Ozarbayjon bayrogʻi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Ozarbayjon bayrogʻi
Flag of Azerbaijan.svg
Mamlakat Ozarbayjon
Qabul qilindi 9-noyabr, 1918-yil (104 yil avval) (1918-11-09)
Bekor qilindi 1920-yil
Takroran
qabul qilindi
5-fevral, 1991-yil (32 yil avval) (1991-02-05)
Dizayn Gorizaontal holatdagi toʻq koʻk, qizil va yashil rangli bayroq. Qizil rang markazida oq yarim oy va sakkiz qirrali yulduz joylashgan.
Bayroq mualliflari Ali bey Huseynzade

Ozarbayjon milliy bayrogʻi (ozarbayjoncha: Azərbaycan bayrağı) Ozarbayjon tilida Üçrəngli bayraq (oʻzbekchada Uchrangli bayroq) deb ham ataladi. Bayroq gorizontal holatdagi bir xil oʻlchamga ega boʻlgan toʻq koʻk, qizil va yashil kabi uch xil rangdan iborat boʻlib, bayroq markazida oq rangda yarim oy va sakkiz qirrali yulduz joylashgan. Bayroq Ozarbayjonning eng mashhur ramziga ham aylangan. Bayroqdagi toʻq koʻk rang Ozarbayjonning turkiy merosini, qizil rang taraqqiyotni, yashil rang esa Ozarbayjonning asosiy dini boʻlgan islom dinini ifodalaydi.

Har yili 9-noyabrda nishonlanadigan Ozarbayjon bayrogʻi kuni 2009-yil 17-noyabrdagi 595-sonli qonun bilan belgilab qoʻyilgan. Ushbu sana 1918-yil 9-noyabrda Ozarbayjon Demokratik Respublikasi tomonidan uch rangli bayroqning birinchi marta davlat bayrogʻi sifatida qabul qilingan kun ekanligi munosabati bilan tanlangan. Bayroq respublikada 1920-yilda Sovet qoʻshinlari Ozarbayjonga bostirib kirgunga qadar amalda boʻlgan. 1991-yil 5-fevralda mamlakat Sovet Ittifoqidan mustaqillikka erishgach, ranglar va oʻlchamidagi biroz oʻzgarish bilan qayta qabul qilingan.

Bayroq milliy konstitutsiyada, davlat madhiyasi, Azərbaycan marşıda ham eslab oʻtilgan. Bayroq quruqlikda fuqarolik, davlat va urush bayrogʻi sifatida, dengizda esa fuqarolik, davlat, dengiz ishorasi va dengiz flotida foydalaniladi. Ozarbayjonda qonun bilan bayroqdan foydalanish tartibga solingan. Bayroq tahqirlanishiga yoʻl qoʻyilmaydi. Bayroq Ozarbayjon tarkibidagi Naxichevan avtonom respublikasida ham rasmiy maqomga ega.

Tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ozarbayjon Demokratik Respublikasi (1918—1920)[tahrir | manbasini tahrirlash]

FIAV historical.svg 1918-yil 21-iyundan 9-noyabrgacha amalda boʻlgan Ozarbayjon bayrogʻi
FIAV historical.svg Mammad Amin Rasulzoda muhojirlik davrida chizgan ADR bayrogʻi

1918-yil 28-mayda Ozarbayjon Demokratik Respublikasi|Ozarbayjon demokratik respublikasi]] (ADR) mustaqilligini eʼlon qildi. Mustaqillik davrida dastlabki vazifalardan biri milliy ramzlarni qabul qilish edi. ADR 1918-yil 21-iyunda Usmonli imperiyasi bayrogʻi|Usmonli bayrogʻi]] namunasida qizil fonda oq yarim oy va sakkiz qirrali yulduz tasvirlangan birinchi davlat bayrogʻini qabul qildi[1][2]. Yangi bayroq 1844-yilgacha amalda boʻlgan sakkiz qirrali yulduzi mavjud Usmonli imperiyasi bayrogʻi bilan deyarli bir xil boʻlib, undagi yulduz besh qirralisiga alishtirilgan[1][3]. Bayroqlar oʻrtasidagi bunday oʻxshashlik Usmonli imperiyasining gegemonligi, shuningdek, Ozarbayjon va Usmonlilar turkiy aholisi oʻrtasidagi etnik qardoshlikni aks ettirgan[4].

Bir necha oy ichida shoshilinch qabul qilingan bayroqda faqat turkiylikka oʻrin berilgani tanqid ostiga olindi[5]. Yangi bayroqda turkiylik, islomchilik va taraqqiyotga intilish kabi uchta gʻoya aks etishi kerak edi. Bu gʻoyalar ADRning „turklashtirish, islomlashtirish, modernizatsiya“ degan rasmiy mafkurasida ham aks etgan edi[6][7][8]. Bu mafkuraning shakllanishiga Jamoliddin al-Afgʻoniyning islom mafkurasi haqida yozgan „The Philosophy of National Unity and the True Essence of Religious Unification“ (tarjimasi: „Milliy birlik falsafasi va diniy birlashuvning asl mohiyati“)va „Islamic Unity“ (tarjimasi: „Islom birligi“) nomli kitoblaridagi gʻoyalari taʼsir koʻrsatdi. Unga koʻra, musulmon xalqlari diniy konsolidatsiya, milliy birlik va Yevropa davlatchiligining ilgʻor anʼanalarini oʻrganishi shart edi[9].

1918-yil 9-noyabrda yangilangan davlat bayrogʻi loyihasi tasdiqlandi. Yangi bayroq gorizontal holatdagi uch rang: koʻk, qizil va yashil ranglardan iborat boʻlib, markazida oq yarim oy va sakkiz qirrali yulduz tasvirlangan[10][1]. Yangilangan bayroq muallifi Ali bey Husaynzoda edi[11].

1918-yil 7-dekabrda parlament binosi peshtoqiga yangilangan davlat bayrogʻi ilindi. ADR mustaqilligini eʼlon qilgan Ozarbayjon Milliy kengashi raisi Muhammad Amin Rasulzoda oʻz nutqida shunday degan: „[…] va shuning uchun, janoblar, Milliy Kengash Ozarbayjonni ifodalovchi uch rangli bayroq masalasini koʻtarmoqda. Turkiy suverenitet, islom madaniyati va zamonaviy Yevropa qudrati ramzi boʻlgan bu bayroq doimo boshimzida hilpirab turadi. Bir marta koʻtarilgan bu bayroq endi tushmaydi“[12][13].

1920-yildan keyin Ozarbayjon Demokratik Respublikasi bayrogʻidan foydalanish[tahrir | manbasini tahrirlash]

Qizil Armiya bosqini natijasida 1920-yil aprel oyida Ozarbayjon Demokratik Respublikasi qulaganidan soʻng bayroqdan Sovet Ittifoqidan tashqarida boʻlgan emigrant tashkilotlari foydalangan. II jahon urushi davrida ADR bayrogʻidan fashistlar Germaniyasi tomonida jang qilgan etnik ozarbayjonlarning harbiy tuzilmalari boʻlgan Ozarbayjon legioni batalyonlari foydalangan. Ozarbayjon legioni askarlarining bilak nishonida koʻk, qizil va yashil rangli uchta gorizontal chiziq, oq yarim oy va besh qirrali yulduz tasvirlangan[13][14].

ADR bayrogʻidan 1943-yil 6-noyabrda Germaniyaning Berlin shahrida boʻlib oʻtgan sobiq sovet ozarbayjonlik mayor Abdurahmon Fatalibeyli boshchiligidagi ozarbayjonlar qurultoyida ham foydalanilgan[15]. Qurultoyda Ozarbayjon mustaqilligini tiklash haqida qaror qabul qilingan edi[15]. 1922-yilda Muhammad Amin Rasulzoda Sovet Rossiyasidan Finlyandiya orqali Turkiyaga qochib ketgan edi. 1952-yilda Turkiyada ADR bayrogʻining nusxasini yaratgan. U bayroqni doʻsti Gulmirza Bagʻirovga bergan. U bayroqni 1976-yilda Ozarbayjonga yashirincha olib kelib, Maştağadagi uyiga ilib qoʻygan[16]. Bayroq 2003-yil iyul oyida Ozarbayjon tarixi milliy muzeyiga topshirilgan va hozirga qadar muzeyda saqlanmoqda[17].

