Jamgʻarmaning Hindistondagi xayriya faoliyatini eʼtirof etgan holda, Bill va Melinda Gates birgalikda 2015-yilda Hindistonning uchinchi eng yuqori fuqarolik mukofoti Padma Bxushanni oldilar[24].

• 2016-yil 22-noyabrda Prezident Barack Obama Bill va Melinda Gateslarni xayriya saʼy-harakatlari uchun Prezidentning „Ozodlik“ medali bilan taqdirladi[25].

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. „Bill va Melinda Gates jamgʻarmasining moliyaviy hisoboti 2020“.
  2. „Warren Buffet xayriya rekordlarini yangiladi“. BBC News rus xizmati. Kirish sanasi: 2019-yil 17-yanvar.
  3. „Fond haqida tez- tez soʻraladigan savollar“. Bill va Melinda Gates jamgʻarmasi.
  4. Bill va Melinda Gates jamgʻarmasi faktlar varaqasi.
  5. „Foundation FAQ“. Bill va Melinda Gates jamgʻarmasi. 1994-yildan 2018-yilgacha Bill va Melinda xayriyaga 36,0 milliard dollardan koʻproq mablagʻ ajratdilar".
  6. „Bill va Melinda Gates jamgʻarmasi Amerika taʼlimiga 12,9 million dollar sarmoya kiritadi“. CNews  (2009-yil 4-dekabr). 
  7. „Bill Gates Ukraina kutubxonalariga Internet uchun pul berdi“. Lenta.ru  (2009-yil 1-oktabr).
  8. „Gates jamgʻarmasi mobil toʻlov tizimi uchun Ripple Interledger texnologiyasidan foydalanadi“. CoinMarket.News (2017-yil 16-oktabr).
  9. „Bill va Melinda Gates jamgʻarmasi Koronavirusga qarshi kurashga qoʻshimcha mablagʻ ajratadi“. Bill va Melinda Gates jamgʻarmasi veb-saytidagi press-reliz.
  10. „Bill va Melinda Gates fondi koronavirusga qarshi kurash uchun 100 million dollar xayriya qiladi“. Forbes.
  11. „Lancet Bill va Melinda Gates jamgʻarmasining moliyaviy siyosatini tanqid qildi“. MedPortal.ru (2009-yil 8-sentabr).
  12. „Hisobot: Gates jamgʻarmasi yaxshilik qilish uchun foydalanadigan puli bilan zarar ham keltirmoqda“. Demokratiya hozir!, 2007-yil 9-yanvar.
  13. „Gates jamgʻarmasining yaxshi ishlari ustidagi qora bulut“. Los-Angeles Times, 2007-yil 7-yanvar
  14. „Gates jamgʻarmasi investitsiyalarni koʻrib chiqadi“. The Seattle Times, 2007-yil 10-yanvar.
  15. Diane Ravitch. Buyuk Amerika maktab tizimining oʻlimi va hayoti: Asosiy kitoblar, 2010-yil.
  16. Filipp E. Kovacs. Gates jamgʻarmasi va AQSh „davlat“ maktablarining kelajagi. Routledge, 2011-yil
  17. Bill va Melinda Gates fondi faktlar varaqasi.
  18. 2021-yil Bill va Melinda Gates fondlari investitsiya fondi aksiyalari portfeli. SuperInvestors.ru (2021-18-11).
  19. „DAC 5 Raqamli Sektor“. IATI Standard.
  20. „- Tashkilotlar — IATI registri“ iatiregistry.org.
  21. „Bill va Melinda Gates jamgʻarmasi ishonch shakli 13F maʼlumotlar jadvali“. AQSh Qimmatli qogʻozlar va birja komissiyasi.
  22. Bill va Melinda Gates fondi. 2008-yil 4-dekabrda Wayback mashinasida arxivlangan.
  23. Alex Park (2014-yil 8-dekabr). „Gates jamgʻarmasi hali ham xususiy qamoqxonalarga sarmoya kiritmoqdami?“. Ona Jons.
  24. PTI ​​(2015-yil 25-yanvar). „Advani, Bachchan, Dilip Kumar Padma Bxushanni oladi“.
  25. „Prezidentning Ozodlik medali“. whitehouse.gov. 2016-yil 23-noyabr.