Margʻiyona

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Margiana-300BCE.png

Margʻiyona (yun., qadimgi forscha Margush, Avestoda — Mouru, oʻrta forschada — Marv) — Oʻrta Osiyodagi katta tarixiy madaniy viloyat. Murgob daryosining oʻrta oqimidagi hududlar va Marv vohasi (Turkmaniston)dan iborat boʻlgan. M. hududida — eneolit davrida ibtidoiy odamlar yashagan. Miloddan avvalgi 2-ming yillik boshlarida Murgʻobning yuqori havzasida qad. dehqonchilik markazi (Kallali vohasi) vujudga kelgan, bu yerda atrofi minorali mudofaa devori bilan oʻralgan yirik qishloqlar paydo boʻlgan. Ilk temir davri (miloddan avvalgi 1ming yillik boshlarida viloyatni oʻzlashtirish davom etgan. Yirik sugʻorish tizimlari barpo qilingan, sunʼiy baland tepaliklar ustiga qurilgan qoʻrgʻon (qalʼa)li qishloqgsar paydo boʻlgan (Yoztepa, Arvalitepa), ular kichik mulklarning markazi sanalgan. Miloddan avvalgi 1ming yillik oʻrtasida viloyat markazi jan.ga, Erkqalʼa va Gabr qalʼa oʻrniga koʻchgan, bu yerda M.ning poytaxt shaxri — qad. Marv bunyod etilgan. M.ni Axomaniylar davlati tomonidan bosib olinishi (miloddan avvalgi 6-asr 2-yarmi) Frada boshchiligidagi Martena qoʻzgʻoloninn keltirib chiqargan. Qoʻzgolon Doro hukmronligi (miloddan avvalgi 521486)ning dastlabki yillarida ayovsiz bostirilgan. M. Baktriya satrapligi tarkibiga kiritilgan. Miloddan avvalgi taxminan 329 yil M. Aleksandr tomonidan bosib olingan. Aleksandr bu yerda (Gabr qalʼa oʻrnida) Aleksandriya shahriga asos solgan. Miloddan avvalgi 4-asr oxiridan miloddan avvalgi 3-asr oʻrtalarigacha M. Salavkiylar davlatiga tobe boʻlgan. Viloyat markazi qilib Margʻiyonadagi Antioxiya shahri olingan. Yunon-Baqtriya podsholigi barpo etilgach, M. maʼlum vaqt uning satrapiyalaridan biri boʻlgan. Miloddan avvalgi 2-asr ning 2-yarmida M. Parfiya tarkibiga kirgan. Milodiy 1-asrning 2-yarmidan — 3-asr boshigacha bu yerda mahalliy shoh Sanobarning avlodlari sulolasi qaror topgan. Milodiy 3-asr 2-choragidan — 4-asr oʻrtasigacha M. Sosoniylar davlatita boʻysungan. 651 y. M.ni arablar fath etgan.

Adabiyotlar[tahrir]

  • Avesto [Yashtkitobi] (Ishoqov M. tarjimasi), T., 2001;
  • Oʻzbekiston davlatchiligi tarixi ocherklari, T., 2001;
  • Sagdullayev A., Qadimgi Oʻzbekiston ilk yozma manbalarda, T., 1996.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil