Mangʻitlar (sulola)

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Mangʻitlar — Buxoro amirligini boshqargan sulola (1757—1920). Uning vakillari mangʻit qabilasiga mansub boʻlganlar. Ashtarxoniylar sulolasi oʻrniga kelgan Muhammad Rahimnit taxtga rasman oʻtirishi (1756 yil 16 dek.) Dan boshlangan. Uning vafotidan soʻng taxt vorisi etib Fozil toʻra (qizining oʻgʻli), keyin Ubaydullaxon tayinlangan boʻlsada, davlatni amalda amakisi Doniyolbiy otaliq (1758—85) boshqargan.

Keyingi mangʻit hukmdorlari: Shohmurod (1785-1800), Haydar (1800-26), Nasrullaxon (1826—60), Muzaffar (186085), Abdulahad (1885-1910), Olimxon (1910—20).

Amir Shohmurod Zarafshon vodiysi, Amudaryo va Qashqadaryodagi sunʼiy sugʻorish tizimini qayta tikladi. Buxoro aholisini bojdan, hunarmandlarni kundalik yigʻimlardan, mehnat majburiyatidan va solikdan ozod etuvchi tarxon yorligʻini berdi.Xiroj va nikoh puli, tarozi haqi va boshqa kamaytirildi. Sud tizimi qayta tuzildi. Davlat hokimiyati mustahkamlandi. Amir Haydar davrida oʻzaro urushlar kuchaydi. U Amudaryoning jan. sohili, yuqori Zarafshon, Shahrisabz va Mi-yonqolni saqlab qolish uchun kurash olib bordi. Nasrullaxon mamlakatdagi tarqoqlikni tugatish uchun kurashdi. Yarim mustaqil va kuchli Shahrisabz va Kitob bekliklari boʻysundirildi. Koʻqon xonligi tobe etildi. Amir Muzaffar davrida esa Buxoro amirligi Rossiya tomonidan istilo etildi. Amir Abdulahad va Amir Olimxon huk-mronligi vaqtida Buxoroda rus pod-sho hukumatining mavqei mustahkamlandi. Buxoro bosqinitssh keyin tuzilgan Buxoro Xalq Sovet Respublikasi tashkil topgach, M. sulolasi tugatildi. Ad.: Mirza Abd-al-Azim Sami, Tarix-i salatin-i mangitiya, M., 1962; Traktat Axmada Danisha, Istoriya mangits-koy dinastii, per. i predisl. I. A. Nadjafovoy, Dushanbe, 1967.

Naim Norqulov.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil