Estoniya bayrogʻi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish
Estoniya Respublikasi bayrogʻi
Flag of Estonia.svg
Mamlakat Estoniya
Mutanosibligi 7:11
Qabul qilindi 21 noyabr 1918
Takroran
qabul qilindi
7 avgust 1990

Estoniya bayrogʻi (estoncha: Eesti riigilipp) — 1918-1940 yillarda va yana 1990-yildan beri amalda boʻlgan Estoniya Respublikasining rasmiy davlat ramzi. Bu uchta gorizontal chiziqdan iborat toʻrtburchaklar paneli: yuqori qismi koʻk, oʻrtasi qora va pastki qismi oq. Bayroqning standart oʻlchami 105 x 165 sm. Eston tilida u koʻpincha „sinimustvalge“ (soʻzma-soʻz „koʻk-qora-oq“) deb ataladi.

Tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

1881-yil 17-sentabrda Dorpat universitetida birinchi Estoniya milliy talabalar korporatsiyasi "Vironia" ning taʼsis yigʻilishida yaratilayotgan talabalar birodarligining ranglari tasdiqlandi:

  • koʻk — Estoniya yerlarining osmoni, koʻllari va dengizining aksi, haqiqat va milliy gʻoyalarga sodiqlik ramzi;
  • qora — vatan tuprogʻi va milliy palto rangi;
  • oq — eston xalqining baxt va yorugʻlik istagi.

1882-yil 26-martda K. A. Xermanning rafiqasi Paula tashabbusi bilan va Miina Hermann va Emiliya Bermannning yordami bilan uchta teng gorizontal chiziqlardan iborat — yuqorisi koʻk, oʻrtasi — qora va pastki qismi — oq rangdan iborat „Vironia“ shoyi banneri yasaldi.

Birinchi oq-qora-koʻk bayroq 1884-yil 23-mayda (4-iyun) Odenpes cherkovi zalida pastor Rudolf Kallas tomonidan muqaddaslashtirilgan (bu bayroq hozirda Estoniya milliy muzeyida saqlanadi).[1]

Moviy-qora-oq bayroq Estoniya milliy qadr-qimmati va estoniyaliklarning mustaqillikka intilishining ramziga aylandi. 1894 va 1896 yillardagi Estoniya qoʻshiq festivallarida bunday uch rangli bayroqlar xilpiragan.

Mustaqillik[tahrir | manbasini tahrirlash]

Uzun Germaniya minorasida Estoniya bayrogʻi

1905 va 1917 yillardagi inqiloblar davrida u eston millatchi inqilobchilari tomonidan keng qoʻllanilgan. 1918-yil 24-fevralda Estoniya mustaqilligi eʼlon qilinganida yangi respublika bayrogʻi sifatida koʻk-qora-oq uch rangli rang ishlatilgan. Vaqtinchalik davlat bayrogʻi toʻgʻrisidagi birinchi farmon 1918-yil 21-noyabrda Estoniya Respublikasining Muvaqqat hukumati tomonidan qabul qilingan:

“I. 1. Estoniya davlat bayrogʻining ranglari koʻk, qora va oq rangda, gorizontal tarzda joylashtirilgan”.

1922-yil 27-iyunda Estoniya parlamenti davlat bayrogʻi toʻgʻrisidagi qonunni qabul qildi va nihoyat uning tavsifi, holati va foydalanish qoidalarini belgiladi.

Sovet hokimiyatining oʻrnatilishi[tahrir | manbasini tahrirlash]

1940-yil 21-iyun voqealari paytida bayroq Estoniya uchun eng ramziy joy — Tallindagi Toompea qal’asining Uzun German minorasidan olib tashlandi va uning oʻrniga qizil bayroq oʻrnatildi.[2]

Germaniya istilosi[tahrir | manbasini tahrirlash]

1941-1944-yillarda nemislar ishgʻoli paytida Estoniya bayrogʻidan foydalanish cheklangan edi. Bayroq ranglari SS qoʻshinlari tarkibida milliy Estoniya boʻlinmalarining timsollarida ishlatilgan. 1944-yil 21-sentabrda Estoniya bayrogʻi Uzun German minorasida Germaniya harbiy bayrogʻi yoniga oʻrnatilgan.[3]

Urushdan keyin[tahrir | manbasini tahrirlash]

1944-yil 22-sentabrda Qizil Armiya Tallinga kirgach, ikkala bayroq ham tushirildi va ularning oʻrnida SSSR bayrogʻi oʻrnatildi.

