40-shaxmat Olimpiadasi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
40-Shaxmat Olimpiadasi
40-Shaxmat Olimpiadasining logotipi tushirilgan afisha
Oʻtkaziladigan sanalar 2012-yil 27-avgust – 10-sentabr
Raqobatchilar soni 1407
Jamoalar soni 157 (ochiq)


127 (ayollar)
Millatlar soni 152 (Ochiq)


122 (ayollar)
Oʻtkaziladigan joyi Istanbul koʻrgazma markazi
Manzil Yeşilköy, Istanbul, Turkiya
Chempionlar
Jamoa
Ochiq 1st  Armaniston
2nd  Rossiya
3rd Ukraina bayrogʻi Ukraina
Ayollar 1st  Rossiya
2nd  Xitoy
3rd Ukraina bayrogʻi Ukraina
Individual
Ochiq Ozarbayjon Shaxriyar Mamedyarov
Ayollar Rossiya Nadezhda Kosintseva
Oldingi Xanti-Mansiysk 2010-yil
Keyingisi Tromsø 2014-yil →

2012-yil 27-avgustdan 10-sentabrgacha Turkiyaning Istanbul shahrida[1] Xalqaro Federatsiya tomonidan tashkil etilgan ochiq va ayollar turniri hamda shaxmat oʻyinini ommalashtirishga qaratilgan bir qancha tadbirlardan iborat 40-Shaxmat Olimpiadasi boʻlib oʻtdi. Shahar 2000-yilda ham tadbirga mezbonlik qilgan edi.

1700 dan ortiq o‘yinchi va jamoa sardorlari, jumladan, ochiq o‘yinlarda 157 ta, ayollar bo‘limida 127 ta jamoa ishtirok etdi.[2] Asosiy raqobat tadbirlari Istanbul koʻrgazma markazida boʻlib oʻtdi. Tadbirning bosh hakami Gretsiyaning xalqaro darajadagi hakami Panagiotis Nikolopulos boʻldi.[3][4]

Fon[tahrir | manbasini tahrirlash]

2000-yilda Istanbul 34-Shaxmat Olimpiadasiga mezbonlik qilishi mamlakatda „shaxmat zavqi“ni keltirib chiqardi. O‘shandan beri Turkiya 100 dan ortiq xalqaro shaxmat turnirlariga mezbonlik qilgan, jumladan, Yevropa chempionatlari, yoshlar o‘rtasidagi jahon chempionati va o‘smirlar o‘rtasidagi Shaxmat Olimpiadalari shular qatoriga kirasi. Turkiyada Shaxmat Federatsiyasiga aʼzolar soni atigi sakkiz yil ichida 3000 dan 250 000 ga ko‘tarildi. Turkiya Shaxmat Federatsiyasi prezidenti Ali Nihat Yazici mamlakatda shaxmatni jadal rivojlantirish yoʻlidagi koʻplab tadbirlarning boshlanishiga hissa qoʻshgan.[5] Keyinchalik u FIDE vitse-prezidenti etib saylandi.

Istanbul 2008-yilning noyabr oyida Drezdenda boʻlib oʻtgan 38-Shaxmat Olimpiadasi FIDE 78-Kongressida 40-Shaxmat Olimpiadasiga mezbonlik qilish huquqini qoʻlga kiritdi.[1] Istanbulning taklifi Budva ustidan 95 ga 40 ovoz bilan maʼqullandi.

Tadbir[tahrir | manbasini tahrirlash]

Istanbul Expo Center, turnir oʻtkaziladigan joy

Musobaqa formati[tahrir | manbasini tahrirlash]

Turnir Shveytsariya tizimi formatida oʻtkazildi. Har bir oʻyin uchun vaqt nazorati 40 ta harakat uchun 90 daqiqani tashkil etdi, har bir harakatga 30 soniya va 40-harakatdan keyin 30 daqiqa qoʻshildi. Oʻyin davomida istalgan vaqtda durangni taklif qilishga yana bir bor ruxsat berildi. Hammasi boʻlib 11 tur oʻtkazildi, unda har bir jamoa oʻzining toʻrt nafar shaxmatchisi bilan boshqa jamoaga qarshi oʻynadi. Har bir jamoaga bittadan zaxira oʻyinchisini koʻrsatishga ruxsat berildi.[6]

