Oʻzbekiston milliy banki

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
O‘zbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy banki
Tarmogʻi Bank, Moliya, Kredit
Ishga tushgan sanasi 1991-yil
Joylashuvi Oʻzbekiston bayrogʻi Oʻzbekiston Toshkent, Amir Temir, 101
Prezidenti Alisher Mirsoatov
Vebsayti nbu.uznbu.com


Oʻzbekiston miliy banki (National bank of Uzbekistan) O‘zbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy banki mamlakatimiz Prezidenti I.Karimov 1991-yil sentabr oyida chiqargan Farmon bilan tashkil etilgan. Bank oldiga mamlakatimiz kompaniyalarining tashqi savdo operatsiyalari bo‘yicha xalqaro andozalar darajasida xizmat ko‘rsata oladigan, O‘zbekiston iqtisodiyotiga xorijiy investitsiyalarni, ilg‘or texnologiyalarni jalb etishga qodir bo‘lgan moliya muassasasi yaratish vazifasi qo‘yilgan.

Mohiyatan, bugungi kunda O‘zmilliybank mamlakatimiz bank tizimining xalqaro moliya bozorlaridagi „tashrifnoma“si bo‘lib qoldi. Konservativ, puxta o‘ylangan siyosatga tayanib, Bankni boshqarishning samarali mexanizmlarini, o‘sish strategiyasini ishlab chiqdi. Bu holat unga dadil va jo‘shqin rivojlanib, professional moliya muassasasi, o‘z mijozlarining ishonchli sherigi sifatida mustahkam obro‘ga ega bo‘lish imkonini berdi.

Bank bozor o‘zgartishlarini amalga oshirishda faol yetakchilik qilib kelmoqda. Loyihalarni moliyalash, universal tijorat, investitsiya va jamg‘arma banklari funksiyalarini eng maqbul tarzda uyg‘unlashtirib ishlayotgan O‘zmilliybank O‘zbekiston bozor iqtisodiyotiga muvaffaqiyatli kirib borishiga yordam bermoqda.

Mamlakatimiz mustaqillik yillarida iqtisodiy rivojlanishi dinamikasi Bank tarixida aks etgan. O‘zmilliybank mamlakatimiz bank xizmatlari bozorida peshqadamlik qilayotgani, barqaror rivojlanayotgani, uning depozit bazasi beto‘xtov o‘sib borayotgani, xorijiy kredit yo‘nalishlari keng ko‘lamda jalb etilayotgani O‘zmilliybank O‘zbekiston iqtisodiyotining amalda barcha tarmoqlariga mansub investitsiya loyihalarini moliyalashda faol qatnashishida yordam berdi.

Mustaqillik yillarida Bank iqtisodiyot tarkiban chuqur qayta qurilishini taʼminlovchi loyihalarni moliyaladi. Bular, neft va metallarni qazib olish hamda qayta ishlash, qishloq xo‘jaligi mashinasozligi, kimyo sanoati hamda mineral o‘g‘itlar ishlab chiqarish, to‘qimachilik sanoati, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini qayta ishlash, sayyohlik, havo va temir yo‘l transporti, aloqa, kichik va o‘rta biznesni rivojlantirish loyihalari va O‘zbekiston iqtisodiyotining yangi qiyofasini shakllantiruvchi boshqa ko‘plab loyihalardir.

1993-yildan buyon „The Banker“ jurnali reytinglariga ko‘ra, Milliy bank jahondagi eng katta bank muassasalarining obro‘li birinchi mingligiga kirgan va hozir unda 862-o‘rinni egallab turibdi.

Mamlakatimiz bank sho‘’basi jadal rivojlanayotgan sharoitda Milliy bank O‘zbekistonda va Markaziy Osiyoda birinchi bo‘lib hisob yuritish xalqaro andozalariga mos keladigan yangi hisobvaraqlar rejasidan foydalanishga o‘tdi. Hozirgi vaqtda Milliy bankda joriy etilayotgan eng yangi „Globus“ avtomatlashtirilgan bank tizimi Bankka o‘z biznesini maksimal darajada kengaytirish imkonini beradi.

O‘zmilliybank „Reuters“, „Dow jones Telerete“, „Swift“ kabi nufuzli xalqaro moliya kommunikatsiyalari tarmoqlariga, „VIZA“ hisob-kitob tizimiga aʼzo bo‘lgan, jahondagi eng katta emitentlar chiqargan, jumladan „Ameriken Ekspress“ yo‘l cheklarini to‘lovga qabul qilayapti va sotayapti.

Mamlakatimizning iqtisodiy muhim hisoblanuvchi barcha mintaqalarida joylashgan 96ta filial va bo‘lim Milliy bankning 603 mingdan ziyod korporativ va xususiy mijozlariga keng doiradagi xizmatlar ko‘rsatilishini taʼminlamoqda.

Shuningdek, Milliy bank Moskva shahrida o‘zining „Aziya-Invest Bank“ sho‘’ba bankiga ega. U 2001-yil yakunlariga ko‘ra Rossiyaning 200ta eng yirik banki safiga qo‘shildi.

Xalqaro aloqalar faol rivojlanmoqda. Hozirgi kunda Milliy bank vakillik tarmog‘i jahonning 67 mamlakatidagi 570 bankni o‘z ichiga olgan.

Bank 2004-yilda o‘zining respublika moliya bozoridagi mavqeini mustahkamlab, rivojlanishda ijobiy dinamikaga erishdi. Milliy bankning jamlama balansi hajmi ekvivalentda 2.929 mln. AQSh dollarini tashkil etdi. Hisobot yilida Bank sarmoyasi 11 mln. AQSh dollariga ko‘payib, 01.01.2005 yildagi holatga ko‘ra 485 mln. AQSh dollarini tashkil etdi. 2005-yil 1-yanvardagi holatga ko‘ra, kredit portfeli hajmi 2.418,4 mlrd. so‘mni tashkil etdi (2004-yil 1-yanvarda 2.312,3 mlrd. so‘m edi).

Milliy bank keng doirada yuritayotgan faoliyat ichki va xalqaro bank operatsiyalarining amalda barcha sohalarini qamrab olgan. Endi u xalqaro andozalar darajasida bank xizmatlari ko‘rsatish imkonini beruvchi zamonaviy bank texnologiyalarini rivojlantirmoqda. Bank xalqaro moliya tashkilotlari, xorijiy banklar va eksport-import agentliklari ajratayotgan kredit yo‘nalishlaridan foydalanish maqsadida korporativ xizmatlar ko‘rstib, ular bilan aloqalarni kengaytirish hamda mustahkamlash borasida aniq maqsadli siyosat yuritmoqda. Xususan:

tashqi savdo faoliyati[tahrir]

Milliy bank O‘zbekistondagi butun tashqi savdo oborotining 70 %dan ortig‘i bo‘yicha xizmat ko‘rsatmoqda. Bunda eksport-import bo‘yicha kreditlashning bo‘nak to‘lovlari qaytarilishi, kontraktlar ijro etilishi yuzasidan kafolatlar berish, veksellarni diskontlash, forfeyting, faktoring, o‘zbekistonlik eksportchilarga bevosita bank kreditlari berish, loyihalarni moliyalash, eksport-kredit agentliklari ishtirokida eksport-importni moliyalash kabi mexanizmlari qo‘llanilayapti. To‘lov muddati suriladigan akkreditivlar qo‘llanilmoqda, mijoz tovarni yetkazib berayotganda va sotayotganda mablag‘larni konsignatsiya shartlarida bir martalik konvertatsiyalash ishlari amalga oshirilayapti;

loyihalarni moliyalash[tahrir]

