Taraqqiyot

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Taraqqiyot — rivojlanishnnt oddiydan murakkabga, quyidan yuqoriga yoʻnalgan shakli, uning yuksalishi. Adabiyotlarda T.ni koʻpincha rivojlanish bilan aynanlashtirib koʻyishadi, aslida u rivojlanishning bir yoʻnalishidir. Shuningdek, T.ni ayrim adabiyotlarda faqat jamiyatdagi rivojlanish maʼnosida qoʻllashadi, bu ham bir yoqlama yondashuvdir. T. falsafiy adabiyotlarda progressiv rivojlanish tarzida qoʻllaniladi. Odatda rivojlanishning 2 muhim yoʻnalishi boʻlib, biri T. (progressiv rivojlanish), ikkinchisi inqiroz (regressiv rivojlanish) deyiladi. T.ni fakatgina jamiyatga koʻllashning xatosi shundaki, jamiyatdan tashqaridagi sistemalarda ham yuksalish roʻy beradi. Mas., muayyan tirik organizmlarning T.i, bemordagi kasallikning T.i, kimyoviy jarayonning T.i va boshqalar. T. nisbiydir. Rivojlanish bir sistema uchun T., boshka sistema uchun regress boʻlishi mumkin. Mas., kasallikning rivojlanishi, kasallikni vujudga keltiruvchi viruslar uchun T. boʻlsa, bemor organizmi uchun inqiroz (regress)dir. Har qanday sistema oʻzining rivojlanishi mobaynida T.ni ham, inqirozni ham boshidan kechiradi. Sistemaning ravnaq topishi T.ni anglatsa, uning yemirilishi esa inqirozni anglatadi. T. jonsiz, anorganik tabiatga xam, jonli, organik tabiatga ham, jamiyatga, inson tafakkuriga, ruhiyatiga ham xos boʻlgan tabiiy va zaruriy jarayondir. T. mikromakromegadunyoda ham sodir boʻladi. T. tufayli olamda mukammallashish, yuksalish roʻy beradi, u vujudga kelish, murakkablashish, ulgʻayish, yangilanish, tiklanish, sistema yasalish jarayonlari tarzida amalga oshadi. T. yaxlit jarayondir. Baxtiyor Toʻrayev.