1956-yilda Johid Hiloloʻgʻli ismli namoyishchi Bokudagi Qiz minorasi ustiga bayroq koʻtarib, Sovet Ozarbayjoniga qarshiligini koʻrsatdi. Hiloloʻgʻli 4 yilga ozodlikdan mahrum qilindi. Uning tarafdori Chingiz Abdullayev esa ruhiy xastaliklar shifoxonasiga joylashtirilgan[18][19].

Ozarbayjon SSR (1920—1991)[tahrir | manbasini tahrirlash]

FIAV historical.svg 1952—1990-yillarda amalda boʻlgan Sovet Ozarbayjoni bayrogʻi. Nisbat: 1:2

1920-yil 28-aprelda Ozarbayjon Sovet Sotsialistik Respublikalar Ittifoqi tarkibiga kirib, Ozarbayjon Sovet respublikasiga (Sovet Ozatbayjoni) aylandi. Bu davrda Ozarbayjon Demokratik Respublikasining bayroqlari taqiqlandi[20][21]. Sovet hokimiyati davrida Sovet Ozarbayjonida sakkiz xil bayroqdan foydalanilgan. Koʻpgina bayroqlar shakli bir xil boʻlib, biroz oʻzgartirilgan. Oʻzgartishlar Sovet Ittifoqining Kavkazdagi dastlabki yillardagi xaotik holati natijasi edi. Birinchi norasmiy Sovet Ozarbayjoni bayrogʻi 1920-yil 28-aprelda Sovet Ittifoqi Bokuni egallab olgan vaqtda tasdiqlangan[22].

Sovet Ozarbayjonining ilk rasmiy bayrogʻi 1921-yil 19-mayda birinchi konstitutsiyasining 104-moddasiga muvofiq qabul qilingan[23][24]. Oʻsha davrda Sovet Ozarbayjonining davlat tili ozarbayjon turkiy tili boʻlib, alifbosi arab yozuviga asoslangan edi. Shuning uchun bayroqdagi A.S.R. harflari arab alifbosida yozilgan edi[24]. Sovet Ozarbayjonining sakkizinchi va oxirgi bayrogʻi 1952-yil 7-oktabrda qabul qilingan. Bayroq dizayni Sovet davlat bayrogʻiga juda ham oʻxshash edi. Yagona farqi pastki qismida bayroq balandligining chorak qismini egallagan gorizontal koʻk chiziq mavjud edi. Bayroq tavsifi quyidagicha:

Ozarbayjon respublikasi (1991—hozirgacha)[tahrir | manbasini tahrirlash]

1980-yillar oxirida Sovet Ozarbayjonidagi tartibsizliklarda mustaqillikka chorlovchi namoyishlar davomida uch rangli Ozarbayjon Demokratik Respublikasi bayrogʻi koʻtarilgan[25][26]. 1990-yil 17-noyabrda Naxichevan Muxtor respublikasi Oliy assambleyasining birinchi sessiyasida 1918-yilgi ODR bayrogʻi muxtor davlat rasmiy bayrogʻi sifatida qabul qilindi[27]. Keyinchalik bu bayroq „Ozarbayjon SSR nomi va davlat bayrogʻini oʻzgartirish toʻgʻrisida“gi farmon bilan qabul davlat bayrogʻi sifatida qabul qilingan. Farmonni 1990-yil 29-noyabrda Ozarbayjon SSR prezidenti imzolagan. 1991-yil 5-fevralda Ozarbayjon SSR Oliy kengashi ratifikatsiya qilgan[28][10]. Mustaqillikdan keyingi birinchi konstitutsiya 1995-yil 12-noyabrda umumxalq ovoz berishi orqali qabul qilingan. Konstitutsiya moddalaridan biri respublikaning uch rangli bayrogʻi haqida[27][28].

2007-yil 17-noyabrda Ozarbayjon prezidenti Ilhom Aliyev Boku shahrida „Davlat bayrogʻi maydonini tashkil etish toʻgʻrisida“ farmon imzoladi[29]. Maydonda 162&nbspmetr balandlikdagi, 220&nbsptonna ogʻirlikdagi flagshtok oʻrnatildi. Flagshtokdagi bayroqning kengligi 35&nbspmetr, uzunligi 70&nbspmetr, ogʻirligi esa 350&nbspkilogramni tashkil qilgan[30][31]. Flagshtok binosida davlat bayrogʻi uchun muzey ham tashkil qilindi. 2010-yil 1-sentabrda muzey ochilish marosimida bayroq koʻtarildi. 2011-yilda Tojikistonning 165&nbspmetrli Dushanbe flagshtoki[32] qurilguniga qadar u dunyodagi eng baland flagshtok boʻlib qoldi[33]. Flagshtok shamol natijasida bayroq bir necha marta yirtilib ketganindan soʻng 2017-yilda demontaj qilingan[34].

Xronologik galereya[tahrir | manbasini tahrirlash]

Dizayn[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ozarbayjon bayrogʻining tuzilish shakli

Ozarbayjon davlat bayrogʻi teng kenglikdagi uchta gorizontal chiziqda koʻk, qizil va yashil ranglardan iborat. Markazda oq yarim oy va sakkiz qirrali yulduz tasvirlangan. Bayroqning asosiy tavsifi va nisbati Ozarbayjon Konstitutsiyasida koʻrsatib oʻtilgan:

Bayroqning asosiy xususiyatlari prezidentning 1991-yil 5-fevralda qabul qilingan „Ozarbayjon Respublikasi Davlat bayrogʻi toʻgʻrisida“gi farmonida batafsil bayon etilgan. Bayroq nisbati Sovet davrida foydalanilgani[24][36] kabi 1:2 nisbatda saqlanib qolgan[37]. Har bir rangli chiziq bayroq umumiy balandligining uchdan bir qismini egallaydigan qilib chiziladi. Yulduz va yarim oy qizil chiziq markazida joylashadi. Yarim oy va qizil ichki doiraning tashqi diametri yulduz diametri bilan kesishadi. Yulduz diametri bayroq balandligining oltidan bir qismini tashkil qiladi. Yulduz ichidagi doira esa bayroq umumiy balandligining oʻn ikkidan bir qismini tashqil qiladi[36].

Ranglar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bayroqda yashil, qizil, moviy va oq ranglar mavjud. Bayroq ranglaridagi aniq spetsifikatsiyalar 2004-yilda qabul qilingan „Ozarbayjon Davlat bayrogʻi qoidalari toʻgʻrisida“gi farmonda berilgan. Bayroq ranglari 2013-yilda yangilangan va quyidagi ranglar qabul qilingan[38]:

Flag of Azerbaijan.svg
Rang sxemasi
Koʻk Qizil Yashil
RAL 5012 3018 6018
Pantone 306 °C Red 032 °C 362 °C
CMYK 100-20-0-11 0-79-73-6 49-0-70-38
HEX #00B5E2 #EF3340 #509E2F
RGB 0-181-226 239-54-61 80-158-47

2004—2013-yillar oraligʻida foydalanilgan rang sxemasi (1918—1920-yillardagi bayroqning taxminiy ranglari) quyidagicha:

Flag of Azerbaijan (2004–2013).svg
Rang sxemasi
2004—2013
Koʻk Qizil Yashil
RAL 5015 3020 6024
CMYK 100-22-0-24 0-100-77-12 100-0-42-32
HEX #0098C3 #E00034 #00AE65
RGB 0-152-195 224-0-52 0-174-101

Ramziylik[tahrir | manbasini tahrirlash]

Koʻk rang Ozarbayjonning turkiy merosini, qizil rang zamonaviy davlat barpo etish va demokratiyani rivojlantirish, yashil rang esa islom dinini ifodalaydi[27][39][40]. Bayroq markazida oq yarim oy va sakkiz qirrali yulduzdan iborat oy va yulduz tasvirlangan[28][41].

Yarim oy va yulduz Islom belgisi sifatida koʻrilsa-da, tarixchilar va tadqiqotchilar bayroqda sakkiz qirrali yulduz tasvirlanishi borasida yakdil fikrda emaslar. Fatali Xon Xoyskiy Ozarbayjon soʻzi arab yozuvida yozilganda (آذربایجان), undagi sakkiz harfga ishora qilingan deya tushuntirgan[9]. Shuningdek, yulduzning sakkizta qirrasi Sovet Ittifoqidan oldingi davrda tasniflangan sakkiz turkiy xalqlar[27]: ozarbayjon, usmonlilar (turklar), chigʻatoylar, tatarlar, qipchoqlar, saljuqiylar va turkomanlarni anglatadi, deb hisoblovchilar ham bor[41][42] It is possible the Kipchaks actually reflect two peoples, the Kazakhs and Kyrgyz, which would make eight.[43]. Qipchoqlar ikki xalq, qozoq va qirgʻizlarni ifodalagan boʻlishi mumkin. Shunday hisoblaganda xalqlar soni sakkiztani tashkil qiladi[43].

Protokol[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ozarbayjon Respublikasining 2004-yil 8-iyunda qabul qilingan 683-sonli Qonuni 2-moddasiga muvofiq (2015-yil 1-sentabr tahririda) Davlat bayrogʻi quyidagi hollarda koʻtariladi[43][35]:

Ofis Bino Avtomobil
Ozarbayjon prezidenti YesY YesY
Ozarbayjon bosh vaziri YesY YesY
Milliy assambleya spikeri YesY YesY
Vazirlar Mahkamasi YesY  
Ozarbayjon Konstitusiyaviy sudi YesY  
Ozarbayjon Oliy sudi YesY  
Ozarbayjon sud-huquq kengashi YesY  
Markaziy ijro etuvchi hokimiyat organlari YesY YesY
Ozarbayjon Markaziy banki rahbari YesY YesY
Ozarbayjon Markaziy saylov komissiyasi YesY  
Ozarbayjon palatasi YesY  
Naxichevan Oliy assambleyasi YesY  
Naxichevan Vazirlar Mahkamasi YesY  
Naxichevan Oliy sudi YesY  
Naxchivan mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari YesY YesY
Inson huquqlari boʻyicha vakil YesY  
Milliy Assambleya raisi oʻrinbosari YesY  
Ozarbayjon elchixonalari YesY  
Ozarbayjondagi konsulliklar YesY  
Dengiz savdo kodeksida roʻyxatga olingan kemalar   YesY
Ozarbayjon suvlaridagi xorijiy kemalar   YesY
Ozarbayjon chegara oʻtish joylari YesY  
Ozarbayjon Milliy gvardiyasi aʼzosi davlat bayrogʻini ushlab turibdi.

Ozarbayjon Respublikasi Qurolli kuchlarining harbiy qismlari, harbiy-dengiz kemalari binolari, harbiy sudlar va qarorgohlari ustida davlat bayrogʻi quyidagi hollarda ham koʻtarilishi lozim:

  • davlat bayramlari vaqtida
  • harbiy qasamyod vaqtida
  • harbiy qismlar yoki harbiy sudlardagi taqdirlash marosimlarida
  • harbiy qism yoki harbiy kema boshqa davlat hududida joylashganida

Bayroq binoga osilganida Ozarbayjon bayrogʻi bino devoriga vertikal holatda oʻrnatilishi kerak. Shunda bayroqning yashil tomoni chap tomonda joylashadi[44].

Qonuniy himoya[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ozarbayjonda bayroqni tahqirlash jinoyat hisoblanadi. Ozarbayjon Jinoyat kodeksining 324-moddasiga koʻra, „Ozarbayjon Respublikasining davlat bayrogʻi yoki davlat gerbini tahqirlash“ ikki yilgacha ozodlikni cheklash yoki bir yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi[45]. 16 yoshdan oshgan shaxslar tomonidan bayroqqa nisbatan hurmatsizlik qilinsa, masaln, uni yoʻq qilish, shikastlash yoki bayroqda behayo chizmalar chizish, yozuvlar yozishga nisbatan faol jamoatchilik komissiyasi tomonidan jazo tayinlanadi.

Davlat bayrogʻi kuni[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ozarbayjonda Davlat bayrogʻi kuni prezidenti Ilhom Aliyev tomonidan 2019-yil 17-noyabrda imzolangan 595-sonli qonun asosida taʼsis etilgan. Bayroq kuni har yili 9-noyabrda nishonlanadi. Bu sana mamlakatda dam olish kuni hisoblanadi[46]. Ilhom Aliyev Davlat bayrogʻi mayodinining ochilish marosimida soʻzlagan nutqida bayroq kuni haqidagi farmonni aynan 17-noyabrda imzolashiga 1990-yil 17-noyabrda ODR bayrogʻi Ozarbayjon Respublikasi davlat bayrogʻi sifatida qabul qilinganligi sabab boʻlganini taʼkidladi[47].

Taʼsiri[tahrir | manbasini tahrirlash]

Rasulzoda aytgan soʻzlar (ozarbayjoncha: "Bir kərə yüksələn bayraq, bir daha enməz!" „Bir marta koʻtarilgan bayroq hech qachon yiqilmas!“) 20-asr boshlaridagi Ozarbayjon mustaqilligi hayqiriqlari edi[48]. 1919-yilda Jafar Jabbarli Ozarbayjon davlat ramzlariga bagʻishlab „Ozarbayjon bayrogʻiga“ sheʼrini yozgan[49]. Davlat bayrogʻi Ozarbayjon davlat madhiyasi, „Azərbaycan marşı“ning beshinchi va oʻn beshinchi jumlalarida ham qayd etilgan. Parchalarning oʻzbekcha tarjimasi quyidagicha: „Uch rangli bayroq bilan baxtli yashang!“ va „Faxriy bayrogʻingizni baland koʻtaring“[50].

Yana qarang[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. 1,0 1,1 1,2 Vasilevich 2014, s. 97.
  2. Ahmedov 2010, s. 22.
  3. Marshall 2017, s. 100.
  4. Swietochowski 1995, s. 69.
  5. Swietochowski 1995, s. 71.
  6. Tokluoglu 2005, s. 734.
  7. Suny 1996, s. 219.
  8. Swietochowski & Collins 1999, s. 54.
  9. 9,0 9,1 Ahmedov 2010, s. 23.
  10. 10,0 10,1 Heydarov & Bagiyev 2005, s. 11.
  11. Smith 2001, s. 13.
  12. Hasanli 2015, s. 148.
  13. 13,0 13,1 Fərhadoğlu, Tapdıq „Azərbaycanda Dövlət Bayrağı Günü qeyd olunur“ [Azerbaijan celebrates State Flag Day] (az). Voice of America (9-noyabr 2021-yil). Qaraldi: 30-aprel 2022-yil.
  14. Drobyazko & Karaschuk 1999, s. 17.
  15. 15,0 15,1 Yaqublu 2009, s. 262.
  16. „'Yaşıl donlu, mavi gözlü, al yanaqlı sevdiyim…'“ [One I love with a green dress, blue eyes, red cheeks…] (az). Azadliq Radiosu (9-noyabr 2017-yil). Qaraldi: 1-may 2022-yil.
  17. „Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyində tarixi Cümhuriyyət bayrağımız mühafizə olunur“ [Our historical Republican flag is preserved in the National History Museum of Azerbaijan] (az). National Museum of History of Azerbaijan (27-may 2021-yil). Qaraldi: 1-may 2022-yil.
  18. İsmayıllı, Sevda „Sovet vaxtı Azərbaycan bayrağını Qız Qalasından asan Cahid Hilaloğlu kimdir?“ [Who is Jahid Hilaloglu, the man who hoisted the Azerbaijani flag from the Maiden Tower in Soviet times?] (az). Azadliq Radiosu. Qaraldi: 1-may 2022-yil.
  19. Zaur, Zahidoğlu „Üçrəngli bayrağımızdakı işarə və təsvirlər əsl tarixi-fəlsəfi sistemdir…“. 12-noyabr 2016-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 13-15 may 2011. (ozar.)
  20. Goltz 1998, s. 72.
  21. Altstadt 2017, s. 49.
  22. Pope 2005, s. 116.
  23. Hille 2010, s. 193.
  24. 24,0 24,1 24,2 24,3 „Azərbaycan SSR-in bayraqları“ [Flags of the Azerbaijan SSR] (az). Presidental Library. Qaraldi: 1-may 2022-yil.
  25. Bolukbasi 2013, s. 10.
  26. Ahmedov 2010, s. 25.
  27. 27,0 27,1 27,2 27,3 Özer 2019, s. 9.
  28. 28,0 28,1 28,2 Bordeleau 2013, s. 235.
  29. „Azerbaijan marks National Flag Day“. Trend News Agency (9-noyabr 2012-yil). Qaraldi: 14-noyabr 2012-yil.
  30. „World's Largest Flag Taken Down After Flagpole Wilts In Azerbaijan“ (inglizcha). RadioFreeEurope/RadioLiberty (3-fevral 2011-yil). Qaraldi: 12-may 2022-yil.
  31. Lomsadze, Giorgi „Azerbaijan Raises the World's Biggest Flagpole“ (inglizcha). Eurasianet (9-sentabr 2010-yil). Qaraldi: 12-may 2022-yil.
  32. „In Tajikistan, The World's Tallest Flagpole...Without A Flag“ (inglizcha). RadioFreeEurope/RadioLiberty (24-aprel 2013-yil). Qaraldi: 12-may 2022-yil.
  33. Rookwood 2022, s. 861.
  34. Isayev, Heydar „Azerbaijan to erect – again – the world's tallest flagpole“ (inglizcha). Eurasianet (14-fevral 2022-yil). Qaraldi: 13-may 2022-yil.
  35. 35,0 35,1 Article 23.II of the Constitution „The Constitution of the Republic of Azerbaijan“. Official website of the President of the Republic of Azerbaijan (2002). 30-iyul 2013-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-may 2011-yil.
  36. 36,0 36,1 „1331-VKQ – Azərbaycan Respublikası Dövlət Bayrağının təsvirinin təsdiq edilməsi haqqında“ [1331-VKG – On approval of the image of the State Flag of the Republic of Azerbaijan] (az). e-qanun.az. Ministry of Justice.
  37. „Azərbaycan dövlət rəmzləri“ [Azerbaijani state symbols] (az). National Assembly. Qaraldi: 6-may 2022-yil.
  38. „"Azərbaycan Respublikası Dövlət bayrağının istifadəsi qaydaları haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişiklik edilməsi barədə“ [On amendments to the Law of the Republic of Azerbaijan "On the rules of use of the State Flag of the Republic of Azerbaijan"] (az). National Assembly. Qaraldi: 13-may 2022-yil.
  39. Matjunin 2000, ss. 311–313.
  40. „Azerbaijan – Details“ (inglizcha). CIA World Factbook. Central Intelligence Agency. Qaraldi: 28-iyul 2022-yil.
  41. 41,0 41,1 Kindersley 2014, s. 236.
  42. Znamierowski 2001, s. 164.
  43. 43,0 43,1 43,2 Sache, Ivan „Meaning of the flag of Azerbaijan“. Intute. Qaraldi: 1-may 2022-yil.
  44. „55 – "Azərbaycan Respublikası Dövlət bayrağının qaldırılması (asılması), endirilməsi, saxlanılması və istehsalı Qaydaları"nın təsdiq edilməsi barədə“ [55 – About approval of "Rules of raising (hanging), lowering, storage and production of the State flag of the Azerbaijani Republic"] (az). e-qanun.az. Ministry of Justice (25-mart 2005-yil). Qaraldi: 30-aprel 2022-yil.
  45. „Azərbaycan Respublikasının Cinayət Məcəlləsi“ [Criminal Code of the Republic of Azerbaijan] (az). e-qanun.az. Ministry of Justice. Qaraldi: 30-aprel 2022-yil.
  46. „Azerbaijan celebrates National Flag Day“. Trend News Agency (9-noyabr 2010-yil). Qaraldi: 30-aprel 2022-yil.
  47. „Ilham Aliyev attended the opening ceremony of the State Flag Square“ (inglizcha). president.az. Qaraldi: 30-aprel 2022-yil.
  48. Çağla 2019, ss. 31–55.
  49. „"Azərbaycan bayrağına" (Cəfər Cabbarlı)“ ["To Azerbaijani flag" (Jafar Jabbarly)] (az). Azadliq Radiosu. Qaraldi: 10-noyabr 2014-yil.
  50. „National Anthem of the Republic of Azerbaijan“. Embassy of the Republic of Azerbaijan in the People's Republic of China. 12-mart 2012-yilda asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: 28-may 2011-yil.

Adabiyotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]