Jamoalar har bir turda qoʻlga kiritilgan oʻyin ochkolariga koʻra saralangan. Agar bir yoki bir nechta jamoalar bir xil miqdordagi oʻyin ochkolariga ega boʻlsa, tay-breyk quyidagi yoʻl bilan aniqlanadi: 1. Sonneborn-Berger tizimi; 2. Oʻyinda toʻplangan umumiy ochkolar; 3. Raqiblarning oʻyin ochkolari yigʻindisi, eng pastini hisobga olmaganda.[6]

Ochiq tadbir[tahrir | manbasini tahrirlash]

Vladimir Kramnik va Alexander Grischuk Rossiya terma jamoasida oʻynamoqda

Turnirning ochiq qismida 152 mamlakatdan 157 ta jamoa ishtirok etdi. Turkiyada mezbon davlat sifatida uchta jamoa bor edi, Xalqaro Braille shaxmat assotsiatsiyasi (IBCA), Xalqaro jismoniy nogironlar shaxmat assotsiatsiyasi (IPCA) va Xalqaro tinch shaxmat qoʻmitasi (ICSC) har biri bittadan jamoani taqdim etdi.[7]

Dunyoning 2-raqamli shaxmatchisi Levon Aronian boshchiligidagi Armaniston jamoasi 2006 va 2008-yillarda ushbu musobaqada gʻolib chiqqanidan keyin uchinchi chempionlikni qoʻlga kiritdi. Rossiya terma jamoasi Olimpiada oldidan yana yaqqol favorit boʻldi, ammo ketma-ket beshinchi bor oltin medalni qoʻlga kirita olmadi va ikkinchi oʻrinni egalladi, Ukraina terma jamoasi esa uchinchi oʻrinni egalladi. Xitoy, Armaniston va Rossiya terma jamoalari so‘nggi tur oldidan turnir jadvalida birinchi o‘rinni egallab turishibdi, Xitoy esa tay-breykda g‘alaba qozondi. Ammo oʻsha soʻnggi turda xitoylik shaxmatchilar Vassiliy Ivanchuk boshchiligidagi Ukrainaga, armanlar Vengriyaga, Rossiya esa Germaniyaga qarshi oʻynashga majbur boʻldi. Armanlar va rossiyaliklar so‘nggi o‘yinda g‘alaba qozonishdi, biroq Ukraina yetakchi Xitoy jamoasini 3:1 hisobida mag‘lub etib, medalni qo‘lga kiritishga to‘sqinlik qildi. Armaniston va Rossiya terma jamoalarining yakuniy o‘yinda ochkolari bir xil bo‘ldi, ammo armanlar tay-breykda g‘alaba qozonib, uchinchi chempionlikni qo‘lga kiritdi. Ukraina so‘nggi turda Xitoyga qarshi o‘tkazilgan oʻyindagi g‘alaba evaziga bronza medalini qo‘lga kiritdi.

Ochiq tadbir
# Mamlakat Oʻyinchilar Oʻrtacha
reyting
MP dSB
1  Armaniston Aronyan, Movsesyan, Akopyan, Sargisyan, Petrosyan 2724 19 397,0
2  Rossiya Kramnik, Grischuk, Karjakin, Tomashevskiy, Jakovenko 2769 19 388.5
3 Ukraina bayrogʻi Ukraina Ivanchuk, Ponomariov, Volokitin, Eljanov, Moiseenko 2730 18
4  Xitoy Vang Xao, Vang Yue, Ding Liren, Bu Xiangzhi, Li Chao 2694 17 390.5
5  AQSh Nakamura, Kamskiy, Onischuk, Akobian, Robson 2702 17 361,0
6 Niderlandlar bayrogʻi Niderlandiya Giri, van Veli, Sokolov, Smets, Stellvagen 2682 16 329,0
7 Vietnam Vetnam Lê Quang Liêm, Nguyen Ngoc Truong Son, Nguyễn Văn Huy, Nguyễn Đức Hòa, Dao Thien Xai 2589 16 313.5
8  Ruminiya Lupulesku, Parligras, Marin, Vajda, Nevednichiy 2600 16 310,0
9  Vengriya Leko, Olmasi, Polgar, Berkes, Balogʻ 2708 15 368,0
10  Ozarbayjon Radjabov, Safarli, Mamedyarov, Mamedov, Guseinov 2693 15 344,0

Kengashning barcha sovrinlari oʻynash reytinglariga koʻra berildi. Uchinchi doskada Shaxriyar Mamedyarov turnirdagi barcha oʻyinchilar orasida eng yaxshi oʻyinni koʻrsatdi:

1. Shaxmat doskasi 1: Armaniston Levon Aronian 2849

2. Shaxmat doskasi 2: Chexiya David Navara 2869

3. Shaxmat doskasi 3: Ozarbayjon Shahriyar Mamedyarov 2880

4. Shaxmat doskasi 4: Fransiya Vladislav Tkachiev 2750

5. Zaxira: Rossiya Dmitriy Jakovenko 2783

Ayollar tadbiri[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ayollar oʻrtasidagi shaxmat bahsi

Ayollar o‘rtasidagi bahsda 122 mamlakatdan 127 ta jamoa ishtirok etdi. Ochiq musobaqada boʻlgani kabi Turkiyada uchta jamoa boʻlgan boʻlsa, Xalqaro Braille shaxmat assotsiatsiyasi (IBCA), Xalqaro jismoniy nogironlar shaxmat assotsiatsiyasi (IPCA) va Xalqaro tinch shaxmat qoʻmitasining (ICSC) ham har biri bittadan jamoani taqdim etdi.[8]

Ayollar bahsida Rossiya oltin medalni qoʻlga kiritib, ketma-ket ikkinchi chempionlikka sazovor boʻldi. Shaxmat bo‘yicha amaldagi jahon chempioni Hou Yifan boshchiligidagi Xitoy ikkinchi, Ukraina esa umumjamoa hisobida uchinchi o‘rinni egalladi. Oltin medal sohibi boʻlgan jamoalar ham turnirda magʻlubiyatga uchramagan yagona jamoa boʻldi. Xitoy va Rossiya terma jamoalari Bolgariya va Qozog‘istonga qarshi so‘nggi turga chiqishdi, Xitoy esa tay-breykda g‘alaba qozondi. Rossiya terma jamoasi Qozog‘iston jamoasiga qarshi osonlik bilan 4:0 hisobida g‘alaba qozondi, Xitoy esa bir qancha muammolarga duch keldi va Bolgariyadan minimal g‘alaba 2,5-1,5 hisobida ustun keldi. Har ikki jamoa yakuniy turnir jadvalida yana durang qayd etishdi, ammo bu safar Rossiya tay-breykni yutib, ketma-ket ikkinchi chempionlikni qo‘lga kiritdi. Ukraina Germaniyaga qarshi so‘nggi o‘yinda 3,5:0,5 hisobida g‘alaba qozondi va shu tariqa bronza medalini qo‘lga kiritdi.

Ayollar tadbiri
# Mamlakat Oʻyinchilar Oʻrtacha
reyting
MP dSB
1 RossiyaRossiya T. Kosintseva, Gunina, N. Kosintseva, Kosteniuk, Pogonina 2513 19 450,0
2  Xitoy Xou Yifan, Chjao Xue, Ju Venjun, Xuan Tsyan, Ding Yixin 2531 19 416,0
3 Ukraina bayrogʻi Ukraina Lahno, Muzychuk, Jukova, Ushenina, Yanovska 2471 18
4 Hindiston bayrogʻi Hindiston Dronavalli, Karavade, Sachdev, Gomes, Soumya 2412 17
5  Ruminiya Foisor, Bulmaga, Kosma, L’Ami, Sandu 2377 16 313.5
6  Armaniston Danielian, Mkrtchian, Galojan, Kursova, Hairapetian 2404 16 313.0
7 Fransiya bayrogʻi Fransiya Skripchenko, Milliet, Maisuradze, Kollas, Bollenjyer 2350 15 347,5
8 Gruziya bayrogʻi Gruziya Dzagnidze, Xotenashvili, Javaxishvili, Xurtsidze, Batsiashvili 2390 15 344,0
9  Eron Pourkashiyan, Xademalsharieh, Hejazipur, Hakimifard, Ghaderpur 2267 15 339,0
10  AQSh Zatonskix, Krush, Foisor, Goletiani, Abrahamyan 2419 15 326,0

Kengashning barcha sovrinlari oʻynash reytinglariga koʻra berildi. Uchinchi taxtada Nadezhda Kosintseva turnirdagi barcha oʻyinchilar orasida eng yaxshi oʻyinni koʻrsatdi:

1. Shaxmat doskasi 1: Xitoy Xou Yifan 2645

2. Shaxmat doskasi 2: Xitoy Chjao Syue 2574

3. Shaxmat doskasi 3: Rossiya Nadejda Kosintseva 2693

4. Shaxmat doskasi 4: Xitoy Huang Qian 2547

5. Zaxira: Rossiya Natalya Pogonina 2487

Gaprindashvili kubogi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Nona Gaprindashvili kubogi ochiq va ayollar divizionlarida eng koʻp oʻyin ochkolariga ega boʻlgan mamlakatga beriladi. Ikki yoki undan ortiq jamoalar durang boʻlsa, ular ikkita alohida musobaqada boʻlgani kabi bir xil taymer tomonidan aniqlanadi.

Ayollar o‘rtasidagi sobiq jahon chempioni (1961–1978) nomi bilan atalgan kubok FIDE tomonidan 1997-yilda yaratilgan.

# Jamoa MP dSB
1 RossiyaRossiya 38
2  Xitoy 36 806.5
3 Ukraina bayrogʻi Ukraina 36 781,5

Bahsli holatlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

2010-yil 24-noyabrda The New York Times gazetasida Turkiya shaxmat federatsiyasi Olimpiadani tashkil etish bo‘yicha takliflarni yutib olish uchun saylovchilarga 120 000 AQSh dollari miqdorida pul to‘lagani haqidagi maqola chop etildi. Turkiya shaxmat federatsiyasining rasmiy veb-saytida eʼlon qilingan moliyaviy hisobotda stend, esdalik sovgʻalari, lobbi faoliyati, shuningdek, baʼzi shaxmatchilar uchun turar joy, transport va oziq-ovqat uchun ushbu xarajatlarning taqsimlanishi toʻgʻrisida ingliz tiliga tarjima qilingan izoh mavjud. FIDE delegatlari shahar uchun ovoz berishadi.[9] Turkiya shaxmat federatsiyasining rasmiy javobi bu daʼvoni inkor etib, Olimpiada oʻtkazish uchun sarflangan mablagʻ unchalik katta emasligini taʼkidladi.[9]

2012-yil iyun oyida Turkiya shaxmat federatsiyasi prezidenti Ali Nihat Yazici Germaniya, Angliya, Fransiya, Gruziya, Shveytsariya, Ukraina va AQShdan birorta ham hakamlar ushbu davlatlar ishtirok etishi sababli musobaqaga qabul qilinmasligini eʼlon qildi, bu FIDEga qarshi sud ishlarini qoʻllab-quvvatlashni, moliyaviy muammolarni keltirib chiqaradi va butun dunyo boʻylab shaxmat rivojlanishi uchun taqsimlanadigan daromadni yoʻqotadi. Bir necha kundan soʻng Angliya shaxmat federatsiyasi FIDEga norozilik xati yubordi, keyinchalik uni qoʻllab-quvvatlagan boshqa federatsiyalar ham imzoladilar.

Rossiyalik jurnalist Evgeniy Surovni akkreditatsiya qilishdan bosh tortishdi va hatto tomoshabin sifatida maydonga kirishga ruxsat berishmadi. Bu Rossiya shaxmat federatsiyasi[10] va 40 dan ortiq eng yaxshi shaxmatchilarning noroziligiga sabab boʻldi.[11]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. 1,0 1,1 Chess Olympiad 2012 in Istanbul, Turkey, Chessdom.com.
  2. Team starting rank for the 40th World Chess Olympiad, Chessdom.com.
  3. 40th World Chess Olympiad-Open FIDE Tournament Details
  4. 40th World Chess Olympiad-Women FIDE Tournament Details
  5. Formal protest issued against Turkish Chess Federation Arxivlandi 2012-08-18 Wayback Machine saytida., Chessvibes.com, 11-iyun 2012.
  6. 6,0 6,1 FIDE Handbook: Olympiad Pairing Rules, FIDE.
  7. Olympiad preview Arxivlandi 2012-08-24 Wayback Machine saytida., Chessvibes.com, 22-avgust 2012.
  8. 2012 Istanbul Chess Olympiad preview, ChessBase, 21-avgust 2012.
  9. 9,0 9,1 Chess Olympiad 2012 sparkles discussion — NY Times article, Chessdom.com.
  10. Russian Chess Federation supports Surov with open letter Arxivlandi 2012-11-21 Wayback Machine saytida., Chessvibes.com, 30-avgust 2012
  11. Top players sign open letter supporting Russian journalist Arxivlandi 2013-01-29 Wayback Machine saytida., Chessvibes.com, 5-sentabr 2012