Turkiy xalqlar

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Ushbu maqola Turkiy tillarda soʻzlashuvchi xalqlar haqidadir. Turkiya xalqi uchun Turklar maqolasiga qarang.
Turkiy xalqlar asosiy etnik manbani tashkil qiluvchi hududlar.

Turkiy xalqlar Turkiy tillarda soʻzlashuvchi, shimoliy va markaziy Yevroosiyoda yashovchi xalqlar guruhidir. Bu xalqlar u yoki bu darajada umumiylashgan madaniyat va anʼanalarga ega. Turkiy xalqlar tayinli bir irqqa tegishli emas, ularni bogʻlovchi unsur asosan tildir.

Davlat Aholisi ichida Turkiy xalqlar soni
Flag of World.svg Dunyo Boʻyicha taxminan 150 million
Turkiya bayrogʻi Turkiya 55.000.000
Oʻzbekiston bayrogʻi Oʻzbekiston 27.000.000
Eron bayrogʻi Eron 16.000.000
Rossiya bayrogʻi Rossiya 15.000.000
Qozogʻiston bayrogʻi Qozogʻiston 12.000.000
Xitoy bayrogʻi Xitoy 12.000.000
Ozarbayjon bayrogʻi Ozarbayjon 9.000.000
Turkmaniston bayrogʻi Turkmaniston 5.000.000
Qirgʻiziston bayrogʻi Qirgʻiziston 5.000.000
Olmoniya bayrogʻi Germaniya 5.000.000
Iroq bayrogʻi Iroq 3.000.000
Tojikiston bayrogʻi Tojikiston 1.000.000
AQSH bayrogʻi AQSh 1.000.000
Fransiya bayrogʻi Fransiya 600.000
Ukraina bayrogʻi Ukraina va Belorussiya bayrogʻi Belarus 350.000
Flag of Moldova.svg Moldova 147.000
Mogʻuliston bayrogʻi Moʻgʻuliston 120.000
Avstraliya bayrogʻi Avstraliya 60.000
Buyuk Britaniya bayrogʻi Birlashgan Qirollik 50.000
Kanada bayrogʻi Kanada 20.000
Argentina bayrogʻi Argentina 1.000
Flag of Europe.svg Yevropa Ittifoqi (Fransiya, Buyuk Britaniya va Olmoniyasiz) 2 million
1.400.000
Turkiylar Dini Asosan Islom (koʻpchilik Sunniylik mazhabi), shuningdek (Shia mazhabilar, qolganlar xristian, buddist va boshqa dinlarga e'tiqod qiluvchilardir.

Tarixi[tahrir]

Turk, turkiylar — jahondagi eng qadimgi va yirik etnoslardan birining nomi. Soʻnggi davrda jahon olimlari, jumladan, oʻzbek olimlari tomonidan amalga oshirilgan tadqiqotlar natijasida va qadimgi Xitoy manbalaridagi maʼlumotlarga koʻra, ushbu atama bundan 3,5—4 ming yil muqaddam rayemsimon iyerogliflar bilan yozilgan bitiklarda "tiyek" va "tiauk" shaklida uchraydi. Turk soʻzi baquvvat, barkamol, odillik kabi maʼnolarni anglatadi, degan fikrlar mavjud. Qadimgi Xitoy manbalarida turklar qiyofasi chuqur koʻzli, qirra burunli, basavlat va sersoch deb koʻrsatiladi.

Bir necha ming yilliklar davomida turkiy qabilalar koʻp marta birlashgan va parchalanganligi tufayli ularning qabilaviy tarkibi oʻzgarib turgan.

Mil. av 2-a.dan — mil. 3-a.gacha boʻlgan davrda turklar Hun xoqonligi tarkibida boʻlganligi sababli Xitoy manbalarida shyunnu, hunnu deb ham atalgan. Mazkur xoqonlik yemirilgandan keyingi 300 y.ga yaqin davr davomida xitoylar turklarni tiyekle (zamonaviy tilda tele) deb atashgan.

6-a.da turklarda boʻlgan Ashina avlodi kuchayib, Turk xoqonligi barpo etgan. Xitoy manbalariga koʻra, 9-a.da tilga olinadigan turk qabilalari 58 ta nom bilan ajratilgan. Shulardan 22 tasi uygʻur (ittifoqchilar) deb nomlangan. Uygʻur xoqonligi tugatilganidan soʻng bularning katta bir qismi Turkiston hududida joylashgan (q. Turk). Turkiya olimlari asarlarida turk qabilasi koʻkturk deb xam ataladi. Tadqiqotlarga koʻra, koʻkturk soʻzi tangriga, yaʼni osmonga ishongan turklar, balandlik turklari, koʻk boʻri totemi boʻlgan turklar kabi maʼnolarni anglatgan. Markaziy Osiyoda turk toponim, etnonim, gidronim sifatida koʻplab uchraydi.

Hozirgi davr[tahrir]

Turkiy aholi soni taxminan 200-250 million nafarga yetgan.[1] Shulardan 80 millioni Turkiya turklaridir. Hozirda oltita mustaqil turkiy davlat mavjud:

Shuningdek qarang[tahrir]

Manbalar[tahrir]

  1. http://www.sonsoftheconquerors.com/16501.html?*session*id*key*=*session*id*val*

Havolalar[tahrir]