Zamonaviylik[tahrir | manbasini tahrirlash]

Estoniya milliy ranglari yana 1987-1988-yillarda ochiq ishlatilgan. 1989-yil 24-fevralda Tallindagi „Uzun German“ minorasida Estoniya SSR bayrogʻi oʻrniga uch rangli bayroq oʻrnatildi. Ushbu qoida Estoniya SSR Oliy Kengashi tomonidan 1990-yil 7-avgustda, Estoniya davlatchiligi toʻliq tiklanishidan bir yil oldin rasman tasdiqlangan.

Davlat bayrogʻi toʻgʻrisidagi qonun 1993-yil 6-aprelda qabul qilingan va 2006-yil 1-yanvarda 2005-yil 23-martda qabul qilingan amaldagi Estoniya bayrogʻi toʻgʻrisidagi qonun kuchga kirdi[4].

Bayroq kunlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

4-iyunda 1884-yilda Estoniya bayrogʻining nishonlanishi munosabati bilan rasman Estoniya bayrogʻi kuni sifatida nishonlanadi. 2006-yil 1-yanvardan kuchga kirgan „Davlat bayrogʻi toʻgʻrisida“gi qonunga koʻra, bayroq kunlari (yaʼni davlat bayrogʻi koʻtarilgan kunlar) 13 ta bayram va muhim sanalar hisoblanadi (cherkov bayramlari bundan mustasno), bu kunlarda qonunchilik, davlat va munitsipal hokimiyat organlari oʻz binolari ustidan davlat bayroqlarini koʻtarishlari shart. Ana shunday kunlardan biri 3-yanvarda Mustaqillik urushida (1918-1920) qatnashganlarni xotirlaydilar[5][6].

Davlat bayroqlari koʻtariladigan kunlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • 1-yanvar — Yangi yil;
  • 2-fevral — Tartu tinchlik shartnomasi imzolangan kun;
  • 16-fevral — Litva Mustaqillik kuni;
  • 24-fevral — Mustaqillik kuni;
  • 14 mart — ona tili kuni;
  • 1-may — bahor bayrami;
  • May oyining ikkinchi yakshanbasi — onalar kuni ;
  • 9-may — Yevropa kuni;
  • 4-iyun — Estoniya bayrogʻi kuni;
  • 14-iyun — Motam kuni;
  • 23-iyun — Gʻalaba kuni;
  • 20-avgust — Mustaqillik tiklangan kun;
  • Noyabr oyining ikkinchi yakshanbasi — Otalar kuni;
  • 16-noyabr — qayta tugʻilish kuni;
  • 18-noyabr — Estoniya Respublikasining eʼlon qilingan kuni.

Simvolizm[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ranglarning asl talqini quyidagicha edi:

  • koʻk — Estoniya osmoni, koʻllari va dengizining rangi; milliy gʻoyalarga sadoqatni ifodalaydi
  • qora — vatan yerining va milliy eston kurtkalari rangi; eston xalqining barcha qiyinchiliklarining aksi
  • oq — Estoniyaning qorli choʻqqilarining rangi; inson baxtini, erkinlik istagini va yaxshi kelajakka umidini ifodalaydi.

Bayroq ranglari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ranglar Estoniya bayrogʻi qonunida qatʼiy belgilangan.

Rang modeli Moviy Qora Oq
Pantone 285C Hexachrome Black C CMYK xavfsiz
RGB 0-125-195 (#007DC3) 0-0-0 (#000000) 255-255-255 (#FFFFFF)
CMYK 91-43-0-0 0-0-0-100 0-0-0-0

Muqobil takliflar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Flag of Estonia proposed in 1919.svg
Estonian alternative flag proposal.svg
Estonian alternative flag proposal2.svg
Estoniyaning muqobil bayrogʻi 1919-yilda taklif qilingan 2001-yilda taklif qilingan Estoniya bayrogʻi uchun alternativ Skandinaviya dizayni 2001-yilda taklif qilingan Estoniya bayrogʻi uchun alternativ Skandinaviya dizayni

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]