Tomsen Vilgelm Lyudvig

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Tomsen Vilgelm Lyudvig (1842.25.1 Kopengagen 1927. 12.3) — daniyalik tilshunos, tarixchi. Kopengagen unti professor (1887— 1913). Daniya Qirolligi ilmiy jamiyati prezidenta (1909 yildan). Peterburg Fanlar akademiyasining xorijiy muxbir aʼzosi (1894). Birinchi boʻlib UrxunYenisey yodgorliklarini oʻqigan (1893) va ularning qad. turkiy tillarga oidligini aniqlagan. Qiyosiytarixiy tilshunoslik, finugor va turkiy tillarni oʻrganishga oid ilmiy asarlar yaratgan. Daniya tili lahjalari lugʻatini va shved tili lugʻatini tuzishda qatnashgan. "19-asr oxirigacha boʻlgan tilshunoslik tarixi" monografiyasi muallifi (1902, 1927; 2nashri, 1938 yilda rus tiliga tarjima kilingan). Bu asarida umuman til haqidagi bilimning taraqqiyoti jarayonini kamrab olishga, uni davrlashtirishga, lingvistik tafakkur rivojidagi asosiy tamoyillarni koʻrsatib berishga erishgan. Shuningdek, T. "Qutadgʻu bilig" ning Vena kutubxonasida saklanayotgan uygʻur yozuvidagi qoʻlyozmasi asosida asar nomining hozirgi transkripsiyasini taklif etgan. Bu transkripsiya koʻpchilik tomonidan, jumladan Oʻzbekistonda ham kabul qilingan.

TOMSK — Rossiya Federatsiyasi Tomsk viloyatidagi shahar (1782 yildan), viloyat markazi. Tom daryosining oʻng sohilida. Daryo porti. Transport yoʻli stansiyasi, daryodan t.yilga, temir yoʻldan daryoga yuk ortiladigan punkt. Aeroport bor. Aholisi 478 ming kishi (1998). 3 shahar tumani mavjud.

T. 1604 yilda vujudga kelgan. 1804— 1925 yillarda gubernya markazi. Shahar 19-asrning 30-yillari oxiridan, Tomsk va Yenisey gubernyalarida koʻplab oltin qazib olina boshlashi munosabati bilan, Sibirning muhim savdo, hunarmandchilik va tranzit markazi boʻlib qoldi. T.da 1880 yilda Rossiyaning Osiyo qismida birinchi unt, 1896 yilda Sibirda birinchi oliy texnika oʻquv yurti — texnologiya instituti ochilgan. 1880-yildan T. podsho Rossiyasining surgun joyi edi.

T.da mashinasozlik va metallsozlik (priborsozlik, elektrotexnika sanoati, podshipniklar, asboblar va boshqalar), kimyo, yogʻochsozlik, oziq-ovqat, yengil sanoatlari rivojlangan. Qurilish materiallari korxonalari bor. Shaharda Rossiya Fanlar akademiyasi Sibir boʻlimining ilmiy markazi; 6 oliy oʻquv yurti (shu jumladan, unt), 3 teatr, muzeylar (shu jumladan, Tomsk universiteti muzeyi), Botanika bogʻi mavjud. Meʼmoriy yodgorliklardan: Voskresenskaya cherkovi (18-asr oxiri — 19-asr boshlari), savdo rastalari (18—19-asrlar) saklangan.