Milliy bank loyihalarni moliyalashda yangi korxonalar qurish, ishlab turganlarini modernizatsiyalash yoki texnik qayta qurollantirish (jumladan, mashina-uskunalar sotib olish, qurilish-montaj va boshqa ishlarni bajarish), shuningdek ishlab chiqarish hamda xizmat ko‘rsatish sohasi obyektlari normal faoliyat yuritishini taʼminlash uchun zarur xom ashyo va materiallarning bir qismini sotib olish ko‘zda tutilgan investitsiya loyihalarini moliyalashni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘ygan. Kreditlar iqtisodiyotning ustuvor tarmoqlarida tarkibiy o‘zgartishlarni taʼminlovchi eng muhim investitsiya loyihalarini moliyalash uchun mo‘ljallangan. YTTB, OTB, XMK kabi va boshqa yirik xalqaro moliya muassasalari kredit yo‘nalishlarining aksariyat qismi tijorat asosida, bevosita hukumat kafolatlari taqdim etmasdan jalb qilinmoqda;

investitsiyalashga doir bank ishi[tahrir]

O‘zmilliybank investitsiya banki sifatida mamlakatimizda infrastrukturasi rivojlangan, O‘zbekistondagi iqtisodiy islohotlarni faol qo‘llab-quvvatlayotgan, moliya hamda sanoat sho‘’balari rivojlanishiga yordam berayotgan eng katta bank hisoblanadi. Bankning investitsiya portfeli aviasozlik, to‘qimachilik, oziq-ovqat sanoati, qurilish, agrobiznes, transport va sayyohlik, moliya sho‘’basi korxonalarining aksiyalarini qamrab olgan. Kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-quvvatlash, uning investitsiya loyihalarini moliyalash — bank faoliyatidagi shubhasiz ustuvor yo‘nalishdir;

Chakana xizmatlar:

Omonatlar[tahrir]

Aholiga ko‘rsatiladigan xizmatlar doirasini kengaytirish siyosatiga qatʼiy amal qilib, Bank aholining jalb etilgan mablag‘lari va xususiy omonatlar bo‘yicha mamlakatimiz moliya bozorida yetakchilar safiga qo‘shildi. Hozirgi kunda Bank chakana xizmatlarning 70dan ziyod turini taqdim etmoqda. O‘zmilliybank bo‘lim va filiallari orqali ko‘rsatiladigan elektron xizmatlar doirasi kengayishi, aholining bankka ishonchi ortishi, omonatlar shartlarini maqbullashtirish, yangi depozitlarni ishlab chiqish va joriy etish, xizmatlar sifatini oshirish borasida aniq maqsadli ishlar olib borilishi natijasida mijozlar soni ancha ko‘paydi. Amalga oshirilgan ishlar O‘zmilliybankka aholining jalb etilgan depozitlari bo‘yicha O‘zbekistonda peshqadamlik mavqeini egallash imkonini berdi;

Plastik kartochkalar[tahrir]

Bank aholiga ko‘rsatiladigan xizmatlarni rivojlantirish borasida plastik kartochkalarning har xil turlariga katta ahamiyat berib qaramoqda. Ularni joriy etishda O‘zmilliybank eng zamonaviy texnologiyalardan dadil foydalanib, chinakam novatorlik qilayapti. Yil davomida kartochka egalari soni 190 ming kishidan oshdi. O‘zmilliybank kartochkalari bo‘yicha to‘lovni qabul qiladigan savdo-servis korxonalari tarmog‘i kengayishi bu kartochkalar aholi orasida yanada ommalashib ketishiga yangi turtki berdi. Savdo va xizmat ko‘rsatish sohasining 540dan ortiq eng katta korxonalari Bank bilan so‘m kartochkalari bo‘yicha xizmat ko‘rsatish to‘g‘risida shartnomalar tuzdi. O‘zmilliybank milliy valutada hisob-kitoblar qilish uchun mo‘ljallangan so‘m kartochkalari, Visa Classic va Visa Electron xalqaro kartochkalari, IAPA hamda Priority Pass diskont kartochkalari chiqarayapti, shuningdek xorijiy banklar chiqargan VISA, Evrocard/Mastercard, American Express kartochkalari bo‘yicha xizmat ko‘rsatmoqda. Bank, shuningdek, IAPA, Priority Pass va DSO diskont kartochkalarini ham taklif etayapti.

Shuningdek, O‘zmilliybank O‘zbekistonning o‘zida ham, undan tashqarida ham xizmatlar va mahsulotlarning quyidagi yangi turlarini taklif qilishi mumkin:

Elektron banking[tahrir]

Bankning bo‘lim va filiallari mamlakatimizning iqtisodiy jihatdan muhim ahamiyatga ega bo‘lgan barcha mintaqalarida joylashgan. Ular mijozlarga bank xizmatlarining butun kompleksini taqdim etayapti, elektron banking tizimi, yaʼni bankomatlar, savdo va servis korxonalaridagi terminallar orqali zamonaviy bank xizmatlaridan foydalanish imkoniyatini taʼminlayapti;

„Bank-mijoz“ tizimi[tahrir]

„Bank-mijoz“ dasturiy kompleksi bank bilan mijoz avtomatlashtirilgan tarzda o‘zaro hamjihat ishlashi uchun mo‘ljallangan, pul mablag‘larini real vaqt rejimida tezkor boshqarish imkoniyatini oshirishda yordam beradi. 2002-yilning may oyida AFIRATOning 25-yillik konferensiyasi va Bosh assambleyasi o‘tkazilayotganda bank ilgari surgan „Mijozlarga masofadan elektron xizmatlar ko‘rsatish tizimi“ mahsuloti uchun „Texnologiyalarni rivojlantirish“ nominatsiyasida Milliy bankka AFIRATO mukofoti taqdim etildi.

„Zamonaviy mulkdor“ bank mahsuloti[tahrir]

Keng doiradagi, jumladan o‘rta va kichik investorlarni qimmatli qog‘ozlar bozoriga jalb etish maqsadida Bank „Zamonaviy mulkdor“ yangi bank mahsuloti — qimmatli qog‘ozlar bilan savdo qilish elektron tizimini joriy etdi hamda rivojlantirmoqda. Bu tizim mamlakatimizning barcha mintaqalarini qamrab olgan. O‘zmilliybank mamlakat fond bozorini rivojlantirishga qo‘shgan hissasi uchun „Zamonaviy mulkdor“ Osiyo va Tinch okeani mamlakatlari bank kongressining 2001-yildagi yig‘ilishida „Eng yaxshi innovatsiya mahsuloti“ nominatsiyasida g‘olib deb topilgani bilan haqli ravishda faxrlanadi. Yangi bank mahsuloti aholining pul mablag‘lari fond bozoriga kirib kelishi ko‘payishini va bu pullar mazkur bozorda muomalada bo‘lishini rag‘batlantiradi. Bunda aholiga o‘zining bo‘sh mablag‘larini yuqori daromadli hamda eng likvid qimmatli qog‘ozlarga yo‘naltirish orqali qo‘shimcha daromad olish imkoni beriladi.

Shunisi muhimki, bank mijozlari buyurtmanomalar qabul qilish punktlari ixtisoslashgan tarmog‘i orqali birjadan tashqari savdo elektron tizimi yordamida aksiyalar va boshqa qimmatli qog‘ozlar sotib olish yo‘li bilan pul mablag‘larini ishga solishning zamonaviy shakllaridan foydalanish imkoniga ega bo‘ldilar. Bank xizmatlarining yangi turi qimmatli qog‘ozlarni erkin sotib olish va sotish, korxonalar aksiyalariga pul mablag‘larini investitsiyalash masalalari yuzasidan maslahatlar olish, uyushgan fond bozorida qimmatli qog‘ozlarning narxlari to‘g‘risida zarur maʼlumotga ega bo‘lish imkoniyatini yaratadi.

Milliy bank O‘zbekiston kredit bozorida peshqadamlik qilmoqda. Bank sanoatning barcha tarmoqlariga hamda mulkchilikning har qanday shakliga mansub korxona va tashkilotlarga milliy va xorijiy valutada kreditlar berayapti. Bank oborot sarmoyasini moliyalash, eksport va importni moliyalash, loyihalarni moliyalash uchun kreditlar ajratmoqda.

Kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-quvvatlash, uning investitsiya loyihalarini moliyalash — Bank faoliyatining so‘zsiz ustuvor yo‘nalishidir.

O‘zbekiston bilan Rossiya Federatsiyasi o‘rtasida eksport-import operatsiyalarini bajarish, yagona bank fazosini shakllantirish uchun ishonchli moliya tuzilmasi bo‘lishini taʼminlash maqsadida tashkil etilgan „Aziya-Invest Bank“ sho‘’ba banki Rossiya moliya bozorida mustahkam mavqeni egallab turibdi.

Hozirgi vaqtda mamlakatimiz bank tizimi jami aktivlarining 70 %dan ortig‘i va bank tizimi jami sarmoyasining 57 % Milliy bank ulushiga to‘g‘ri keladi.

Hozirda bankning asosiy kuch-g‘ayrati ustuvor tarmoqlarga xorijiy investitsiyalarni faol jalb etish, kichik va o‘rta biznes loyihalarini amalga oshirish, korporativ va chakana mijozlar doirasini kengaytirish, fond bozoridagi ish samaradorligini oshirish, O‘zmilliybankni institutsional rivojlantirish va xususiylashtirish dasturini ishlab chiqish kabi vazifalarga yo‘naltirilmoqda.

O‘zmilliybank tuzilishida keng maʼnodagi investitsiya bankini rivojlantirish eng muhim vazifalardan biri hisoblanadi. Bank investitsiyalaridan ko‘zlangan maqsad, hozirgi kunda ham, uzoq muddatli istiqbolda ham bankning tijorat manfaatlari iqtisodiyotni rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlari, mijozlar manfaatlari bilan eng maqbul darajada uyg‘unlashuviga erishishdan, aktivlarni diversifikatsiyalash, xatarni minimallashtirish hamda resurslar samaradorligini oshirishdan iboratdir. Qimmatli qog‘ozlar bozoriga keng doiradagi investorlarni, jumladan o‘rta va kichik investorlarni jalb etish maqsadida Bank o‘zining „Zamonaviy mulkdor“ deb nomlangan bank mahsuloti — mamlakatimizning barcha mintaqalarini qamrab olgan bo‘lim hamda filiallar orqali qimmatli qog‘ozlar bilan savdo qilish elektron tizimini rivojlantirish borasida jonbozlik ko‘rsatmoqda. O‘zmilliybank mamlakat fond bozorini rivojlantirishga qo‘shgan hissasi uchun „Zamonaviy mulkdor“ Osiyo va Tinch okeani mamlakatlari bank kongressining 2001-yildagi yig‘ilishida „Eng yaxshi innovatsiya mahsuloti“ nominatsiyasida g‘olib deb topilgani bilan faxrlanishga haqli.

Milliy bank yangi bank va moliya mahsulotlarini taklif etish, o‘zaro manfaatli hamkorlikka yordamlashish, mijozlar iqtisodiy rivojlanishi va ularning farovonligi o‘sishida ko‘maklashish orqali O‘zbekiston bank xizmatlari korporativ va chakana bozorlaridagi o‘z mavqeini mustahkamlash, tashqi bozorlarda o‘z mijozlari manfaatlarini izchillik bilan himoya qilish niyatidadir.

Milliy bank daromadliligi darajasi yuqori ekani olib borilayotgan kredit va tijorat faoliyatiga puxta o‘ylab yondashilayotgani hamda oqilona konservativ siyosat yuritilayotgani bilan uyg‘unlikda unga keyingi besh yil mobaynida BIS ishonchlilik reytingi bo‘yicha jahonning eng ishonchli banklari orasida yetaksi mavqeni egallab turish imkonini bermoqda. Bank xorijiy sheriklar oldida o‘z zimmasiga olgan barcha majburiyatlarni to‘la hajmda va belgilangan mudatlarda bajarib kelayapti. Bank faoliyat yuritayotgan butun davr mobaynida hali biror marta ham tashqi to‘lovlar bajarilmagan va Hukumat kafolatlariga murojaat qilingan holatlar yuz bermadi. Aksincha, O‘zmilliybank kredit tarixiga baho bergan yetakchi eksport-import agentliklari kredit yo‘nalishlari hajmini davlat kafolatlarisiz oshirayaptilar.

Kredit yo‘nalishlari hisobidan hujjatli operatsiyalar bo‘yicha O‘zmilliybank majburiyatlarini qabul qiladigan xorijiy banklar soni ko‘payib borayotganligi ham Milliy bankning amaliy obro‘-eʼtibori balandligidan dalolat beradi. Xorijiy vakil banklar ochgan shunday yo‘nalishlar umumiy hajmi 500 mln. AQSh dollarini tashkil etadi.

  • Hozirgi vaqtda Milliy bank oldida quyidagi asosiy vazifalar turibdi:

mavjud va potensial mijozlar maqsad guruhlarining ehtiyojlari hamda talablariga javob beruvchi faol marketing siyosatini shakllantirish; korporativ mijozlar bilan ishlarni kuchaytirish. Mumkin qadar ko‘proq birinchi darajali mijozlarni bankka jalb etish va uzoq muddatli asosda biriktirib olish; mijozlar bilan ishlashning andozaviy texnologiyalarni har bir mijozga alohida yondashuv bilan uyg‘unlashtirishga asoslangan yangi ideologiyasini joriy etish; mamlakat chakana bozoridagi peshqadamlikni saqlab qolish; investitsiya dasturini, kichik va o‘rta biznesni rivojlantirish dasturini amalga oshirishda davlatga maksimal darajada yordam berilishini, respublikamiz eksporti qo‘llab-quvvatlanishini taʼminlash; mijozlar keng doirasiga tayanib, aktivlar va passivlar strukturasining muvozanatli holatini taʼminlash, ularni boshqarishning zamonaviy usullarini joriy etish; resurs bazasini diversifikatsiyalash, jumladan bunda tashqi moliyalashdan foydalanish; bankning xorijiy investorlar oldidagi katta obro‘sidan, xalqaro andozalar bo‘yicha bank ishonchliligining yuqori ko‘rsatkichlaridan foydalanib, xalqaro bozorlarda bank uchun maqbul narxlarda sarmoya jalb etish borasidagi ishlarni faollashtirish; daromadlilik, likvidlikni oshirish, valuta va bozorga oid xatarlarni kamaytirish maqsadida investitsiya portfeli tuzilishini maqbullashtirish; bankni boshqarishning moslashuvchan tuzilishini barpo etish. Bunda boshqaruvning iqtisodiy vositalariga hamda vakolatlarni taqsimlashning maqbul tizimiga asoslanish.

Mamlakatimiz hukumatining qaroriga muvofiq, O‘zbekiston bank tizimini isloh etish dasturida Milliy bank aksiyalarining 49 %ni investorlarga sotish va bankni xususiylashtirish ko‘zda tutilgan[1].

Bankimiz xususiylashtirilishi uning yanada shaffofroq bo‘lishini taʼminlash, ilg‘or texnologiyalarni jalb etish, menejment darajasini oshirish, xalqaro sarmoya bozorlariga chiqish imkonini beradi, mijozlarga xizmat ko‘rsatish sifatini oshiradi, Bankning muhtoriyati va mustaqilligini kengaytiradi, o‘z faoliyatining pirovard natijalari uchun aksiyadorlar oldidagi javobgarlikni oshiradi.

Bu vazifalar muvaffaqiyatli hal etilishi Bankning strategik maqsadlariga erishish garovidir[2].

Manbalar[tahrir]